جمعه ۱۷ مرداد (اسد) ۱۳۹۹ هجری شمسی برابر با ۱۷ ذی الحجه ۱۴۴۱ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۱۱) منصور هاشمی خراسانی اصلی‌ترین و اساسی‌ترین مشکل جهان اسلام را «عدم حاکمیّت خداوند» بر آن می‌داند که در عدم حاکمیّت خلیفه‌ی او بر آن تجلّی یافته است. (پرسش و پاسخ ۱۸)
loading
پرسش و پاسخ
 

با توجه به آیه ۱۱ سوره تغابن، نظر جناب علامه منصور هاشمی خراسانی در مورد چشم زخم چیست و راه مقابله با آن را بیان کنید.

«چشم‌زخم» به معنای ضرر رساندن به دیگری با نگریستن به سوی او از روی حسد یا إعجاب، عقلاً و شرعاً ممکن است؛ عقلاً به دلیل اینکه وجهی برای استحاله‌ی آن وجود ندارد و ضرر رساندن به دیگری از طرق غیر عادی مانند سحر با تجربه ثابت شده و شایع است و چه بسا برای آن توضیحاتی علمی وجود دارد، مانند اینکه انرژی منفی ناشی از حسد یا إعجاب، می‌تواند بر روی مادّه اثر منفی بگذارد و شرعاً به دلیل اینکه خداوند در کتاب خود فرموده است: ﴿وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ[۱]؛ «و نزدیک است کسانی که کافر شدند تو را با چشم‌های خود بیندازند هنگامی که قرآن را می‌شنوند و می‌گویند که او دیوانه است» و روایات رسیده از پیامبر با این مضمون که «العَیْنُ حَقٌّ»؛ «چشم‌زخم حقّ است»، تواتر معنوی، بلکه لفظی دارند[۲]. البته روشن است که این ضرر رساندن به دیگری با نگریستن به سوی او از روی حسد یا إعجاب مانند ضرر رساندن به او از طرق دیگر، با آیه‌ی ۱۱ سوره‌ی تغابن منافاتی ندارد؛ زیرا در این آیه آمده است: ﴿مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ؛ «هیچ مصیبتی نمی‌رسد مگر با اذن خداوند» و «چشم‌زخم» نیز مصیبتی از مصائب است و با این وصف، جز با اذن خداوند نمی‌رسد و مراد از اذن خداوند برای مصائب، «اذن تشریعی» او نیست، بلکه «اذن تکوینی» او به معنای ایجاد امکان برای آن‌ها در نظام آفرینش و مانع نشدن از آن‌ها پس از ایجاد اسبابشان توسّط مردم است، با توجّه به اینکه اگر می‌خواست امکانی برای آن‌ها قرار نمی‌داد یا پس از ایجاد اسبابشان توسّط مردم مانع از آن‌ها می‌شد و از این رو، فرموده است: ﴿وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ[۳]؛ «و هر مصیبتی که به شما می‌رسد به سبب چیزی است که دست‌هاتان کسب کرده است و از بسیاری چشم می‌پوشد»، به این معنا که از بسیاری مانع می‌شود تا به مصیبت نینجامند، ولی عدالت او و مصالح عالیه‌ی جهان ایجاب می‌کند که در مجموع اختیار مردم را سلب نکند و به آنان اجازه دهد که مسیر زندگی خود را انتخاب کنند و نتایج اعمالشان را ببینند. بنابراین، چشم زدن دیگران بدون اذن خداوند نیست، همچنانکه قتل، جرح، ضرب و آزار آنان بدون اذن او واقع نمی‌شود، در حالی که همه‌ی این کارها نزد او حرام است.

اما از آیات و روایات دانسته می‌شود که پیشگیری از «چشم‌زخم» توسّط چشم زننده و کسی که چشم زده می‌شود، ممکن است؛ به این ترتیب که چشم زننده از حسادت دوری جوید و هرگاه چیز إعجاب‌برانگیزی در دیگران می‌بیند، آفریدگارش را یاد کند و بزرگ شمارد و بگوید: ﴿مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ؛ «این چیزی است که خداوند خواسته است و هیچ قوّتی جز به سبب خداوند نیست»؛ چنانکه خداوند به عنوان نمونه فرموده است: ﴿وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ۚ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مَالًا وَوَلَدًا[۴]؛ «چرا هنگامی که به باغ خود داخل شدی نگفتی: ما شاء الله لا قوّة إلا بالله اگر می‌بینی که من از تو مال و فرزند کمتری دارم؟!» و کسی که می‌ترسد چشم زده شود، تا حدّ ممکن از خودنمایی دوری جوید و مانند قارون نباشد که خداوند درباره‌ی او فرموده است: ﴿فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ ۖ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ[۵]؛ «پس در زینت خود به میان قومش بیرون شد، کسانی که زندگی دنیا را می‌خواهند گفتند ای کاش برای ما هم چیزی بود که به قارون داده شد، او به راستی دارای بهره‌ای عظیم است» و مانند پسران یعقوب علیه السّلام باشد که خداوند درباره‌ی آنان فرموده است: ﴿وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ ۖ وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ۖ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ[۶]؛ «و گفت ای پسران من! همگی از یک دروازه وارد نشوید (که توجّه دیگران را به خود جلب کنید) و از دروازه‌های مختلف وارد شوید و من شما را از خداوند درباره‌ی چیزی بی‌نیاز نمی‌کنم، حکم تنها برای خداوند است، بر او توکّل می‌کنم و توکّل کنندگان باید بر او توکّل کنند» و خداوند را بسیار یاد کند و بر نعمتی که به او داده است سپاس گزارد و مانند قارون نباشد که خداوند درباره‌ی او فرموده است: ﴿قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَىٰ عِلْمٍ عِنْدِي ۚ[۷]؛ «گفت جز این نیست که آن را با علمی از پیش خودم به دست آورده‌ام» و سپس از شرّ حاسدان به خداوند پناه برد؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ۝ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ ۝ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ۝ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ ۝ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ[۸]؛ «بگو به پروردگار سپیده‌ی صبح پناه می‌برم از شرّ چیزی که آفریده است و از شرّ هر تاریکی هنگامی که فرا می‌گیرد و از شرّ زنان افسونگر که در گره‌ها می‌دمند و از شرّ هر حاسدی هنگامی که حسادت می‌کند» و مانند مشرکان نباشد که سنگی را به خود می‌بندند و می‌پندارند که آنان را حفظ می‌کند، در حالی که آن قادر به حفظ چیزی نیست؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«رَأَی ٱلْمَنْصُورُ حَجَراً فِي عُنُقِ رَجُلٍ فَقالَ لَهُ: ما هٰذا؟! قالَ: حَجَرٌ یَدْفَعُ عَنِّي ٱلْبَلاءَ! فَأَخَذَهُ مِنْ عُنُقِهِ وَ أَلْقاهُ فِي ٱلنَّهْرِ ثُمَّ قالَ: ما دَفَعَ عَنْ نَفْسِهِ ٱلْبَلاءَ فَكَیْفَ یَدْفَعُهُ عَنْكَ؟! تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا»؛ «منصور سنگی را بر گردن مردی دید، پس به او فرمود: این چیست؟ گفت: سنگی است که بلا را از من دفع می‌کند! پس آن را از گردن او گرفت و در جوی انداخت و سپس فرمود: بلا را از خودش دفع نکرد، پس چگونه از تو دفعش می‌کند؟! بر خدا توکّل کن که خدا به عنوان مدافع کافی است»!

اما آیا برای درمان کسی که چشم زده شده است راهکاری افزون بر دعا و معالجات عادی وجود دارد؟ روایات فراوانی با این مضمون رسیده است که اگر چشم زننده از آبی وضو بگیرد یا دست و روی و پای خود را در آن بشوید و سپس از آن بر روی کسی که چشم زده شده است ریخته شود یا او از آن وضو بگیرد، به او سود می‌رساند و چه بسا او را درمان می‌کند ان شاء الله[۹] و این چیزی است که عقلاً محال نیست و اگر کسی -با توجّه به روایات مذکور- از روی رجاء انجام دهد، اشکالی ندارد.

↑[۱] . قلم/ ۵۱
↑[۲] . نگاه کنید به: صحیفة همام بن منبه، ص۴۳؛ مصنّف عبد الرزاق، ج۱۱، ص۱۷ باب الرّقی و العین و النفث؛ مصنّف ابن أبی شیبة، ج۵، ص۴۴۷؛ مسند أحمد، ج۱، ص۲۹۴؛ همان، ج۲، ص۲۲۲ و ۴۲۰؛ همان، ج۳، ص۴۴۷؛ همان، ج۴، ص۶۷؛ ج۵، ص۷۰ و ۱۴۶؛ صحيح البخاري، ج۷، ص۲۳ باب العین حقّ؛ صحيح مسلم، ج۷، ص۱۳؛ سنن ابن ماجة، ج۲، ص۱۱۵۹؛ سنن أبي داود، ج۲، ص۲۲۴ باب ما جاء فی العین؛ سنن الترمذي، ج۳، ص۲۶۸ باب ما جاء أنّ العین حقّ و الغسل لها؛ السنن الكبرى للنسائي، ج۴، ص۳۸۰ باب العین؛ المستدرك على الصحيحين للحاكم، ج۴، ص۲۱۵؛ سنن البيهقي، ج۹، ص۳۵۱ باب الإستغسال للمعین؛ ابن بسطام، طبّ الأئمّة، ص۱۲۱ باب عوذة للعین؛ مكارم الأخلاق للطبرسي، ص۳۸۶
↑[۳] . شوری/ ۳۰
↑[۴] . کهف/ ۳۹
↑[۵] . قصص/ ۷۹
↑[۶] . یوسف/ ۶۷
↑[۷] . قصص/ ۷۸
↑[۸] . فلق/ ۱-۵
↑[۹] . نگاه کنید به: سنن الترمذي، ج۳، ص۲۶۸ باب ما جاء أنّ العین حقّ و الغسل لها؛ سنن البيهقي، ج۹، ص۳۵۱ باب الإستغسال للمعین
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
می‌توانید این مطلب را به زبان‌های زیر نیز مطالعه کنید:
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading