یک شنبه ۴ مهر (میزان) ۱۴۰۰ هجری شمسی برابر با ۱۹ صفر ۱۴۴۳ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۱۴) اگر به وجود خداوند ایمان دارید، لازم است به این حقیقت محتوم گردن نهید که حکومت بر جهان تنها از آن اوست و انسان شایستگی آن را ندارد که بر انسان حکومت کند. تحقّق عدالت در جهان، در گرو تحقّق حاکمیّت خداوند بر آن است و حاکمیّت خداوند بر آن هنگامی تحقّق می‌یابد که خلیفه‌ی او در آن به حاکمیّت دست یابد. [نقد و بررسی ۲۰]
loading
پرسش و پاسخ
 

منظور از «شجره‌ی ملعونه» در این آیه چیست؟ «وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ ۚ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ۚ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا» (الإسراء/ ۶۰)؛ «و هنگامی که به تو گفتیم پروردگارت به مردم احاطه دارد و رؤیایی که نشانت دادیم را جز فتنه‌ای برای مردم و شجره‌ی ملعونه در قرآن قرار ندادیم و آنان را می‌ترسانیم، ولی جز طغیانی بزرگ چیزی بر آنان نمی‌افزاید».

قول مشهور میان مفسّران این است که مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» درخت زقّوم است که در قرآن از آن یاد شده و درباره‌اش آمده است: ﴿أَذَلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ ۝ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ ۝ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ۝ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ[۱]؛ «آیا آن (بهشت) بهتر است یا درخت زقّوم؟! ما آن را فتنه‌ای برای ظالمان قرار دادیم. آن درختی است که در کف دوزخ می‌روید. شکوفه‌اش گویا سرهای شیاطین است»، ولی این قول -با وجود شهرتش- خالی از اشکال نیست؛ چراکه درخت زقّوم در قرآن لعنت نشده و روایتی حاکی از اینکه پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آن را در خواب دیده، نرسیده است و توجیه قائلان به این قول مبنی بر اینکه مراد از ملعونه در قرآن، منفور برای دوزخیان است و مراد از رؤیا، معراج پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است، ناتمام است؛ چراکه ظاهر از ملعونه در قرآن، لعنت شده در آیات آن و ظاهر از رؤیا، دیدن در خواب است.

قول دیگر این است که مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» بنی امیّه و آل حکم بن أبی العاص هستند که مدّتی پس از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم حکومت را در دست گرفتند و مسلمانان را از نور به تاریکی بیرون آوردند؛ زیرا شماری از صحابه مانند سهل بن سعد، ابن عمر، یعلی بن مرّه، ابن عباس، حسین بن علی، ابو هریره و عایشه روایت کرده‌اند که پیامبر در رؤیا آنان را دید که مانند میمون از منبرش بالا و پایین می‌روند و این او را اندوهگین ساخت. پس آیه بر او نازل شد و به او خبر داد که آنان فتنه‌ای برای مردم و خاندان لعنت شده در قرآن هستند[۲] و این با ظاهر آیه سازگار است؛ چراکه اطلاق شجره بر خاندان شایع است و لعن بر شاخ و برگ وجهی ندارد، بل تنها بر موجودی مختار و مکلّف جایز است که صفت انسان محسوب می‌شود[۳] و با این وصف، ملعون دانستن شجره، به انسان بودن آن إشعار دارد؛ مانند بنی امیّه و آل حکم که تحت عنوان کافران در زمان نزول آیه و تحت عنوان ظالمان پس از رسیدن به حکومت، لعنت شده‌اند و تبعاً می‌توانند مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» باشند؛ چنانکه به عنوان نمونه فرموده است: ﴿فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ ۝ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ[۴]؛ «پس آیا ممکن است که چون به حکومت دست یابید در زمین فساد انگیزید و پیوندهاتان را قطع کنید؟! آنان کسانی هستند که خداوند لعنت‌شان کرده، پس کرشان ساخته و دیدگانشان را کور نموده است».

بر این اساس، مراد از «فتنه‌ای برای مردم» رؤیای پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم نیست، بل تأویل آن است که حکومت بنی أمیّه و آل مروان است. آری، در این قول اشکال شده که آیه مکّی است، در حالی که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در مکّه منبری نداشته است تا در خواب ببیند که میمون‌ها از آن بالا و پایین می‌روند، ولی این اشکال وارد نیست؛ چراکه سخن درباره‌ی خواب است نه بیداری و دیدن منبر در خواب ممکن است، اگرچه در بیداری منبری وجود نداشته باشد؛ همان طور که مثلاً کسی در خواب می‌بیند که سوار بر اسب است، در حالی که در بیداری اسبی ندارد یا خود را صاحب خانه یا باغی می‌بیند که در بیداری مالک آن نیست؛ خصوصاً با توجّه به اینکه خواب پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از سنخ وحی بوده و خبر از آینده داده است.

↑[۱] . الصّافّات/ ۶۲ تا ۶۵
↑[۲] . بنگرید به: جامع البيان عن تأويل آي القرآن للطبري، ج۱۵، ص۱۴۱؛ تفسير القرآن العظيم لابن أبي حاتم، ج۷، ص۲۳۳۶؛ المستدرك على الصحيحين للحاكم، ج۴، ص۴۸۰؛ الكشف والبيان للثعلبي، ج۶، ص۱۱۱؛ تاريخ بغداد للخطيب البغدادي، ج۸، ص۲۷۵؛ الدر المنثور في التفسير بالمأثور للسيوطي، ج۴، ص۱۹۱.
↑[۳] . بنگرید به: پرسش و پاسخ ۲۳۲.
↑[۴] . محمّد/ ۲۲ و ۲۳
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading