شنبه ۲۳ تیر (سرطان) ۱۴۰۳ هجری شمسی برابر با ۷ محرّم ۱۴۴۶ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
 پرسش جدید: کسی که مصدود بوده، با تلاش فراوان موفّق شده است که در عصر روز نهم ذي الحجة، تنها به مدّت ۱۵ دقیقه، در صحرای عرفات وقوف اضطراری داشته باشد و قبل از غروب آفتاب، از آنجا به مشعر الحرام رفته و تنها حدود ۲ دقیقه قبل از غروب آفتاب، در مشعر الحرام وقوف اضطراری داشته است. آیا وقوف او در مشعر الحرام قبل از غروب آفتاب، صحیح بوده است؟ برای مطالعه و دریافت پاسخ، اینجا را کلیک کنید. گفتار جدید: دو گفتار از آن جناب درباره‌ی انحطاط علم و زوال آن در آخر الزمان. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نکته‌ی جدید: نکته‌ی «عید منتظران» نوشته‌ی «حسنا منتظر المهدی» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. درس جدید: درس‌هایی از آن جناب درباره‌ی اینکه زمین از مردی عالم به همه‌ی دین که خداوند او را در آن خلیفه، امام و راهنمایی به امر خود قرار داده باشد، خالی نمی‌ماند؛ احادیث صحیحی از پیامبر در این باره؛ حدیث ۲۱. برای مطالعه‌ی آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید. نقد جدید: حضرت علامه در نامه‌ی شماره‌ی ۶ فرموده‌اند: «هر چیزی غیر خدا که شما را به خود مشغول کند، شیطان است». می‌خواستم منظور ایشان از این جمله را بدانم. مثلاً اگر درگیر شغلی بودیم برای امرار معاش خود و خانواده باز هم شیطان است؟ برای مطالعه و دریافت بررسی، اینجا را کلیک کنید. فیلم جدید: فیلم جدیدی با موضوع «تقلید و اجتهاد (۱)» منتشر شد. برای مشاهده و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. کتاب جدید: نسخه‌ی سوم کتاب ارزشمند «سبل السّلام؛ مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نامه‌ی جدید: فرازی از نامه‌ی آن جناب که در آن درباره‌ی شدّت گرفتن بلا هشدار می‌دهد و علّت آن و راه جلوگیری از آن را تبیین می‌کند. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید.
loading
پرسش و پاسخ
 

منظور از «وسواس خنّاس» در سوره‌ی ناس کیست؟ نفس أمّاره یا شیطان؟ خداوند در ادامه‌ی آیه می‌فرماید: «آن که وسوسه می‌کند در دل‌های مردمان، از جن و مردمان». چرا در اینجا «مردمان» به عنوان یک وسوسه‌گر پنهان یاد شده است؟ مگر ما مردمان را به وضوح نمی‌بینیم و وسوسه‌ی آن‌ها را به وضوح نمی‌شنویم؟

«خنّاس» صیغه‌ی مبالغه از ریشه‌ی «خَنَسَ» است که دو معنای مختلف برای آن ذکر شده است. گروهی آن را به معنای «دور شونده» و «پشت کننده» دانسته‌اند و گفته‌اند که ﴿الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ[۱] یعنی وسوسه‌ای که با یاد کردن خداوند از انسان دور می‌شود، یا وسوسه‌ای که انسان بعد از دچار شدن به آن و ارتکاب معصیت خداوند به او پشت می‌کند و چه بسا جای خود را به پشیمانی می‌دهد و گروهی دیگر آن را به معنای «پنهان شونده» دانسته‌اند و گفته‌اند که ﴿الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ یعنی وسوسه‌ای که پنهان است و وسوسه‌شونده به حقیقت آن علم یا التفات ندارد و چه بسا آن را خیرخواهی برای خود می‌پندارد و از این رو، فریب آن را می‌خورد و به نظر می‌رسد که این معنا به ذهن نزدیک‌تر است، ولی مانند معنای دیگر، جایی برای پرسش شما نمی‌گذارد؛ چراکه ﴿الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ، صفت و موصوف است، نه مضاف و مضاف إلیه و این یعنی «وسوسه»، پنهان شمرده شده، نه «وسوسه‌کننده» و روشن است که وسوسه‌ی مردم نیز آشکار نیست؛ چراکه عموماً در پس عبارات فریبنده و مغالطات گوناگون پنهان می‌شود و به همین دلیل، باید از آن به خداوند پناه برد، تا فریب آن را نخورد.

آری، برخی از مفسّران، «وسواس» را به معنای «وسوسه‌کننده» دانسته‌اند، نه «وسوسه»؛ چراکه هر چند مصدر فعل «وَسْوَسَ» است و قاعدتاً باید «وسوسه» معنا شود، خداوند در آیه‌ی بعد فرموده است: ﴿الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ[۲]؛ «که در سینه‌های مردم وسوسه می‌کند» و این صفت «وسوسه‌کننده» است، نه «وسوسه» و به نظر می‌رسد که پرسش شما از این تفسیر برخاسته است، ولی پاسخ آنان به پرسش شما این است که ﴿مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ[۳] به ﴿صُدُورِ النَّاسِ باز می‌گردد، نه به ﴿الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ و بنابراین، صفت کسانی است که وسوسه می‌شوند، نه صفت کسانی که وسوسه می‌کنند؛ چنانکه طبری (د.۳۱۰ق) گفته است: «يَعْنِي بِذَلِكَ الشَّيْطَانَ الْوَسْوَاسَ، الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ، جِنِّهِمْ وَإِنْسِهِمْ، فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ: فَالْجِنُّ نَاسٌ فَيُقَالُ: ﴿فِي صُدُورِ النَّاسِ ۝ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ؟! قِيلَ: قَدْ سَمَّاهُمُ اللَّهُ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ نَاسًا، كَمَا سَمَّاهُمْ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ رِجَالًا، فَقَالَ: ﴿وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ[۴]»[۵]؛ «منظور از آن شیطان وسوسه‌کننده‌ای است که در سینه‌های مردم از جنّ و انس وسوسه می‌کند. پس اگر کسی بگوید: مگر جن هم از مردم محسوب می‌شوند که فرموده است: <سینه‌های مردم از جنّ و انس>؟! می‌گوییم: خداوند آنان را در اینجا مردم نامیده، همان طور که در جایی دیگر رجال نامیده و فرموده است: <مردانی از انس به مردانی از جن پناه می‌بردند>»، ولی انصاف آن است که این تفسیر بعید است و تفسیر نزدیک‌تر آن است که ﴿مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ به ﴿الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ باز می‌گردد و صفت کسانی است که وسوسه می‌کنند، نه کسانی که وسوسه می‌شوند و این با آیه‌ی ﴿الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ منافاتی ندارد؛ چراکه آن می‌تواند به منزله‌ی عطف بیان یا عدول از مصدر باشد، یا به دلیل روشن بودن معنا، فاعل در آن حذف شده و مقدّر باشد. پاسخ پرسش شما، در صورتی که «وسواس» به معنای «وسوسه‌کننده» باشد، این است که وسوسه‌کننده‌ی انسی نیز از آن حیث که وسوسه‌کننده است آشکار نیست؛ چراکه خود را خیرخواه وسوسه‌شونده جلوه می‌دهد، در حالی که بدخواه اوست؛ مانند گرگی که در لباس میش پنهان است و از همین حیث، «خنّاس» شمرده می‌شود.

↑[۱] . النّاس/ ۴
↑[۲] . النّاس/ ۵
↑[۳] . النّاس/ ۶
↑[۴] . الجنّ/ ۶
↑[۵] . تفسير الطبري، ج۲۴، ص۷۵۶
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید، تا به گسترش علم و معرفت دینی کمک کنید. شکرانه‌ی یاد گرفتن یک نکته‌ی جدید، یاد دادن آن به دیگران است‌.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.