پنج شنبه ۱۶ اردیبهشت (ثور) ۱۴۰۰ هجری شمسی برابر با ۲۳ رمضان ۱۴۴۲ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۱۴۴) بی‌خبران را خبر دهید و جاهلان را بیاموزید. گمراهان را راه نمایید و پرسندگان را پاسخ گویید. بر سفاهت سفیهان شکیب آورید و دندان بر دندان بفرسایید؛ هنگامی که شما را دشنام می‌دهند تا بیازارند و بهتان می‌زنند تا برنجانند؛ چراکه پیش از شما با پیامبران خداوند چنین کردند و بیش از شما با ما چنین می‌کنند. مَثَل شما در میان آن‌ها مَثَل زنبور عسل در میان پرندگان است؛ هیچ پرنده‌ای نیست مگر اینکه او را کوچک می‌شمارد، در حالی که اگر می‌دانست او چه چیزی با خود حمل می‌کند، البته کوچکش نمی‌شمرد. [فرازی از گفتار ۵ منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی]
loading
پرسش و پاسخ
 

لطفاً درباره‌ی جنابت و احکام باقی ماندن در جنابت بیشتر توضیح دهید. آیا خوردن و خوابیدن برای جنب جایز است؟ و اینکه آیا انسان می‌تواند دو بار نزدیک به هم، یعنی با فاصله‌ی زمانی اندک، جنب شود، اما یک بار و بعد از بار دوم غسل کند؟

لطفاً به نکات زیر توجّه کنید:

۱ . جنابت حالتی است که با مجامعت یا خروج منی پدید می‌آید و تا زمان غسل یا تیمّم به جای آن برای کسی که تیمّم به جای آن برای او جایز است، ادامه دارد. منظور از مجامعت، نزدیکی کردن مرد با زن به گونه‌ای است که سر آلت تناسلی مرد در آلت تناسلی زن پنهان شود، اگرچه با خروج منی همراه نباشد و منظور از خروج منی، خروج مایعی خاص از آلت تناسلی مرد یا زن در اوج لذّت جنسی است، اگرچه با مجامعت همراه نباشد. هر چند شماری از صحابه و فقیهان معتقد بوده‌اند که مجامعت بدون خروج منی سبب جنابت نمی‌شود؛ زیرا از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است که فرمود: «الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ»[۱]؛ «آب برای آب است»، یعنی غسل برای خروج منی است، ولی حق آن است که مجامعت بدون خروج منی نیز سبب جنابت می‌شود؛ چراکه خداوند فرموده است: ﴿أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ[۲]؛ «یا با زنان مجامعت کردید» و این مطلق است و مقیّد به خروج منی نیست. از این رو، اهل بیت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم که بنا بر حدیث ثقلین، هیچ گاه از کتاب خداوند جدا نمی‌شوند، مجامعت را سبب جنابت دانسته‌اند، اگرچه با خروج منی همراه نباشد[۳]. بنابراین، حدیث رسیده از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم، یا در مقام حصر نیست، بلکه در مقام ذکر غالب است؛ با توجّه به اینکه مجامعت غالباً با خروج منی همراه است، یا ناظر به احتلام است؛ چنانکه از ابن عبّاس روایت شده است: «إِنَّمَا قَالَ الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ فِي الْإِحْتِلَامِ»[۴]؛ «اینکه فرموده آب برای آب است، درباره‌ی احتلام است»، یا حدیثی منسوخ است؛ چنانکه از أبيّ بن کعب روایت شده است: «أَنَّ الْفُتْيَا الَّتِي كَانُوا يَقُولُونَ الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ رُخْصَةٌ رَخَّصَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فِي أَوَّلِ الْإِسْلَامِ، ثُمَّ أَمَرَ بِالْغُسْلِ بَعْدَهَا»[۵]؛ «فتوایی که می‌گفتند آب برای آب است، رخصتی بود که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در اوایل اسلام داده بود، ولی پس از آن به غسل امر کرد».

۲ . جنابت یک بار حاصل می‌شود و تا زمان غسل یا تیمّم به جای آن برای کسی که تیمّم به جای آن برای او جایز است، ادامه دارد. بنابراین، کسی که جنب شده، با تکرار مجامعت یا خروج منی، دیگربار جنب نمی‌شود؛ چراکه تحصیل حاصل معنا ندارد و تبعاً یک بار غسل یا تیمّم به جای آن، برای او کافی است.

۳ . بقاء بر جنابت تا زمانی که گزاردن نماز واجب نشده، جایز است؛ چراکه غسل جنابت، برای گزاردن نماز واجب شده؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا ۚ[۶]؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! در حالی که مست هستید به نماز نزدیک نشوید تا بدانید که چه می‌گویید و نیز در حالی که جنب هستید مگر در حال گذر از راهی تا آن گاه که غسل کنید». با این حال، نظر به روایات رسیده، برای جنب مستحبّ است که پیش از خوردن، آشامیدن و خوابیدن، در دهان خود آب بگرداند و وضو بگیرد.

۴ . توقّف در مسجد یا جای دیگری که برای نماز گزاردن اختصاص داده شده است، برای جنب جایز نیست؛ چراکه سخن خداوند، با توجّه به عبارت ﴿إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ؛ «مگر در حال گذر از راهی»، ظاهر در تحریم نزدیک شدن به چنین جایی جز در حال عبور است. البته سخن او عامّ است و مطلقِ مکان نماز را در بر می‌گیرد و از این رو، بر حرمت نماز گزاردن برای جنب دلالت دارد؛ خواه با مفهوم موافق، با توجّه به اینکه وقتی نزدیک شدن جنب به مکان نماز جایز نیست، نماز گزاردن او به طریق اولی جایز نخواهد بود و خواه با ملازمه، با توجّه به اینکه نماز گزاردن، مستلزم نزدیک شدن به مکان نماز است. علاوه بر این، احتیاط واجب اقتضا می‌کند که جنب از ورود به مسجد الحرام و مسجد النبيّ صلّی الله علیه و آله و سلّم حتّی برای عبور بپرهیزد و اگر با احتلام در آن دو جنب شده است، برای خروج از آن دو تیمّم کند؛ چراکه مسجد الحرام قداست خاصّی دارد و خداوند ابراهیم علیه السلام را به تطهیر آن امر کرده و فرموده است: ﴿وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ[۷]؛ «و خانه‌ام را برای طواف کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع کنندگان و سجده کنندگان تطهیر کن» و مشرکان را به سبب نجاست‌شان از نزدیک شدن به آن منع کرده و فرموده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا ۚ[۸]؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! جز این نیست که مشرکان نجس هستند، پس نباید بعد از این سالشان به مسجد الحرام نزدیک شوند» و مسجد النبی صلّی الله علیه و آله و سلّم نیز مکانی بسیار مقدّس است که روایات متعدّدی در نهی از داخل شدن جنب و حائض به آن -حتّی برای عبور- رسیده[۹]، هر چند حمل آن‌ها بر کراهت شدید ممکن است؛ خصوصاً با توجّه به روایات رسیده از صحابه و همسران پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم حاکی از اینکه در حال جنابت و حیض از آن عبور می‌کردند[۱۰].

۵ . روایاتی رسیده است حاکی از اینکه جنب می‌تواند چیزی را از مسجد بردارد، ولی نمی‌تواند چیزی را در آن بگذارد[۱۱] و این از آن جهت قابل توجیه است که قرار دادن چیزی در مسجد توسّط جنب، مظنّه‌ی نجس کردن مسجد است؛ با توجّه به اینکه احتمال نجس بودن دست او بسیار است؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«قُلْتُ لِلْمَنْصُورِ: إِنَّهُمْ رَوَوْا أَنَّ الْجُنُبَ وَالْحَائِضَ يَأْخُذَانِ الْمَتَاعَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَلَا يَضَعَانِهِ فِيهِ، فَقَالَ: صَدَقُوا، قُلْتُ: لِمَ ذَلِكَ؟ فَقَالَ: لِصِيَانَةِ الْمَسْجِدِ مِنَ النَّجَاسَةِ، قُلْتُ: أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَا عَلَى يَقِينٍ مِنْ طَهَارَةِ أَيْدِيهِمَا؟ فَقَالَ: إِنْ كَانَا عَلَى يَقِينٍ فَإِنَّ مَنْ أَمَرَهُمَا بِذَلِكَ لَمْ يَكُنْ عَلَى يَقِينٍ، فَأَمَرَهُمَا بِذَلِكَ احْتِيَاطًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ قَالَ: لَيْسَ لَهُمَا مِنَ الْمَسْجِدِ نَصِيبٌ إِلَّا الْعُبُورَ، فَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: ﴿إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا ۚ، قُلْتُ: فَمَا بَالُهُمَا يَأْخُذَانِ الْمَتَاعَ مِنْهُ؟ فَقَالَ: إِنَّمَا يَأْخُذَانِ مَا يَحْتَاجَانِ إِلَيْهِ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: ﴿مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ۚ[۱۲]، وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ لِزَوْجَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ: <نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنَ الْمَسْجِدِ>»؛ «به منصور گفتم: آنان روایت کرده‌اند که جنب و حائض وسیله را از مسجد بر می‌دارند، ولی در آن نمی‌گذارند، پس فرمود: راست گفته‌اند، گفتم: این برای چیست؟ پس فرمود: برای صیانت مسجد از نجاست، گفتم: اگر آن دو یقین داشته باشند که دستانشان پاک است چطور؟ فرمود: اگر آن دو یقین داشته باشند، کسی که آن دو را به این کار امر کرده، یقین نداشته است (که دستان آن دو پاک است)، پس آن دو را به این کار امر کرده است از باب احتیاطی برای مردم، سپس فرمود: آن دو را از مسجد نصیبی نیست مگر عبور؛ چراکه خداوند فرموده است: <مگر برای عبور از راهی تا آن گاه که غسل کنید>، گفتم: در این صورت چرا وسیله را از مسجد بر می‌دارند؟ پس فرمود: تنها چیزی را بر می‌دارند که به آن احتیاج دارند، به دلیل سخن خداوند که فرموده است: <در دین برای شما تنگنایی قرار نداده است> و پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به همسرش در حالی که حائض بود فرمود: <سجّاده را از مسجد برای من بیاور>».

۶ . قرائت قرآن برای جنب جایز است، ولی قرائت آیات سجده برای او کراهت دارد؛ چراکه روایاتی در نهی از آن رسیده است؛ همچنانکه لمس قرآن برای او جایز نیست؛ به دلیل ظاهر سخن خداوند که فرموده است: ﴿لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ[۱۳]؛ «جز پاکیزگان آن را لمس نمی‌کنند».

↑[۱] . جامع معمر بن راشد، ج۱۰، ص۳۸۲؛ أحاديث إسماعيل بن جعفر، ص۴۷۰؛ المعرفة والتاريخ ليعقوب بن سفيان، ج۱، ص۲۸۰؛ مسند ابن الجعد، ص۲۴۹؛ مصنف عبد الرزاق، ج۱، ص۲۵۰؛ مسند أحمد، ج۱۷، ص۴۱۰، ج۳۱، ص۳۵۳، ج۳۸، ص۵۱۱؛ سنن الدارمي، ج۱، ص۵۸۸؛ صحيح مسلم، ج۱، ص۲۶۹؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۱۹۹؛ سنن أبي داود، ج۱، ص۵۶؛ سنن النسائي، ج۱، ص۱۱۵؛ صحيح ابن خزيمة، ج۱، ص۱۱۷؛ مسند أبي يعلى، ج۲، ص۴۳۲؛ حديث السراج، ج۲، ص۲۵۵؛ معرفة الصحابة لأبي نعيم الأصبهاني، ج۳، ص۵۰۷
↑[۲] . النّساء/ ۴۳
↑[۳] . بنگرید به: مسند زيد بن علي، ص۶۵؛ الكافي للكليني، ج۳، ص۴۶، ج۶، ص۱۰۹؛ دعائم الإسلام لابن حيّون، ج۱، ص۱۱۵؛ من لا يحضره الفقيه لابن بابويه، ج۱، ص۸۴؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۱، ص۱۱۸؛ مستطرفات السرائر لابن إدريس، ص۵۳ و ۱۹۹.
↑[۴] . فضائل الصحابة لأحمد بن حنبل، ج۱، ص۱۷۳؛ مسند إسحاق بن راهويه، ج۳، ص۹۸۵؛ سنن الترمذي، ج۱، ص۱۸۶؛ شرح معاني الآثار للطحاوي، ج۱، ص۵۶؛ المعجم الكبير للطبراني، ج۱۱، ص۳۰۴
↑[۵] . مصنف عبد الرزاق، ج۱، ص۲۴۸؛ مصنف ابن أبي شيبة، ج۱، ص۸۶؛ مسند الشافعي، ص۱۵۹؛ مسند أحمد، ج۳۵، ص۲۷؛ سنن الدارمي، ج۱، ص۵۸۸؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۲۰۰؛ سنن أبي داود، ج۱، ص۵۵؛ سنن الترمذي، ج۱، ص۱۸۳؛ حديث السراج، ج۲، ص۳۳۶؛ سنن الدارقطني، ج۱، ص۲۲۹؛ المنتقى لابن الجارود، ج، ص۳۳؛ مسند الشاشي، ج۳، ص۳۱۵؛ صحيح ابن خزيمة، ج۱، ص۱۱۲؛ صحيح ابن حبان، ج۳، ص۴۵۴؛ شرح معاني الآثار للطحاوي، ج۱، ص۵۷؛ السنن الكبرى للبيهقي، ج۱، ص۲۵۶
↑[۶] . النّساء/ ۴۳
↑[۷] . الحجّ/ ۲۶
↑[۸] . التّوبة/ ۲۸
↑[۹] . بنگرید به: سنن البيهقي، ج۷، ص۶۵؛ الكافي للكليني، ج۳، ص۵۰؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۱، ص۱۲۵.
↑[۱۰] . بنگرید به: مصنف ابن أبي شيبة، ج۱، ص۱۷۱؛ مسند أحمد، ج۶، ص۴۵؛ سنن الدارمي، ج۱، ص۲۴۸؛ صحيح مسلم، ج۱، ص۱۶۸؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۲۰۷؛ سنن أبي داود، ج۱، ص۶۵؛ سنن الترمذي، ج۱، ص۸۹؛ سنن النسائي، ج۱، ص۱۴۶؛ سنن البيهقي، ج۲، ص۴۴۳.
↑[۱۱] . بنگرید به: الكافي للكليني، ج۳، ص۵۱؛ علل الشرائع لابن بابويه، ج۱، ص۲۸۸؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۱، ص۱۲۵؛ تفسير العيّاشي، ج۱، ص۲۴۳؛ مصنف ابن أبي شيبة، ج۲، ص۱۳۹؛ سنن الدارمي، ج۱، ص۷۴۷؛ شرح السنة للبغوي، ج۲، ص۱۳۴.
↑[۱۲] . الحجّ/ ۷۸
↑[۱۳] . الواقعة/ ۷۹
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading