یک شنبه ۱۶ بهمن (دلو) ۱۴۰۱ هجری شمسی برابر با ۱۴ رجب ۱۴۴۴ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
 گفتار جدید: گفتاری از آن جناب در بیان اینکه مدفوع هر جانداری که گوشت می‌خورد نجس است، ولی مدفوع سایر جانداران پاک محسوب می‌شود. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. پرسش جدید: حکم کسانی که در آشوب‌های ایران، مأموران را به قتل رسانده‌اند چیست؟ آیا حکومت نباید با آن‌ها برخورد کند؟ کسانی که در این آشوب‌ها مرتکب قتل می‌شوند، بعد از اعدام چه سرنوشتی در برزخ خواهند داشت؟ برای مطالعه و دریافت پاسخ، اینجا را کلیک کنید. مقاله‌ی جدید: مقاله‌ی «نگاهی به وضعیّت ایران و عربستان پیش از ظهور امام مهدی علیه السلام» نوشته‌ی «فرهاد گلستان» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید. نقد جدید: ممنون می‌شوم اگر اشکال استدلال زیر را بفرمایید: کبری: کشتن موجودات بی‌گناه، ظلم به آن‌هاست. صغری: خداوند، کشتن و خوردن برخی موجودات زنده را برای انسان حلال کرده است. نتیجه: خداوند، ظلم را حلال کرده است! برای مطالعه و دریافت بررسی، اینجا را کلیک کنید. درس جدید: درس‌هایی از آن جناب درباره‌ی اینکه زمین از مردی عالم به همه‌ی دین که خداوند او را در آن خلیفه، امام و راهنمایی به امر خود قرار داده باشد، خالی نمی‌ماند؛ آیاتی از قرآن که بر این دلالت دارند؛ آیه‌ی ۱۶. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. کتاب جدید: نسخه‌ی دوم کتاب ارزشمند «سبل السّلام؛ مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی» با ویرایش و صفحه‌آرایی جدید منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نامه‌ی جدید: فرازی از نامه‌ی آن جناب که در آن درباره‌ی شدّت گرفتن بلا هشدار می‌دهد و علّت آن و راه جلوگیری از آن را تبیین می‌کند. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. فیلم جدید: فیلم جدیدی با موضوع «تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی <إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً>» منتشر شد. برای مشاهده و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید.
loading
پرسش و پاسخ
 

من کودک خردسالی دارم که سؤالاتی درباره‌ی وجود خدا و چیستی، چگونگی، مکان، قدرت و اندازه‌ی او می‌پرسد. مثلاً می‌پرسد: خدا کجاست؟ و وقتی پاسخ می‌دهم همه جا هست، می‌پرسد: درون لامپ هم هست؟! یا می‌پرسد: خدا بزرگ‌تر و قوی‌تر از ماست؟ و وقتی جواب می‌دهم بله، می‌پرسد: پس چرا فلان مشکل ما را حل نمی‌کند؟! و از این دست سؤالات. لطفاً درباره‌ی چگونگی پاسخ به این گونه سؤالات کودک راهنمایی بفرمایید.

انسان با فطرتی خداگرا آفریده شده و این یعنی گرایش به خداوند در ذات او قرار گرفته است، تا حدّی که برای شناخت خداوند نیازی به استدلال ندارد، همان گونه که برای درک زیبایی نیازی به استدلال ندارد؛ چنانکه در کتاب خداوند آمده است: ﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا بَلَى ۛ شَهِدْنَا ۛ أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ[۱]؛ «و چون پروردگارت از بنی آدم از پشت‌هاشان ذرّیّه‌ی‌شان را گرفت و آن‌ها را بر خودشان گواه ساخت که آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: چرا، گواهی دادیم، مبادا در روز قیامت بگویید که ما از این بی‌خبر بودیم» و علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در تفسیر آن فرموده است: «أَخَذَ جِينَاتِهِمْ، فَجَعَلَ فِيهَا مَعْرِفَتَهُ، وَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: ﴿فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ[۲]»؛ «ژن‌هاشان را گرفت، پس شناخت خود را در آن‌ها نهاد و این سخن اوست که می‌فرماید: <فطرت خداوند است که مردم را بر آن آفرید، برای آفرینش خداوند دگرگونی نیست، آن دین استوار است، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند>» و در حدیث مشهور نبوی آمده است: «مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلَّا يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ، فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ أَوْ يُنَصِّرَانِهِ أَوْ يُمَجِّسَانِهِ»[۳]؛ «هیچ نوزادی نیست مگر اینکه بر فطرت زاده می‌شود، پس پدر و مادرش او را یهودی یا مسیحی یا زرتشتی می‌کنند». از این رو، بهتر است که در ارتباط با کودکان، اصل وجود خداوند را مسلّم و مفروض گرفت و در عوض، آنان را با نعمت‌های خداوند و نشانه‌هایش در آسمان و زمین آشنا ساخت و قرآن، اخلاق، عبادات و احکام مهمّ شرعی را به آنان تعلیم داد تا از کودکی با دین آشنا شوند و قلبشان به نور ایمان روشن گردد.

اما درباره‌ی چگونگی پاسخ به سؤال‌های اعتقادی آنان می‌توان گفت: پاسخ به هر سؤالی باید متناسب با عقل پرسش‌کننده باشد؛ چنانکه از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است: «إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِیَاءِ نُكَلِّمُ النَّاسَ عَلَی‌ قَدْرِ عُقُولِهِمْ»[۴]؛ «ما گروه پیامبران، با مردم به اندازه‌ی عقلشان سخن می‌‌گوییم». بنابراین، پاسخ به سؤال‌های کودکی که هنوز رشد عقلی کافی برای درک موضوعات اعتقادی پیدا نکرده است، نباید با استدلال‌های علمی انتزاعی و پیچیده همراه باشد، بلکه باید با عبارات ساده و مثال‌های عینی و ملموس باشد که برای او قابل درک است. به عنوان نمونه، اگر کودکتان پرسید: «خداوند کیست؟» می‌توانید بگویید: «خداوند سازنده‌ی آسمان و زمین و خورشید و ماه است» و اگر پرسید: «خداوند کجاست؟» می‌توانید بگویید: «او همه جا هست، ولی دیده نمی‌شود؛ مانند هوا که همه جا وجود دارد، ولی دیده نمی‌شود» و اگر این پاسخ برای او قابل درک نبود، می‌توانید بگویید: «خداوند در آسمان است»؛ چنانکه روایت شده است که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از کنیزکی پرسید: «خداوند کجاست؟» و او گفت: «در آسمان». پس از او پذیرفت و به صاحب او که می‌خواست کنیز مؤمنی را آزاد کند فرمود: «او را آزاد کن؛ چراکه مؤمن است»[۵] و اگر کودکتان پرسید: «خداوند به چه اندازه است؟» می‌توانید بگویید: «او از هر چیزی بزرگ‌تر است» و اگر پرسید: «خداوند چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟» می‌توانید بگویید: «او بر هر کاری تواناست» و اگر پرسید: «آیا فلان کار را برای من انجام می‌دهد؟» هرگاه کار ممکن و مطلوبی بود، می‌توانید بگویید: «انجام می‌دهد، به شرط اینکه خودت هم تلاش کنی، یا به شرط اینکه بچه‌ی خوبی باشی و نمازت را بخوانی و به سخن پدر و مادرت گوش دهی» و هرگاه کار ناممکن یا نامطلوبی بود، می‌توانید بگویید: «خداوند هر کاری که بخواهد را انجام می‌دهد، ولی این کار را نمی‌خواهد؛ چراکه کار مفید یا خوبی نیست» و اگر پرسید: «خداوند برای ما چه کارهایی انجام داده است؟» می‌توانید بگویید: «او ما را آفریده و چشم و گوش و زبان و دست و پا و صورت زیبا داده و آب و غذا و لباس و خانه و هر نعمت دیگری بخشیده و هر وقت نیاز به کمک داشته‌ایم، کمکمان کرده است» و اگر پرسید: «پس چرا فلان مشکل ما را حل نمی‌کند؟» می‌توانید بگویید: «او این مشکل را برای ما ایجاد نکرده است تا موظّف باشد که آن را حل کند، بلکه خودمان آن را ایجاد کرده‌ایم. بنابراین، اگر آن را حل کند، به ما لطف کرده و اگر آن را حل نکند، به ما قدرت داده است تا خودمان آن را حل کنیم» و اگر این پاسخ برای او سنگین بود، می‌توانید بگویید: «خداوند می‌خواهد ما را امتحان کند که ببیند آیا صبور هستیم تا دوستمان بدارد؛ چراکه او صابران را دوست می‌دارد»، یا بگویید: «به وقتش همه‌ی مشکلاتمان را حل می‌کند» و اگر پرسید: «خداوند چرا فلان چیز را آفریده است؟» می‌توانید برخی فواید آشکار و محسوس آن را یاد کنید، یا بگویید: «همه‌ی کارهای خداوند از روی حکمت است، اگرچه عقل ما حکمت برخی کارهایش را درک نکند» و اگر سؤال‌های جزئی‌تر و پیچیده‌تری پرسید که درک پاسخ آن‌ها از توان او بیرون بود و به یادگیری برخی مقدّمات نیاز داشت، می‌توانید پاسخ آن‌ها را به آینده موکول کنید و مثلاً بگویید: «هرگاه بزرگ‌تر شدی و درس خواندی، جواب این سؤالت را خواهی گرفت ان شاء الله»؛ چراکه پاسخ نادرست یا نامناسب به سؤال کودک، گاهی بیشتر از خود سؤال موجب تحیّر او می‌شود و ممکن است تأثیر بد و ماندگاری بر ذهن و روان او بگذارد. البته ممکن است که کودک، برخی از این سؤال‌ها را از نزد خود نگفته باشد، بلکه از کسی دیگر شنیده و یاد گرفته باشد. از این رو، لازم است که او را از ارتباط زیاد با افراد بزرگ‌تر از خود و نیز تماشای برنامه‌های تلویزیونی یا ورود به سایت‌های اینترنتی یا خواندن کتاب‌های نامناسب برای سنّ او بازدارید، تا ذهن و روانش از شبهات اعتقادی ایمن بماند.

↑[۱] . الأعراف/ ۱۷۲
↑[۲] . الرّوم/ ۳۰
↑[۳] . موطأ مالك، ج۲، ص۳۳۸؛ مسند أبي داود الطيالسي، ج۴، ص۱۱۵؛ مسند الحميدي، ج۲، ص۲۶۷؛ مسند أحمد، ج۱۲، ص۱۰۴؛ صحيح البخاري، ج۲، ص۱۰۰؛ صحيح مسلم، ج۴، ص۲۰۴۷؛ سنن أبي داود، ج۴، ص۲۲۹؛ سنن الترمذي، ج۴، ص۴۴۷؛ مسند أبي يعلى، ج۱۱، ص۲۸۲؛ السنن الكبرى للبيهقي، ج۶، ص۳۳۵
↑[۴] . المحاسن للبرقي، ج۱، ص۱۹۵؛ الضعفاء الكبير للعقيلي، ج۴، ص۴۲۵؛ الكافي للكليني، ج۱، ص۲۳، ج۸، ص۲۶۸؛ أمالي ابن بابويه، ص۵۰۴؛ البصائر والذخائر لأبي حيّان التوحيدي، ج۷، ص۲۸۲؛ تفسير الماوردي، ج۳، ص۲۲۰؛ أمالي الطوسي، ص۴۸۱؛ الفردوس بمأثور الخطاب للديلمي، ج۱، ص۳۹۸
↑[۵] . نگاه کنید به: مسند أبي حنيفة (رواية الحصكفي)، حدیث ۳؛ موطأ مالك (رواية يحيى)، ج۲، ص۷۷۶؛ مسند أبي داود الطيالسي، ج۲، ص۴۲۷؛ السنن المأثورة للشافعي، ص۴۰۵؛ مصنف عبد الرزاق، ج۹، ص۱۸۲؛ مصنف ابن أبي شيبة، ج۶، ص۱۶۲؛ مسند أحمد، ج۳۹، ص۱۷۶؛ صحيح مسلم، ج۲، ص۷۰؛ سنن أبي داود، ج۳، ص۲۳۰؛ السنة لابن أبي عاصم، ج۱، ص۲۱۵؛ سنن النسائي، ج۳، ص۱۸.
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید، تا به گسترش علم و معرفت دینی کمک کنید. شکرانه‌ی یاد گرفتن یک نکته‌ی جدید، یاد دادن آن به دیگران است‌.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.