یک شنبه ۶ مهر (میزان) ۱۳۹۹ هجری شمسی برابر با ۹ صفر ۱۴۴۲ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۲۱) بدون قرار دادن خلیفه‌ای در زمین که عالم به کلّ اسلام باشد و بتواند آن را به مسلمانان تعلیم دهد، اقامه‌ی کلّ اسلام توسّط آنان ممکن نیست و با این وصف، تکلیف آنان به آن، بر خلاف عدالت است. از این رو، خداوند هرگز مسلمانان را به اقامه‌ی کلّ اسلام تکلیف نفرموده مگر پس از اینکه کسی را در میان آنان با علم به کلّ آن برای تعلیم و هدایت‌شان باقی گذاشته است؛ چنانکه به مثابه‌ی یک قاعده فرموده است: «و برای هر قومی هدایتگری است». (نقد و بررسی ۵۵)
loading
پرسش و پاسخ
 

شیعه به رجعت برخی اولیا و صدّیقین و شهدا بعد از ظهور حضرت مهدی علیه السلام اعتقاد دارد. نظر جناب علامه منصور هاشمی خراسانی در این مورد چیست؟

رجعت برخی مردگان به دنیا پیش از روز قیامت، محال نیست، بلکه ممکن است؛ چراکه خداوند در کتاب خود از وقوع آن خبر داده و فرموده است: ﴿أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ[۱]؛ «آیا ندیدی کسانی را که از بیم مرگ از دیار خود بیرون شدند در حالی که هزاران نفر بودند، پس خداوند به آنان فرمود بمیرید، سپس زنده‌ی‌شان کرد؟ هرآینه خداوند دارای فضلی بر مردم است، ولی بیشتر مردم سپاس نمی‌گزارند»؛ همچنانکه از رجعت گروهی از بنی اسرائیل پس از کشته شدن با صاعقه[۲] و رجعت عزیر علیه السلام پس از مرگی صد ساله[۳] و رجعت مردگانی با دعای عیسی علیه السلام و اجابت خداوند[۴] خبر داده است؛ بلکه گفتار خداوند در آیه‌ی ﴿وَحَرَامٌ عَلَىٰ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ ۝ حَتَّىٰ إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ[۵]؛ «و حرام است بر سرزمینی که آن را نابود کردیم [که بازگردند]، آنان هرگز باز نمی‌گردند؛ تا آن گاه که یأجوج و مأجوج گشوده شوند در حالی که از هر بلندی سرازیر می‌شوند» ظاهر در این است که رجعت هلاک‌شدگان پس از گشوده شدن یأجوج و مأجوج، حرام نیست؛ چراکه ﴿حَتَّىٰ؛ «تا» حرف غایت است و بر انتهای حرمت مذکور دلالت دارد، جز آنکه انتهای حرمت مذکور مستلزم وجوب رجعت نیست. با این وصف، اعتقاد به امکان رجعت برخی مردگان به دنیا پیش از روز قیامت، واجب است، ولی اعتقاد به وقوع قطعی آن، واجب نیست؛ چراکه وقوع قطعی آن، از قرآن و سنّت متواتر دانسته نمی‌شود و عقل نیز ضرورت آن را درک نمی‌کند، اگرچه امکان آن را می‌پذیرد؛با توجّه به اینکه خداوند بر هر کاری تواناست.

↑[۱] . بقرة/ ۲۴۳
↑[۲] . بقرة/ ۵۶
↑[۳] . بقرة/ ۲۵۹
↑[۴] . مائدة/ ۱۱۰
↑[۵] . أنبیاء/ ۹۵ و ۹۶
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
تعلیقات
پرسش‌ها و پاسخ‌های فرعی
پرسش فرعی ۱
نویسنده: داوود
تاریخ: ۱۳۹۸/۱۱/۱۱

با توجه به آیه‌ی ۸۳ سوره‌ی نمل، آیا بین روزی که از هر امتی گروهی از آنان که آیات خدا را تکذیب می‌کنند محشور می‌شوند با روز قیامت که همه محشور می‌شوند تفاوتی وجود دارد؟ اگر بله آیا اشاره به رجعت است؟ خداوند به شما توفیق دهد.

پاسخ به پرسش فرعی ۱
تاریخ: ۱۳۹۸/۱۱/۱۵

متکلّمان شیعه برای اثبات وقوع قطعی رجعت، به آیه‌ی ۸۳ سوره‌ی نمل استدلال کرده‌اند که فرموده است: ﴿وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ؛ «و روزی که از هر امّتی دسته‌ای را از کسانی که آیاتمان را تکذیب می‌کنند محشور می‌کنیم، پس آنان به هم ملحق می‌شوند»، با این تفسیر که محشور کردن دسته‌ای از کسانی که آیات خداوند را تکذیب می‌کنند، نمی‌تواند در روز قیامت انجام شود؛ با توجّه به اینکه در روز قیامت همه‌ی آنان محشور می‌شوند، نه دسته‌ای از آنان؛ چنانکه فرموده است: ﴿وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا[۱]؛ «و آنان را محشور می‌کنیم پس احدی از آنان را فرو نمی‌گذاریم». بنابراین، آیه‌ی مذکور بر رجعت برخی تکذیب کنندگان آیات خداوند پیش از روز قیامت دلالت دارد[۲]، ولی انصاف آن است که این تفسیر صحیح نیست؛ چراکه «دسته» در آیه‌ی شریفه، پیش از آنکه ناظر به تکذیب کنندگان آیات خداوند باشد، ناظر به «امّت» است؛ چنانکه فرموده است: ﴿مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا؛ «از هر امّتی دسته‌ای را» و این از آن روست که تکذیب کنندگان آیات خداوند از هر امّتی، همه‌ی آن نیستند، بلکه دسته‌ای از آن هستند؛ با توجّه به اینکه در هر امّتی مؤمنانی هم وجود داشته‌اند؛ همچنانکه تکذیب کنندگان آیات خداوند از هر امّتی، دسته‌ای از تکذیب کنندگان آیات خداوند هستند، نه همه‌ی آنان؛ با توجّه به اینکه در امّت‌های دیگر نیز تکذیب کنندگانی وجود داشته‌اند و با این وصف، معنای آیه آن نیست که برخی تکذیب کنندگان آیات خداوند محشور نمی‌شوند، بل این است که همه‌ی آنان در دسته‌های جداگانه -از هر امّتی دسته‌ای- محشور و سپس ﴿يُوزَعُونَ؛ «به یکدیگر ملحق می‌شوند» و این چیزی است که آیات دیگر نیز بیان کرده‌اند؛ مانند آیه‌ای که فرموده است: ﴿يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا[۳]؛ «روزی که در صور دمیده می‌شود، پس دسته دسته می‌آیید» و آیه‌ای که فرموده است: ﴿وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَىٰ جَهَنَّمَ زُمَرًا ۖ[۴]؛ «و کسانی که کافر شدند دسته دسته به سوی جهنّم رانده می‌شوند» و آیه‌ای که فرموده است: ﴿كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ[۵]؛ «هر بار که دسته‌ای در آن افکنده می‌شوند نگهبانانش از آنان می‌پرسند که آیا شما را بیم دهنده‌ای نیامد؟!» به علاوه، چیزی که ظهور آیه در روز قیامت را می‌افزاید، آیه‌ی پس از آن است که درباره‌ی دسته‌های محشور شده می‌فرماید: ﴿حَتَّىٰ إِذَا جَاءُوا قَالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ[۶]؛ «تا اینکه می‌آیند، پس (خداوند) به آنان می‌فرماید: آیا آیاتم را تکذیب کردید در حالی که آن‌ها را به درستی نشناختید یا چه کار بود که می‌کردید؟!» در حالی که مسلّماً این مؤاخذه و خطاب بی‌واسطه‌ی الهی، در روز قیامت انجام می‌شود، نه در دنیا و با این وصف، دلالت آیه بر روز قیامت واضح است و از این رو، روایات معدودی که آن را بر رجعت حمل کرده‌اند، قابل قبول نیستند؛ با توجّه به اینکه اهل بیت هیچ گاه بر خلاف کتاب خداوند سخن نمی‌گویند؛ چنانکه فرموده‌اند: «ما أَتاكُمْ عَنّا مِنْ حَدِيثٍ لا يُصَدِّقُهُ كِتابُ اللَّهِ فَهُوَ باطِلٌ»[۷]؛ «هر حدیثی از ما به شما رسید که کتاب خداوند آن را تصدیق نمی‌کند، آن باطل است» و فرموده‌اند: «كُلُّ حَدِيثٍ لا يُوافِقُ كِتابَ اللَّهِ فَهُوَ زُخْرُفٌ»[۸]؛ «هر حدیثی که با کتاب خداوند موافقت ندارد، مزخرف است».

↑[۱] . کهف/ ۴۷
↑[۲] . بنگرید به: الإعتقادات في دين الإماميّة لابن بابويه، ص۶۲
↑[۳] . نبأ/ ۱۸
↑[۴] . زمر/ ۷۱
↑[۵] . ملک/ ۸
↑[۶] . نمل/ ۸۴
↑[۷] . المحاسن للبرقي، ج۱، ص۲۲۱
↑[۸] . المحاسن للبرقي، ج۱، ص۲۲۱؛ الكافي للكليني، ج۱، ص۶۹
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
می‌توانید این مطلب را به زبان‌های زیر نیز مطالعه کنید:
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading