شنبه ۲۳ تیر (سرطان) ۱۴۰۳ هجری شمسی برابر با ۷ محرّم ۱۴۴۶ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
 پرسش جدید: کسی که مصدود بوده، با تلاش فراوان موفّق شده است که در عصر روز نهم ذي الحجة، تنها به مدّت ۱۵ دقیقه، در صحرای عرفات وقوف اضطراری داشته باشد و قبل از غروب آفتاب، از آنجا به مشعر الحرام رفته و تنها حدود ۲ دقیقه قبل از غروب آفتاب، در مشعر الحرام وقوف اضطراری داشته است. آیا وقوف او در مشعر الحرام قبل از غروب آفتاب، صحیح بوده است؟ برای مطالعه و دریافت پاسخ، اینجا را کلیک کنید. گفتار جدید: دو گفتار از آن جناب درباره‌ی انحطاط علم و زوال آن در آخر الزمان. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نکته‌ی جدید: نکته‌ی «عید منتظران» نوشته‌ی «حسنا منتظر المهدی» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. درس جدید: درس‌هایی از آن جناب درباره‌ی اینکه زمین از مردی عالم به همه‌ی دین که خداوند او را در آن خلیفه، امام و راهنمایی به امر خود قرار داده باشد، خالی نمی‌ماند؛ احادیث صحیحی از پیامبر در این باره؛ حدیث ۲۱. برای مطالعه‌ی آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید. نقد جدید: حضرت علامه در نامه‌ی شماره‌ی ۶ فرموده‌اند: «هر چیزی غیر خدا که شما را به خود مشغول کند، شیطان است». می‌خواستم منظور ایشان از این جمله را بدانم. مثلاً اگر درگیر شغلی بودیم برای امرار معاش خود و خانواده باز هم شیطان است؟ برای مطالعه و دریافت بررسی، اینجا را کلیک کنید. فیلم جدید: فیلم جدیدی با موضوع «تقلید و اجتهاد (۱)» منتشر شد. برای مشاهده و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. کتاب جدید: نسخه‌ی سوم کتاب ارزشمند «سبل السّلام؛ مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نامه‌ی جدید: فرازی از نامه‌ی آن جناب که در آن درباره‌ی شدّت گرفتن بلا هشدار می‌دهد و علّت آن و راه جلوگیری از آن را تبیین می‌کند. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید.
loading
پرسش و پاسخ
 

منظور از حقّ الله و حقّ الناس چیست و چگونه می‌توان آن دو را جبران کرد؟

«حقّ الله» در اصطلاح، هر عمل واجبی است که وجوب خود را صرفاً از حکم دین گرفته است؛ مانند نماز، روزه، حج، زکات و خودداری از گناهانی مانند زنا و شرب خمر که بدون در نظر گرفتن حکم دین، لازم محسوب نمی‌شوند، ولی «حقّ الناس» هر عمل واجبی است که وجوب خود را از حکم عقل و فطرت گرفته است، نه صرفاً حکم شرع؛ مانند خودداری از ضرر رساندن به جان یا مال یا آبروی دیگران بدون تقصیری از آنان که حتّی نزد منکران دین لازم محسوب می‌شود.

ضایع کردن حقّ الله، با توبه و استغفار به درگاه خداوند جبران می‌شود و علاوه بر آن، هرگاه جنبه‌ی «ترک» داشته باشد، مانند انجام ندادن عبادات، موجب قضاء و هرگاه جنبه‌ی «فعل» داشته باشد، مانند انجام دادن گناهان، موجب کفّاره‌ی معیّن یا غیر معیّن می‌شود، ولی ضایع کردن حقّ الناس، صرفاً با توبه و استغفار به درگاه خداوند جبران نمی‌شود، بلکه با برگرداندن حقّ ضایع‌شده یا جلب رضایت صاحب آن قابل جبران است. هر چند در مواردی که حقّ ضایع‌شده جنبه‌ی مالی دارد و برگرداندن آن به صاحبش یا جلب رضایت او به هیچ وجه ممکن نیست، راهی برای رهایی از تبعات اخروی‌اش وجود دارد و آن صدقه دادنش از طرف صاحبش است که قاعدتاً موجب رضایت او در روز قیامت خواهد شد؛ چراکه او در روز قیامت، به ثواب صدقه دادن مالش محتاج است، در حالی که به خود مالش احتیاجی ندارد و چه بسا آرزو می‌کند که ای کاش همه‌ی مالش را در دنیا صدقه داده بود؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الْأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ[۱]؛ «و اگر هر چه در زمین است برای کسی بود که ظلم کرده است، آن را برای نجات خود می‌داد» و فرموده است: ﴿وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ[۲]؛ «و اگر هر چه در زمین است و برابر آن به همراهش برای کسانی بود که ظلم کرده‌اند، آن را برای نجات خود از بدی عذاب در روز قیامت می‌دادند»[۳].

↑[۱] . یونس/ ۵۴
↑[۲] . الزّمر/ ۴۷
↑[۳] . برای آگاهی بیشتر در این باره، به پرسش و پاسخ ۴۵۱ مراجعه کنید.
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید، تا به گسترش علم و معرفت دینی کمک کنید. شکرانه‌ی یاد گرفتن یک نکته‌ی جدید، یاد دادن آن به دیگران است‌.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.