چهار شنبه ۲ مهر (میزان) ۱۳۹۹ هجری شمسی برابر با ۵ صفر ۱۴۴۲ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۷۷) منصور هاشمی خراسانی، سنّت پیامبر را برای همیشه معتبر و قابل پیروی می‌داند، ولی معتقد است که دسترسی یقینی به آن عمدتاً برای اهل زمان آن حضرت ممکن است و برای آیندگان ممکن نیست. از این رو، آیندگان به مرجع دیگری برای یقین به سنّت پیامبر نیازمندند و آن مرجع، خلیفه‌ی خداوند در زمین است که نایب پیامبر در تطبیق احکام خداوند شمرده می‌شود و علی‌القاعده مانند قرآن همیشه در دسترس مردم است. (مقاله‌ی ۱)
loading
پرسش و پاسخ
 

حکم گران‌فروشی در اسلام چیست؟ همان طور که می‌دانید ارزش پول ایران به خاطر مشکلات اقتصادی به شدت کاهش پیدا کرده و برای نمونه، یک واحد پول برخی کشورهای عربی همسایه، چند هزار برابر یک واحد پول ایران است. ساکنان این کشورها برای زیارت یا تفریح یا خرید یا درمان به ایران سفر می‌کنند و مشاهده می‌شود که برخی فروشندگان ایرانی، اجناس خود اعم از موادّ خوراکی یا غیر خوراکی را به قیمتی بیشتر از آنچه در بازار ایران عرف است به آنان می‌فروشند. لطفاً بفرمایید که آیا این کار جایز است یا نه؟

فروش کالا با قیمتی بالاتر از قیمت بازار جایز است، مشروط به اینکه خریدار از قیمت بازار آگاه باشد؛ چراکه اگر آگاه نباشد، فریب خورده و ضرر کرده است، در حالی که فریب دادن و ضرر رساندن در اسلام نیست؛ چنانکه از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ غَشَّ»[۱]؛ «کسی که (در معامله) فریب دهد از ما نیست» و روایت شده است: «لا ضَرَرَ وَلا ضِرارَ»[۲]؛ «ضرر دیدن و ضرر رساندن (جایز) نیست»، ولی اگر آگاه باشد، با رضایت خود اقدام به خرید با قیمت بالاتر کرده و این در کتاب خداوند جایز است؛ چنانکه فرموده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ۚ[۳]؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! اموال یکدیگر را میان خود به باطل نخورید، مگر اینکه خرید و فروشی با رضایت طرفین باشد»؛ با توجّه به اینکه خرید و فروش با رضایت طرفین، از حرمت خوردن اموال یکدیگر به باطل استثنا شده است و با این وصف، طرفین می‌توانند با رضایت یکدیگر، کالایی را با قیمتی پایین‌تر یا بالاتر از قیمت بازار معامله کنند، مگر اینکه یکی از آن دو «سفیه» یا «مضطر» باشد؛ چراکه رضایت سفیه به قیمت پایین‌تر در فروش و بالاتر در خرید، از روی سفاهت است و چنین رضایتی، مانند رضایت کودک و دیوانه اعتباری ندارد؛ فارغ از آنکه معامله با سفیهان جایز نیست؛ چراکه تصرّف آنان در اموال ممنوع است؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا[۴]؛ «و اموالتان که خداوند برایتان مایه‌ی قوام قرار داده است را به سفیهان ندهید»، بل کسی که ظاهراً سفیه نیست هم هرگاه بدون عذری عقلایی، به قیمتی بسیار پایین‌تر در فروش یا بسیار بالاتر در خرید رضایت دهد، به نحوی که از نظر عرف سفیهانه باشد، در حکم سفیه است و معامله با او جایز نیست. همچنین، رضایت مضطر به قیمت پایین‌تر در فروش و بالاتر در خرید، از روی اضطرار است و چنین رضایتی برای مشروعیّت معامله کافی نیست؛ زیرا فروش به او با قیمت بالاتر و خرید از او با قیمت پایین‌تر، سوء استفاده از نیاز شدید و فوری اوست که کاری ناجوانمردانه، بلکه ظالمانه محسوب می‌شود و این مقصود روایاتی است که می‌گویند: «قَدْ نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْمُضْطَرِّ»[۵]؛ «پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از معامله با مضطر نهی فرموده است»؛ زیرا واضح است که معامله با مضطر با قیمت بازار اشکالی ندارد، بلکه چه بسا کمک به او محسوب می‌شود تا نیاز خود را تأمین کند و با این وصف، نهی از معامله با او تنها می‌توانسته است به معامله با او با قیمتی غیر عادلانه نظر داشته باشد که مصداق إجحاف است. از اینجا دانسته می‌شود که فروش کالای ضروری و کمیاب با قیمت بالاتر جایز نیست؛ چراکه مردم به خرید آن مضطر هستند.

حاصل آنکه فروش کالا با قیمت بالاتر از قیمت بازار، در صورتی جایز است که خریدار از قیمت بازار آگاه باشد و سفیه یا مضطر نباشد؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعالیٰ: ﴿لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ۚ، فَقالَ: هُوَ الرَّجُلُ یَبِیعُ مالَهُ بِأَكْثَرَ مِنْ قِیمَتِهِ فَإِنَّهُ حَرامٌ إِلَّا عَنْ رِضَا الْمُشْتَرِي، فَإِنْ رَضِيَ الْمُشْتَرِي فَلا بَأْسَ بِهِ إِلَّا أَنْ یَكُونَ جاهِلاً أَوْ سَفِیهاً أَوْ مُضْطَرّاً»؛ «از منصور درباره‌ی سخن خداوند متعال پرسیدم که می‌فرماید: <اموال یکدیگر را میان خود به باطل نخورید، مگر اینکه خرید و فروشی با رضایت طرفین باشد>، پس فرمود: آن این گونه است که مردی مال خود را به بالاتر از قیمتش بفروشد، پس آن حرام است مگر با رضایت مشتری، پس اگر مشتری راضی شد اشکالی ندارد، مگر اینکه جاهل (به قیمت بازار) یا سفیه یا مضطر باشد».

↑[۱] . مسند أحمد، ج۲، ص۲۴۲؛ سنن الدارمي، ج۲، ص۲۴۸؛ صحيح مسلم، ج۱، ص۶۹؛ سنن ابن ماجة، ج۲، ص۷۴۹؛ سنن أبي داود، ج۲، ص۱۳۵؛ سنن الترمذي، ج۲، ص۳۸۹؛ الكافي للكليني، ج۵، ص۱۶۰؛ من لا يحضره الفقيه لابن بابويه، ج۳، ص۲۷۳؛ الأمالي لابن بابويه، ص۳۴۴؛ عيون أخبار الرضا لابن بابويه، ج۲، ص۳۲ و ۵۵؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۷، ص۱۲
↑[۲] . موطأ مالك، ج۲، ص۷۴۵؛ مسند الشافعي، ص۲۲۴؛ مسند أحمد، ج۵، ص۳۲۷؛ سنن ابن ماجة، ج۲، ص۷۸۴؛ سنن البيهقي، ج۶، ص۶۹؛ الكافي للكليني، ج۵، ص۲۹۳ و ۲۹۴؛ من لا يحضره الفقيه لابن بابويه، ج۳، ص۷۶؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۷، ص۱۴۷
↑[۳] . نساء/ ۲۹
↑[۴] . نساء/ ۵
↑[۵] . مسند أحمد، ج۱، ص۱۱۶؛ سنن أبي داود، ج۲، ص۱۲۰؛ سنن البيهقي، ج۶، ص۱۷؛ المحلّى لابن حزم، ج۹، ص۲۲؛ عيون أخبار الرضا لابن بابويه، ج۲، ص۵۰؛ نهج البلاغة للشريف الرضي، ج۴، ص۱۰۸
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading