یک شنبه ۶ مهر (میزان) ۱۳۹۹ هجری شمسی برابر با ۹ صفر ۱۴۴۲ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۶۵) نیاز به مهدی، از باب نیاز به شناخت احکام خداوند و اقامه‌ی آن‌هاست که جز از طریق خلیفه‌ی او در زمین حاصل نمی‌شود و روشن است که شناخت احکام خداوند و اقامه‌ی آن‌ها برای بندگی او و تبعاً رستگاری مردم در دنیا و آخرت ضروری است و با این وصف، هیچ چیز نمی‌تواند مردم را از مهدی بی‌نیاز کند. (نقد و بررسی ۷۷)
loading
پرسش و پاسخ
 

ضمن تشکر از پاسخ‌های دقیق شما، لطفاً در خصوص نماز قضاء توضیح بفرمایید. آیا باید قضاء هر نماز را در وقت همان نماز به جای آورد؟ به عنوان مثال، قضاء نماز ظهر را در زمان نماز ظهر به جای آورد، یا می‌توان در هر ساعتی از شبانه‌روز قضاء هر کدام از نمازهای پنج‌گانه را به جای آورد؟ و دیگر اینکه اگر شخصی به عنوان مثال سه سال نماز قضاء دارد، باید نمازهای پنج‌گانه را به ترتیب بخواند یا می‌تواند چندین نماز صبح به جای آورد و بعد چندین نماز ظهر و إلی آخر؟

از خداوند متعال برای خویش و برای همه‌ی مسلمانان، توفیق عمل به اسلام حقیقی و شناخت خلیفه‌اش مهدی فاطمی را استدعا دارم.

لازم نیست که قضاء هر نماز در وقت آن به جای آورده شود، بلکه در هر ساعتی از شبانه‌روز به جای آورده شود کافی است؛ زیرا اصل و طبیعت قضاء نماز این است که در غیر وقت آن به جای آورده می‌شود؛ مانند کسی که نماز صبح او فوت شده است و آن را بعد از طلوع آفتاب به جای می‌آورد، در حالی که بعد از طلوع آفتاب وقت نماز صبح نیست، یا نماز عصر او فوت شده است و آن را بعد از غروب آفتاب به جای می‌آورد، در حالی که بعد از غروب آفتاب وقت نماز عصر نیست؛ چنانکه رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرموده است: «مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا»[۱]؛ «هر کس نمازی را فراموش کرد، باید آن را هر زمانی که به یاد آورد بگزارد» و در روایتی از علي علیه السلام آمده است: «يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ»[۲]؛ «آن را به جای می‌آورد، هرگاه آن را به یاد آورد، در وقت بود یا در غیر وقت» و در روایتی از ابو جعفر باقر علیه السلام آمده است: «يَقْضِيهَا إِذَا ذَكَرَهَا فِي أَيِّ سَاعَةٍ ذَكَرَهَا مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ»[۳]؛ «آن را قضا می‌کند هرگاه آن را به یاد آورد در هر ساعتی از شبانه‌روز» و ظاهر آن است که در این باره میان مسلمانان اختلافی نیست.

آری، میان آنان اختلاف است که آیا رعایت ترتیب نمازهای فوت‌شده یعنی قضاء آن‌ها به همان ترتیبی که فوت شده‌اند، لازم است یا نه؟ شافعی معتقد است که لازم نیست؛ چراکه نمازها مستقلّ از یکدیگر هستند و ترتیب‌شان تنها ناشی از ترتیب وقت‌شان در طول شبانه‌روز است که پس از فوت شدن وقت‌شان دیگر موضوعیّت ندارد و ابو حنیفه و مالک در خصوص نمازهای فوت‌شده در بیش از یک شبانه‌روز با او هم‌عقیده‌اند، ولی در خصوص نمازهای فوت‌شده در یک شبانه‌روز معتقدند که رعایت ترتیب لازم است و احمد و فقیهان شیعه معتقدند که فرقی میان نمازهای فوت‌شده در یک شبانه‌روز یا بیشتر نیست و رعایت ترتیب در هر دو لازم است و عقیده‌ی آنان معقول‌تر است؛ زیرا از نظر عقل، هر نمازی که زودتر فوت شده، به قضا سزاوارتر است و چیزی که می‌تواند بر این دلالت داشته باشد، روایتی از ابو جعفر باقر علیه السلام است که در آن آمده است: «إِذَا نَسِيتَ صَلَاةً أَوْ صَلَّيْتَهَا بِغَيْرِ وُضُوءٍ وَكَانَ عَلَيْكَ قَضَاءُ صَلَوَاتٍ فَابْدَأْ بِأَوَّلِهِنَّ، فَأَذِّنْ لَهَا وَأَقِمْ، ثُمَّ صَلِّهَا، ثُمَّ صَلِّ مَا بَعْدَهَا بِإِقَامَةٍ إِقَامَةٍ لِكُلِّ صَلَاةٍ»[۴]؛ «هرگاه نمازی را فراموش کردی یا بدون وضو گزاردی و بر عهده‌ی تو قضاء چند نماز بود، از اولین آن‌ها شروع کن، پس برای آن اذان و اقامه بگو و سپس نمازهای بعدی را با اقامه (و بدون اذان) به جای آور».

به هر حال، چیزی که مسلّم است و درباره‌ی آن اختلافی نیست این است که رعایت ترتیب نمازهای فوت‌شده یعنی قضاء آن‌ها به همان ترتیبی که فوت شده‌اند، بهتر است و با این وصف، شایسته نیست که دو یا چند نماز صبح به جای آورده شود و سپس دو یا چند نماز ظهر و به همین ترتیب، یا ابتدا نماز عصر به جای آورده شود و سپس نماز ظهر و به همین ترتیب، یا ابتدا نمازهای فوت‌شده‌ی امروز به جای آورده شود و سپس نمازهای فوت‌شده‌ی دیروز و به همین ترتیب، بل شایسته است که نمازهای فوت‌شده از آغاز تا کنون، به همان ترتیبی که فوت شده‌اند قضا شوند و این مقتضای عقل و موافق با احتیاط است، بلکه علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی آن را موافق با کتاب خداوند دانسته و به آن امر فرموده است؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ قَضاءِ الصَّلَواتِ الْفائِتَةِ، فَقالَ: اقْضُوا الْأُولَى فَالْأُولَى؛ فَقَدْ قالَ اللَّهُ تَعالَى: ﴿وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَىٰ ۗ وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[۵]، قُلْتُ: أَرَأَيْتَ الَّذِي نَسِيَ الْأُولَى فَلَمْ يَذْكُرْها حَتَّى قَضَى الآخِرَةَ؟ قالَ: لا آمُرُهُ بِالْإِعادَةِ إِذَا كانَ ناسِيًا أَوْ جاهِلًا، فَقَدْ قالَ اللَّهُ تَعالَى: ﴿رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ[۶]»؛ «از منصور درباره‌ی قضاء نمازهای فوت‌شده پرسیدم، پس فرمود: (به ترتیب) از اول به آخر قضا کنید؛ چراکه خداوند بلندمرتبه فرموده است: <نیکی آن نیست که به خانه‌ها از پشت‌هاشان درآیید، بل نیکی آن است که پرهیزکار شوید و به خانه‌ها از درهاشان درآیید و از خداوند پروا کنید، باشد که رستگار شوید>، گفتم: اگر کسی نماز پیشین را فراموش کرد، پس آن را به یاد نیاورد مگر پس از اینکه نماز پسین را قضا کرد چطور؟ فرمود: او را به إعاده امر نمی‌کنم اگر فراموش کرده یا جاهل بوده؛ چراکه خداوند بلندمرتبه فرموده است: <پروردگارا! ما را مؤاخذه نکن اگر فراموش کردیم یا خطا کردیم>».

↑[۱] . مصنف عبد الرزاق، ج۱، ص۵۸۷؛ مصنف ابن أبي شيبة، ج۷، ص۲۸۱؛ مسند أحمد، ج۲۱، ص۱۷۹؛ سنن الدارمي، ج۲، ص۷۸۳؛ صحيح البخاري، ج۱، ص۱۲۲؛ صحيح مسلم، ج۱، ص۴۷۷؛ سنن أبي داود، ج۱، ص۱۲۱؛ سنن النسائي، ج۱، ص۲۹۳؛ سنن ابن ماجة، ج۱، ص۲۲۷؛ سنن الترمذي، ج۱، ص۳۳۵؛ سنن الدارقطني، ج۲، ص۲۹۸؛ مسند أبي يعلى، ج۵، ص۲۴۲؛ صحيح ابن خزيمة، ج۲، ص۹۷؛ السنن الكبرى للبيهقي، ج۲، ص۶۳۹
↑[۲] . سنن الترمذي، ج۱، ص۳۳۵
↑[۳] . الكافي للكليني، ج۳، ص۲۹۳؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۲، ص۱۷۲
↑[۴] . الكافي للكليني، ج۳، ص۲۹۱؛ تهذيب الأحكام للطوسي، ج۳، ص۱۵۸
↑[۵] . بقرة/ ۱۸۹
↑[۶] . بقرة/ ۲۸۶
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading