چهارشنبه 1 آذر (قوس) 1396 هجری شمسی برابر با 4 ربیع الأوّل 1439 هجری قمری Тоҷикӣ English

منصور هاشمی خراسانی

* پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» راه‌اندازی شد. * ترجمه‌ی کتاب «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» منتشر شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 18 کد پرسش: 319
موضوع فرعی:

احکام نماز

نویسنده‌ی پرسش: مهدیه نوری تاریخ پرسش: 1396/3/25

سلام و درود بی‌پایان به زمینه‌سازان ظهور مهدی. در پایگاه راجع به نماز تراویح آمده: عمر رضی ‌الله عنه دستور خواندن آن به جماعت را داده و آن را «نعم البدعه» نامیده است [پرسش و پاسخ 152]. نظر حضرت آقایمان درباره‌ی این نماز و کیفیت خواندنش چیست؟

پاسخ به پرسش شماره: 18 تاریخ پاسخ به پرسش:

نماز معروف به «تراویح» که در شب‌های ماه رمضان به جماعت گزارده می‌شود، در واقع همان نافله‌ی شب است که خداوند آن را به فرادا تشریع کرده و درباره‌اش فرموده است: «وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا» (إسراء/ 79)؛ «و پاسی از شب را به آن بیدار باش افزونه‌ای برای تو تا شاید پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند» و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ۝ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا ۝ نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا ۝ أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا ۝ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ۝ إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا ۝ إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا» (مزّمّل/ 7-1)؛ «ای (به بستر خواب) پیچیده شده! شب را برخیز مگر اندکی، نیمی از آن یا اندکی از آن کم کن، یا بر آن بیفزا و قرآن را تلاوت کن، ما بر تو گفتاری گران خواهیم افکند، هرآینه برخاستن شب پابرجاتر و راستگویانه‌تر است، هرآینه تو را در روز گردشی طولانی است» و فرموده است: «إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ ۚ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ۚ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۖ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ۚ» (مزّمّل/ 20)؛ «هرآینه پروردگارت می‌داند که تو نزدیک به دو سوم شب و نیمی از آن و یک سوم آن را بر می‌خیزی و گروهی از کسانی که با تو هستند و خداوند شب و روز را تقدیر می‌کند، دانست که شما آن را احصا نخواهید کرد، پس از شما گذشت، پس هر اندازه از قرآن که میسّر شد را قرائت کنید». روشن است که این آیات در فرادا بودن نماز تهجّد ظهور دارد و بر انجام آن توسّط پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و برخی اصحابش در خلوت و به صورت غیر منظّم دلالت می‌کند؛ همچنانکه از روایات دانسته می‌شود پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آن را به جماعت نمی‌گزارد، بلکه به فرادا و غالباً در خانه می‌گزارد و سیره‌ی اصحاب او نیز چنین بود، هر چند گاهی برخی از آنان بدون اذن او پشت سرش می‌ایستادند که او آنان را ترک می‌کرد و اجازه نمی‌داد این کار را ادامه دهند، تا اینکه آنان را از آن نهی کرد و فرمود: «عَلَیْکُمْ بِالصَّلاةِ فِي بُیُوتِکُمْ فَإِنَّ خَیْرَ صَلاةِ الْمَرْءِ فِي بَیْتِهِ إِلَّا الْمَکْتُوبَةَ» (مسند أحمد، ج5، ص187؛ سنن الدارمی، ج1، ص317؛ صحیح البخاری، ج7، ص99؛ صحیح مسلم، ج2، ص188؛ سنن أبی داود، ج1، ص326)؛ «بر شما باد به نماز در خانه‌هاتان؛ چراکه بهترین نماز انسان در خانه‌ی اوست مگر نماز واجب» و با این وصف، گزاردن نماز تهجّد به جماعت در مسجد بر خلاف کتاب خداوند و سنّت پیامبر است و تبعاً یک «بدعت» محسوب می‌شود؛ همچنانکه از روایات دانسته می‌شود نخستین کسی که آن را رواج داد، عمر بن خطاب بود؛ به این ترتیب که شبی به مسجد درآمد و دید که مردم طبق معمول به فرادا نماز تهجّد می‌گزارند، پس گفت: «إِنِّي أَریٰ لَوْ جَمَعْتُ هٰؤُلاءِ عَلیٰ قارِئٍ واحِدٍ لَکانَ أَمْثَلَ»؛ «من فکر می‌کنم که اگر این‌ها را بر یک قاری جمع کنم بهتر باشد»! پس تصمیم خود را گرفت و مردم را بر یک قاری جمع کرد. سپس شبی به مسجد درآمد و آنان را دید که به جماعت نماز تهجّد می‌گزارند، پس گفت: «نِعْمَ الْبِدْعَةُ هٰذِهِ»؛ «خوب بدعتی است این» (مصنّف عبد الرزاق، ج4، ص259؛ صحیح البخاری، ج2، ص252؛ سنن البیهقی، ج2، ص493؛ صحیح ابن خزیمة، ج2، ص155)، در حالی که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بارها فرموده بود: «شَرُّ الْأُمُورِ مُحْدَثاتُها وَ کُلُّ بِدْعَةٍ ضَلالَةٌ» (مسند أحمد، ج3، ص310؛ سنن الدارمی، ج1، ص69؛ صحیح مسلم، ج3، ص11؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص17؛ سنن النسائی، ج3، ص189)؛ «بدترین کارها تازه‌هاشان هستند و هر بدعتی ضلالتی است» و با این وصف، خوب شمردن این بدعت درست نبود و از آن نادرست‌تر تقلید مردم از عمر بن خطاب به جای یادآوری به او بود؛ زیرا واضح است که سخن هیچ کس بعد از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم حجّت نیست، مگر اینکه مبتنی بر سخن رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم باشد و با این وصف، بر سایر صحابه واجب بود به خلیفه‌ی دوم یادآوری کنند که اگر این کار خوب بود، رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم خود آن را انجام می‌داد و نیازی به انجامش توسّط او نبود، ولی متأسفانه آنان به او یادآوری نکردند، مگر اندکی از آنان مانند عبد الله بن عمر و سالم مولی أبی حذیفه که این کار را ناپسند شمردند و از آن دوری نمودند (مصنّف ابن أبی شیبه، ج2، ص289) و علیّ بن ابی طالب که چون به خلافت رسید مردم را از آن بازداشت، تا آن گاه که شنید در شهر فریاد می‌زنند: «وا عُمَراه! وا عُمَراه! وا رمضاناه! وا رمضاناه!»، پس ناچار و از بیم فتنه به آن اجازت داد (طوسی، تهذیب الأحکام، ج3، ص70؛ ابن ادریس، مستطرفات السّرائر، ص638؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج12، ص283).

بنابراین، گزاردن نماز تهجّد به جماعت در مسجد بدعت است و برای مسلمانان بایسته است که آن را به فرادا در خانه‌های خود بگزارند و این نظر اهل بیت پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم (ابن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج2، ص137؛ طوسی، الإستبصار، ج1، ص467) و نظر عبد الله بن عمر، سالم، قاسم، ابراهیم، علقمه، اسود و برخی دیگر است (مصنّف ابن أبی شیبه، ج2، ص289)؛ همچنانکه ختم قرآن در آن که غالباً با تندخوانی و عدم تدبّر کافی انجام می‌شود، هر چند توسّط کسانی مانند حسن بصری توصیه شده است (مصنّف ابن أبی شیبه، ج2، ص284)، اصلی ندارد و بدعتی بر روی بدعتی دیگر محسوب می‌شود، ولی 20 رکعت گزاردن آن که در میان مسلمانان رواج یافته است، بدعت محسوب نمی‌شود؛ زیرا اگرچه رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم 11 رکعت نماز تهجّد می‌گزارد (مسند الشافعي، ص213؛ مسند أحمد، ج6، ص35؛ سنن الدارمی، ج1، ص337؛ صحیح البخاری، ج2، ص13؛ صحیح مسلم، ج2، ص165؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص432؛ سنن أبی داود، ج1، ص300؛ سنن الترمذی، ج1، ص275)، بنا بر روایاتی از اهل بیت در شب‌های ماه رمضان رکعاتی را بر آن می‌افزود (کلینی، الکافی، ج4، ص154؛ طوسی، الإستبصار، ج1، ص460) که البته کاری همیشگی نبود (مسند أحمد، ج6، ص73؛ صحیح البخاری، ج2، ص252؛ صحیح مسلم، ج2، ص166؛ سنن الترمذی، ج1، ص274) و با این وصف، 20 رکعت گزاردن آن پیش از نماز وتر -خصوصاً هرگاه کاری همیشگی یعنی در همه‌ی شب‌های ماه رمضان نباشد- اشکالی ندارد؛ چنانکه از عمر بن خطاب، أبیّ بن کعب، ابن أبی ملیکه، سعید بن جبیر و برخی دیگر روایت شده (مصنّف ابن أبی شیبه، ج2، ص285) و روایاتی از اهل بیت در تأیید آن رسیده است (حمیری، قرب الاسناد، ص353؛ کلینی، الکافی، ج4، ص154؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج2، ص138؛ طوسی، الإستبصار، ج1، ص462) و این نظر منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی است؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ نَوافِلِ لَیالِي شَهْرِ رَمَضانَ جَماعَةً فِي الْمَسْجِدِ، فَقالَ: بِدْعَةٌ، قُلْتُ: رَأَیْتُ رَجُلاً مِنْ أَصْحابِكَ یُصَلِّیها فَلِمَ لا تَنْهاهُ؟! قالَ: إِنِّي أَکْرَهُ أَنْ أَکُونَ <الَّذِي يَنْهَىٰ ۝ عَبْدًا إِذَا صَلَّىٰ>، ثُمَّ قالَ: قُلْ لَهُ یُصَلِّیها فِي بَیْتِهِ أَوْ یَقْرَأُ خَلْفَ الْإِمامِ، قُلْتُ: إِنَّهُ یُصَلِّیها عِشْرِینَ رَکْعَةً فَهَلّا أَقُولُ لَهُ یُصَلِّیها ثَمانِيَ رَکَعاتٍ؟ قالَ: کانَ رَسُولُ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ یَزِیدُ فِي صَلاتِهِ فِي شَهْرِ رَمَضانَ ما یَشاءُ، قُلْتُ: عِشْرِینَ رَکْعَةً؟ قالَ: عِشْرِینَ رَکْعَةً وَ أَکْثَرَ»؛ «از منصور درباره‌ی نوافل شب‌های ماه رمضان به جماعت در مسجد پرسیدم، پس فرمود: بدعت است، گفتم: من یکی از یارانت را دیدم که آن را می‌گزارد، پس چرا او را نهی نمی‌کنی؟! فرمود: من کراهت دارم کسی باشم <که نهی می‌کند بنده‌ای را که نماز می‌گزارد> (علق/ 9 و 10)، سپس فرمود: به او بگو آن را در خانه‌اش بگزارد یا پشت سر امام قرائت کند، گفتم: او آن را بیست رکعت می‌گزارد، پس آیا به او نگویم که آن را هشت رکعت بگزارد؟ فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم بر نماز خود در ماه رمضان چندان که می‌خواست می‌افزود، گفتم: بیست رکعت؟ فرمود: بیست رکعت و بیشتر».

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.