۱ . أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخَتْلَانِيُّ، قَالَ: ذُكِرَ عِنْدَ الْمَنْصُورِ إِجَارَةُ الْأَرْحَامِ، فَقَالَ: لَا تَحْمِلُ الْمَرْأَةُ فِي بَطْنِهَا إِلَّا وَلَدَهَا، وَلَا تَضَعُ إِلَّا وَلَدَهَا، قُلْتُ: فَمَا لِصَاحِبَةِ الْمَاءِ؟! فَأَخَذَ بِيَدِهِ كَفًّا مِنَ التُّرَابِ وَقَالَ: هَذَا! قُلْتُ: فَهَلْ لَهَا أَنْ تَنْكِحَ ذَلِكَ الْوَلَدَ؟ قَالَ: لَيْسَ لَهَا إِلَّا هَذَا -وَأَشَارَ إِلَى التُّرَابِ!
ترجمهی گفتار:
یونس بن عبد الله ختلانی ما را خبر داد، گفت: نزد منصور از اجارهی رحمها یاد شد، پس فرمود: زن جز فرزندش را در شکم خود حمل نمیکند و جز فرزندش را نمیزاید. گفتم: در این صورت برای زن صاحب آب چیست؟! پس با دست خود مشتی خاک را برگرفت و فرمود: این! گفتم: با این وصف، آیا برای او این امکان هست که (در آینده) با آن فرزند نکاح کند؟ فرمود: برای او جز این نیست -و به خاک اشاره فرمود!
۲ . أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الشِّيرَازِيُّ، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَسْتَأْجِرُ رَحِمًا لَا تَحِلُّ لَهُ، فَيُفْرِغُ فِيهَا مَاءَهُ وَمَاءَ امْرَأَتِهِ، فَيَخْرُجُ وَلَدٌ، لِمَنْ يَكُونُ الْوَلَدُ؟ قَالَ: قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ بِأَنَّ الْوَلَدَ لِلْفِرَاشِ، قُلْتُ: كَيْفَ وَيَكُونُ الْمَاءُ لِلْمُسْتَأْجِرِ؟! قَالَ: هَكَذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ، قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لِلرَّحِمِ فِرَاشٌ فَلِمَنْ يَكُونُ الْوَلَدُ؟ قَالَ: لِلشَّيْطَانِ!
ترجمهی گفتار:
محمّد بن ابراهیم شیرازی ما را خبر داد، گفت: از آن جناب دربارهی مردی پرسیدم که رحم (زنی) جز همسرش که برای او حلال نیست را اجاره میکند، پس آب خود و آب همسرش را در آن میریزد، پس فرزندی بیرون میآید، فرزند برای کیست؟ فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فیصله کرد که فرزند برای فراش (یعنی شوهر زن اجاره دهنده) است. گفتم: چگونه؟ در حالی که آب برای اجاره کننده است! فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم این گونه فیصله کرد. گفتم: پس اگر برای رحم فراشی (یعنی شوهری) نباشد، فرزند برای کیست؟ فرمود: برای شیطان!
شرح گفتار:
از این دو گفتار نورانی دانسته میشود که مادر انسان کسی است که او را در رحم خود پرورانده و به دنیا آورده است؛ چنانکه خداوند در کتاب خود به روشنی فرموده است: ﴿يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ﴾[۱]؛ «شما را در شکمهای مادرانتان میآفریند آفرینشی پس از آفرینشی دیگر در تاریکیهایی سهلایه» و فرموده است: ﴿هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ﴾[۲]؛ «او به شما داناتر است هنگامی که شما را از زمین پدید آورد و هنگامی که جنینهایی در شکمهای مادرانتان بودید» و فرموده است: ﴿وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ﴾[۳]؛ «و خداوند شما را از شکمهای مادرانتان بیرون آورد» و فرموده است: ﴿إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ﴾[۴]؛ «مادران آنان جز کسانی که آنان را زاییدهاند نیستند» و با این وصف، زنی که تخمک او در رحم زن دیگر قرار داده شده است، شرعاً مادر نمیشود، هر چند امکان نکاح با پسر زن دیگر که از تخمک او پدید آمده است را نیز ندارد. همچنین، مردی که نطفهی او در رحم زنی جز همسرش قرار گرفته است، شرعاً پدر نمیشود، هر چند امکان نکاح با دختر زن دیگر که از نطفهی او پدید آمده است را نیز ندارد.
برای آگاهی بیشتر در این باره، به پرسش و پاسخ ۱۳۲ و تعلیق آن مراجعه کنید.
