دوشنبه 30 مرداد (اسد) 1396 هجری شمسی برابر با 29 ذي القعده 1438 هجری قمری Тоҷикӣ

منصور هاشمی خراسانی

* نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب شریف «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * «بسته‌های معرفتی هدایت» حاوی نامه‌ها، گفتارها، شرح‌ها، نقدها و بررسی‌ها و پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط درباره‌ی موضوعات مهمّ اسلامی منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن نقدها و بررسی‌ها

شماره نقد: 8 کد نقد: 67
موضوع نقد:

معیار و موانع شناخت؛ موانع شناخت؛ جهل و تقلید

نویسنده‌ی نقد: مهدی طارمی تاریخ نقد: 1396/5/9

جناب منصور هاشمی، تقلید از مجتهد را به این علت که او را متخصص نمی‌داند، جایز نمی‌داند. اما این در خصوص خود اجتهاد هم مشکل ایجاد می‌کند؛ چون اگر [مجتهد] متخصص نیست که دیگران از او تقلید کنند، پس برای خودش هم متخصص نخواهد بود. پس چگونه است که اجتهاد را واجب اما تقلید را حرام می‌دانند؟

پاسخ به نقد شماره: 8 تاریخ پاسخ به نقد:

برادر گرامی!

تقلید به معنای پیروی از فتوای مجتهد بدون علم به دلیل اوست و این از آن جهت جایز نیست که موجب ظنّ به حکم شرع می‌شود، در حالی که ظنّ به حکم شرع کافی نیست؛ چنانکه خداوند فرموده است: «وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ۖ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا» (نجم/ 28)؛ «آنان را به آن علمی نیست، آنان جز از ظن پیروی نمی‌کنند، در حالی که ظن چیزی را از حق کفایت نمی‌کند»، ولی اجتهاد به معنای مراجعه به کتاب خداوند و خلیفه‌ی او در زمین است و این از آن جهت جایز بل واجب است که موجب علم به حکم شرع می‌شود و واضح است که علم به حکم شرع با ظنّ به آن برابر نیست؛ چنانکه خداوند فرموده است: «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ۗ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ» (زمر/ 9)؛ «بگو آیا کسانی که علم دارند و کسانی که علم ندارند برابرند؟! تنها صاحبان خرد پند می‌گیرند» و فرموده است: «قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا ۖ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ» (أنعام/ 148)؛ «بگو آیا شما را هیچ علمی هست که آن را برای ما بیرون آورید؟! شما جز از ظن پیروی نمی‌کنید و جز حدس نمی‌زنید» و فرموده است: «نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ» (أنعام/ 143)؛ «من را از روی علم خبر دهید اگر راست می‌گویید»! بنابراین، تقلید از آن جهت که موجب ظنّ به حکم شرع است، جایز نیست و اجتهاد از آن جهت که موجب علم به حکم شرع است، جایز، بلکه واجب است.

آری، اجتهاد اگر مبتنی بر مراجعه به یقینیّات نباشد، بلکه مبتنی بر مراجعه به ظنّیاتی مانند اجماع و خبر واحد باشد، مانند تقلید موجب ظنّ به حکم شرع می‌شود و از این جهت، کافی نیست؛ چنانکه علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی این نکته را تبیین کرده و فرموده است:

«از اينجا دانسته مي‌شود که تقليد از عالمان، به هيچ روي مجزي نيست و اجتهاد بر عموم مسلمانان واجب است؛ البته در صورتي که مراد از اجتهاد، شناخت يقيني از عقايد و احکام اسلام باشد؛ چراکه اگر مراد از آن، شناخت ظنّي از آن‌ها ولو با اتکاء به اخبار آحاد و موهوماتي نظير اجماع باشد، تفاوت چنداني با تقليد ندارد و به تبع آن مجزي نيست؛ چراکه علّت مجزي نبودن تقليد، مجزي نبودن اتکاء به غير يقينيات در عقايد و احکام شرعي است و اين علّت ميان تقليد و اجتهاد متّکي بر غير يقينيات، مشترک است و با اين وصف، اجتهاد متّکي بر غير يقينيات، مجزي نيست، هر چند از تقليد بهتر باشد؛ بل هر کاري که براي شناخت يقيني از عقايد و احکام شرعي لازم است، همان بر عموم مسلمانان واجب است.» (بازگشت به اسلام، ص50)

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش بررسی نقدها
نوشتن نقد

کاربر گرامی! شما می‌توانید نقدهای علمی خود بر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش به بررسی علمی گرفته شود.

توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.

لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.