مگر آنکه منظور از شهود، ذوق ناقص و متغیّر بشری باشد که به اقتضای نقصان و تغیّرش در ذات خود، می‌تواند با عقل منافات داشته باشد و دقیقاً به همین دلیل، نمی‌تواند معیار شناخت باشد؛ خصوصاً با توجه به اینکه ذوق انسان‌ها هرگاه بنیادی بر عقل آنان نداشته باشد، به تعداد آنان متعدّد است و تبعیّت از آن، فارغ از آنکه مبنایی ندارد، به اختلاف آنان می‌انجامد که مطلوب نیست. بل می‌توان گفت که ذوق با این معنا، همان اهواء نفسانی است که به إحصا در نمی‌آید و از موانع شناخت شمرده می‌شود؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ﴾[۱]؛ «و چه کسی گمراه‌تر از کسی است که از هوای خود بدون هدایتی از خداوند تبعیّت کند؟! بی‌گمان خداوند گروه ظالمان را هدایت نمی‌کند»! از اینجا دانسته می‌شود که مراد اهل تصوّف از شهود قلبی، آنجا که آن را منافی با عقل شمرده‌اند، ذوق بشری است؛ همچنانکه گاهی آن را «عشق» نامیده‌اند و به تأکید در ستیز با عقل شمرده‌اند و در ستایش آن و نکوهش عقل، هر چه توانسته‌اند گفته‌اند؛ چنانکه از باب مثال، گفته‌اند: «دور بادا عاقلان از عاشقان/ دور بادا بوی گلخن از صبا/ گر درآید عاقلی گو راه نیست/ ور درآید عاشقی صد مرحبا»[۲] یا گفته‌اند: «من کان له عشق فالمجلس مثواه/ من کان له عقل فإیاه و إیانا»[۳] یا گفته‌اند: «در صرصر عشق عقل پشه‌ست/ آنجا چه مجال عقل‌ها بود»[۴] یا گفته‌اند: «عشق را اندیشه نبود زانکه اندیشه عصاست/ عقل را باشد عصا یعنی که من اعماستم»[۵] یا گفته‌اند: «بر قاعده‌ی مجنون سرفتنه‌ی غوغا شو/ کاین عشق همی گوید کز عقل تبرّا کن»[۶] یا گفته‌اند: «عقل گوید گوهرم گوهر شکستن شرط نیست/ عشق گوید سنگ ما بستان و بر گوهر بزن»[۷] یا گفته‌اند: «عشق را با عقل اگر جمع آورند/ سال‌ها با هم نکوبد هاونش»[۸] یا گفته‌اند: «هزیمت همان روز شد شاه عقل/ که در شهر تن خیمه زد میر عشق»[۹] یا گفته‌اند: «عقل اگر در بارگاه عشق می‌لافد چه باک/ بر در سلطان سر چندین گدا خواهد شکست»[۱۰]