«آیا پس کسی که می‌داند چیزی که بر تو از پروردگارت نازل شده حق است مانند کسی است که نابیناست؟! تنها صاحبان عقل‌ها پند می‌گیرند»!

[شناخت فاسق]

به هر حال، چنین کسی، از لحاظ عقیده در برابر اراده‌ی خداوند تسلیم شده و روشن است که عقیده، مبنای عمل است، بلکه گونه‌ای عمل شمرده می‌شود. با این حال، اگر او به سایر احکام خداوند و اسباب رضایتش، به سبب جهالت یا سستی، عمل نکند و حتّی اعمالی شبیه اعمال کافران انجام دهد، در اصطلاح، «فاسق» شمرده می‌شود و «مؤمن» شمرده نمی‌شود؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا ۚ لَا يَسْتَوُونَ﴾[۱]؛ «آیا پس کسی که مؤمن است مانند کسی است که فاسق است؟! یکسان نیستند» و فرموده است: ﴿كَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ فَسَقُوا أَنَّهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ﴾[۲]؛ «این گونه گفتار پروردگارت درباره‌ی کسانی که فاسق شدند راست گردید که آنان ایمان نمی‌آورند!» و فرموده است: ﴿بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ﴾[۳]؛ «بد نامی است فسق، پس از ایمان!»؛ مانند کسانی از مسلمانان که مرتکب قذف می‌شوند و چهار شاهد عادل نمی‌آورند و با این کار، فاسق شمرده می‌شوند، بی‌آنکه از اسلام خارج باشند؛ چنانکه خداوند درباره‌ی آنان فرموده است: ﴿وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا ۚ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾[۴]؛ «و کسانی که زنان پایبند را تهمت می‌زنند و سپس چهار شاهد نمی‌آورند، آنان را هشتاد تازیانه بزنید و هرگز برایشان شهادتی را نپذیرید و آنان همانا فاسقان هستند!» و مانند کسانی از مسلمانان که مانند کافران، گوشت حیوانات را با تیرهای بخت‌آزمایی قسمت می‌کنند؛ چنانکه خداوند آن را فسق دانسته و فرموده است: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ۚ ذَلِكُمْ فِسْقٌ﴾[۵]؛ «و اینکه با تیرهای بخت‌آزمایی قسمت بجویید، آن فسق است» یا مانند کافران، گوشت حیواناتی را می‌خورند که با نام خدا ذبح نشده است؛ چنانکه خداوند آن را فسق دانسته و فرموده است: ﴿وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ﴾[۶]؛ «و از چیزی که نام خداوند بر آن برده نشده است نخورید که آن فسق است»! روشن است که این قبیل کارها، مانند کارهای کافران است، ولی به تنهایی کفر شمرده نمی‌شود؛ چراکه می‌تواند از روی جهالت یا سستی باشد و با اعتقاد به پیامبری پیامبران و لزوم عمل به احکام آنان، قابل جمع است.