و فرموده است: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ﴾[۱]؛ «سپس شما را جانشینانی در زمین پس از آنان قرار دادیم تا ببینیم که چگونه عمل می‌کنید» و فرموده است: ﴿الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا﴾[۲]؛ «کسی که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدامین‌تان نیکوکارترید؟!». از این رو، بر آنان است که در احوال پدران خود از بعد رسول خدا تاکنون نظر کنند و از غفلت‌ها و خطاهای آنان که منجر به عدم اقامه‌ی اسلام در زمانشان شد، عبرت بگیرند، تا با این شیوه، آن را که تاکنون مجال اقامه نیافته است، اقامه نمایند و پس از فترتی که به درازا کشیده است، به سوی آن بازگردند؛ چنانکه خداوند به این کار امر کرده و فرموده است: ﴿قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ﴾[۳]؛ «بگو در زمین بگردید، پس ببینید سرانجام کسانی که در گذشته بودند، چگونه بود» و فرموده است: ﴿أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾[۴]؛ «آیا پس در زمین نگردیدند تا ببینند سرانجام کسانی که پیش از آنان بودند، چگونه بود»؛ به رغم کسانی که از روی سفاهت و تحکّم، نگریستن در احوال گذشتگان را ناروا می‌شمارند و مایه‌ی بی‌احترامی به آنان و گمراهی مسلمانان می‌پندارند، تا با این مکر، آنان را از شناخت حق بازدارند و در وهم و بی‌خبری نگاه دارند، در حالی که با ریاکاری، خود را خیرخواه آنان می‌نمایانند؛ مانند کسانی که خداوند درباره‌ی آنان فرموده است: ﴿بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ ۗ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ﴾[۵]؛ «بل برای کسانی که کفر ورزیدند مکرشان زینت داده شد و از راه باز داشته شدند و هر کس که خداوند گمراه کند، برای او هدایت‌گری نخواهد بود» و فرموده است: ﴿وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ﴾[۶]؛ «و بی‌گمان اینان هرآینه آنان را از راه باز می‌دارند، در حالی که می‌پندارند هدایت‌یافتگانند»!

اسباب عدم اقامه‌ی اسلام

اما مهم‌ترین اسباب و دواعی عدم اقامه‌ی اسلام پس از درگذشت رسول خدا تاکنون، به قرار زیر بوده است: