به این ترتیب، بیشتر مسلمانان، حکومت خود را جایگزین حکومت خداوند ساخته‌اند و این را به مثابه‌ی جزئی از فرهنگ اسلامی خود پذیرفته‌اند و دفاع از آن به خاطر شباهتش به کار برخی مسلمانان نخستین را لازم دانسته‌اند و هر گونه تجدید نظر و اصلاح درباره‌ی آن بر پایه‌ی یقینیات عقلی و شرعی را به معنای بی‌احترامی به سلف و خروج از سنّت و جماعت پنداشته‌اند؛ در حالی که از آنچه گذشت روشن شد، حکومت تنها برای خداوند است و انسان‌ها در آن شریک او نیستند و مسلمان کسی است که از اسلام تبعیّت کند نه از مسلمانان نخستین و تبعیّت از اسلام، بی‌احترامی به آنان و خروج از سنّت و جماعت نیست و روشن است که آنان از خطا معصوم نبوده‌اند و ادّعای عصمت نیز نداشته‌اند و از مسلمانان نخواسته‌اند که اسلام را به خاطر پیروی از آنان، رها کنند، بلکه چه بسا اگر امروز می‌بودند و این تذکّر من را می‌شنیدند، خطای خود را اصلاح می‌کردند؛ چراکه بسیاری‌شان از امر به معروف و نهی از منکر کراهت نداشتند و اگر کسی حق را به آنان می‌گفت، می‌پذیرفتند و با این وصف، پیروان آنان به این کار از آنان سزاوارترند.

۳ . آمیزش با ملل و فرهنگ‌های غیر اسلامی

یکی دیگر از اسباب عدم اقامه‌ی اسلام پس از رسول خدا آمیزش مسلمانان با ملل و فرهنگ‌های غیر اسلامی بوده که سبب مشترکی برای عدم اقامه‌ی دین پس از همه‌ی پیامبران بوده است؛ چنانکه به عنوان نمونه، پس از موسی پیروانش رفته رفته تعالیم او را از یاد بردند و با اقوام کافر معاشرت نمودند و به مرور زمان از فرهنگ کفرآمیز آنان تأثیر پذیرفتند و کار را به جایی رساندند که خدایان آنان را پرستیدند و در زمان الیاس پیامبر برای بعل بت کنعانیان سجده کردند؛ چنانکه خداوند از قول آن پیامبر خطاب به آنان فرموده است: ﴿أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ﴾[۱]؛ «آیا بعل را می‌خوانید و بهترین آفریدگاران را وا می‌گذارید؟!». پس از عیسی نیز پیروانش، با انگیزه‌ی رهایی از آزار رومیان و جلب حمایت آنان و تحت تأثیر تعالیم پولس که یک یهودی ضدّ مسیح بود، تعالیم آن پیامبر را از یاد بردند و به رومیان بت‌پرست نزدیک شدند و از اندیشه‌های شرک‌آمیز آنان تأثیر پذیرفتند و تثلیث آنان را جایگزین توحید عیسی ساختند. بدین سان، پس از محمّد نیز پیروانش به راه گذشتگان رفتند و به دنبال فتوحات خود در سرزمین‌های کافران، با اقوام مشرک و اهل کتاب در آمیختند و از فرهنگ آنان تأثیر پذیرفتند و مؤلفه‌هایی از فرهنگ اسلامی را فراموش کردند.