بل تعیین حکم بدون تعیین حاکم، به معنای وانهادن اجرای آن به اختیار مردم است که مانند وانهادن اجرای آن به بخت و اقبال شمرده می‌شود؛ بل در واقع تکلیف مردم به کاری است که حتّی در صورت اختیار آن، در توان آنان نیست؛ چراکه اجرای آن به صورت کامل، به آگاهی کامل از موضوع آن نیازمند است که برای مردم به سبب جهل ذاتی‌شان، ممکن نیست و روشن است که اجرای آن به صورت ناقص نیز کفایت نمی‌کند.

با این وصف، سزاوارترین کس به وساطت در تطبیق احکام خداوند، واسطه‌ی در تبلیغ آن‌هاست؛ زیرا او تنها کسی است که با خداوند در ارتباط است و نخستین کسی است که از احکام او آگاهی یافته و تبعاً پیش از دیگران و بیش از آنان قادر است که از مصادیق خارجی آن‌ها آگاهی یابد. از این رو، قاطبه‌ی پیامبران خداوند، همچنانکه به تبلیغ احکام خداوند مکلّف بودند، به تطبیق آن‌ها در میان مردم نیز تکلیف داشتند و این هر دو شأن آنان بود.

با این حال، به نظر می‌رسد که مباشرت آنان در تطبیق احکام خداوند، بر خلاف مباشرت آنان در تبلیغ احکام او، ضروری نیست، بلکه جایز است از طریق استنابت انجام شود؛ به این معنا که پیامبر برای تطبیق احکام خداوند و إعمال حاکمیّت او در زمین، نایبی را اختیار کند؛ مشروط به اینکه نایب او، مانند او توانایی این کار را داشته باشد؛ به این معنا که مانند او از احکام خداوند آگاهی داشته و از اشتباه در تطبیق آن‌ها مصون باشد؛ چراکه در غیر این صورت، واگذاردن این کار به او، غرض خداوند را حاصل نمی‌کند و جایز نیست، در حالی که شناخت کسی با این خصوصیّات، تنها برای خداوند ممکن است؛ چراکه آگاهی کامل از احکام خداوند و مصونیّت کامل از اشتباه در تطبیق آن‌ها، بر ظاهر کسی نوشته نشده و از امور باطنی است و تبعاً برای کسی جز خداوند که عالم به غیب و شهادت است، معلوم نیست؛ چنانکه فرموده است: ﴿أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ﴾[۱]؛ «آیا خداوند به چیزی که در سینه‌های جهانیان است آگاه‌تر نیست؟!» و فرموده است: ﴿رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ﴾[۲]؛ «پروردگارتان به چیزی که در درون شماست آگاه‌تر است» و فرموده است: ﴿رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ﴾[۳]؛ «پروردگارتان به شما آگاه‌تر است» و فرموده است: ﴿إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ ۖ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ﴾[۴]؛ «بی‌گمان پروردگارت آگاه‌تر است که چه کسی از راهش گمراه شده و او به راه‌یافتگان آگاه‌تر است» و فرموده است: ﴿فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا﴾[۵]؛