[تبعات جهل به اسلام]

پی‌آمد این رویکرد آن است که عقاید اسلام، مقلوبه شده و احکام آن، وارونه گردیده است. شرک جلی، توحید پنداشته شده و بدعت مسلّم، سنّت به شمار رفته است! حلال بیّن، حرام معرّفی شده و حرام بیّن، حلال نام گرفته است! کسانی که به طور حتم کافرند، مسلمان شمرده شده‌اند و کسانی که به طور حتم مسلمان‌اند، کافر به شمار رفته‌اند! باطل، نقاب حق بر چهره زده و حق، در پرده‌ی باطل فرو رفته است! هر روز در جایی فرقه‌ای ظهور می‌کند و هر شب در گوشه‌ای مذهبی پدید می‌آید! علم، جای خود را به ظن داده و حدس، جای قطع را گرفته است؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ﴾[۱]؛ «آنان جز از ظن پیروی نمی‌کنند و جز حدس کاری انجام نمی‌دهند»! در حالی که ظن، با اسباب مختلف اختلاف می‌یابد و حدس، به تعداد آدمیان متعدّد است و این چیزی جز نزاع را پدید نمی‌آورد؛ همچنانکه چیزی جز نزاع را پدید نیاورده است و مسلمانان در هر گوشه مشغول تنازع‌اند.

[جهل به اهل اسلام]

از جهت دیگر، آنان یکدیگر را نمی‌شناسند و از دیدگاه‌های هم آگاهی ندارند؛ از این رو، یکدیگر را دوست نمی‌دارند و به چیزهای بد متّهم می‌نمایند؛ در حالی که غالباً به آنچه نسبت می‌دهند علمی ندارند و تنها از سوء ظن تبعیّت می‌کنند؛ چراکه پیوند آنان با هم گسسته شده و از حیث مذهب، سیاست و نژاد، متفرّق گردیده‌اند؛ مانند کسانی که خداوند درباره‌ی آنان فرموده است: ﴿مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا ۖ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ﴾[۲]؛ «از کسانی که دین خود را فرقه فرقه کردند و گروه گروه شدند، هر دسته‌ای به آنچه نزدشان است شادمانند»! چنانکه غالباً مسلمانان سنّی، از مسلمانان شیعه متنفّرند و مسلمانان یک کشور، با مسلمانان کشور دیگر بیگانه‌اند و مسلمانان عرب، از مسلمانان عجم دوری می‌کنند و این به سبب جهل آنان به مشترکات یکدیگر در اثر جدایی‌های مذهبی، سیاسی و نژادی است که هیچ یک اصلی در اسلام ندارد. روشن است که اگر آنان با هم ارتباط کافی می‌داشتند، به اشتراکات یکدیگر پی می‌بردند و اختلافات یکدیگر را بر مبنای اشتراکات‌شان، برطرف می‌کردند. به عنوان مثال، مسلمانان سنّی، اگر با مسلمانان شیعه ارتباط کافی می‌داشتند، در می‌یافتند که آنان به اصول اسلام باور دارند و به مبانی آن ملتزم‌اند و قرآن را تحریف‌شده نمی‌دانند و به همسر پیامبر بهتان نمی‌زنند و به صحابه‌ی آن حضرت، اهانت نمی‌کنند، مگر شماری اندک از عوامشان و با این وصف، دلیلی برای دشمنی با آنان نیست.