با این وصف، مجادله درباره‌ی کار آنان و نیّاتی که داشتند، ضروری نیست؛ چراکه خداوند به کار آنان و نیّاتشان داناتر است و هر کسی در گرو کار و نیّت خویش است؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ﴾[۱]؛ «هر کسی در گرو چیزی است که کسب کرد»! بلکه ممکن است گمان بد درباره‌ی آنان، گناه باشد؛ چراکه آنان به سبب سوابق نیکوشان در اسلام، به گمان نیکو سزاوارترند و خداوند از بسیاری گمان‌های بد نهی کرده و فرموده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ﴾[۲]؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! از بسیاری گمان‌ها خودداری کنید؛ چراکه برخی گمان‌ها گناهند»؛ بلکه به گمان نیکو درباره‌ی مسلمانان امر کرده و فرموده است: ﴿لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ﴾[۳]؛ «چرا هنگامی که آن را شنیدید، مردان و زنان مؤمن درباره‌ی یکدیگر نیکی را گمان نبردند و نگفتند که این بهتانی آشکار است؟!»؛ همچنانکه طلب آمرزش برای مسلمانان پیشین شایسته است و کینه داشتن از آنان شایسته نیست؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ﴾[۴]؛ «و کسانی که پس از آنان آمدند می‌گویند: پروردگارا! ما و برادرانمان که بر ما در ایمان پیشی گرفتند را بیامرز و در دل‌هامان کینه‌ای از کسانی که ایمان آوردند قرار نده! پروردگارا! بی‌گمان تو بارأفت و مهربانی»! بنابراین، بایسته است که کارهای اصحاب پیامبر و مسلمانان نخستین، بر نیکوترین وجه ممکن حمل شود؛ مانند اینکه استنکاف آنان از بیعت با اهل بیت، بر خطای آنان از روی جهالت یا غفلت یا نسیان یا عجله یا ترس از ظالمان حمل شود، نه ارتداد و نفاق و عداوت با اسلام؛ هر چند حمل کارهای آنان بر وجوه غیر ممکن، دروغ است و جایز نیست؛ مانند اینکه بیعت آنان با حاکمانی جز اهل بیت، بر عدم وجوب بیعت آنان با اهل بیت حمل شود که محال است، یا محاربه‌ی آنان با حاکمانی از اهل بیت، بر جواز محاربه‌ی با اهل بیت ولو بر مبنای اجتهاد حمل شود که محال است، یا ارتکاب کبائری نظیر قتل و زنا و شرب خمر توسّط آنان، بر امکان اجتهاد در این قبیل امور حمل شود که محال است، یا صدور بغی و ظلم و فحشا و منکر از آنان، قابل جمع با عدالت آنان شمرده شود که محال است؛ با توجّه به این واقعیّت که هیچ کس جز خداوند پیراسته نیست، مگر کسی که خداوند او را پیراسته شمرده و با این وصف، پیراسته شمردن کسانی که خداوند آنان را پیراسته نشمرده است، جایز نیست؛