«آیا گروهی از بنی اسرائیل پس از موسی را ندیدی که به پیامبری برایشان گفتند برای ما پادشاهی برانگیز تا در راه خدا جهاد کنیم»، تا جایی که فرموده است: ﴿وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا﴾[۱]؛ «و پیامبرشان به آنان گفت که خداوند طالوت را به عنوان پادشاه برایتان برانگیخته است»! به نظر می‌رسد این روندی رایج در میان بنی اسرائیل بود که خداوند دو کس را از میان آنان منصوب و معرّفی می‌کرد: یکی به عنوان «نبی» برای مباشرت در تبلیغ احکامش و دیگری به عنوان «ملِک» برای مباشرت در تطبیق احکامش؛ تا آن گاه که نوبت به داود رسید؛ پس خداوند نبوّت و مُلک را در او جمع نمود؛ چنانکه فرموده است: ﴿وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ ۖ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا﴾[۲]؛ «و هرآینه برخی انبیا را بر برخی دیگر برتری دادیم و به داود زبوری بخشیدیم» و فرموده است: ﴿وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُۗ﴾[۳]؛ «و داود جالوت را کشت و خداوند او را مُلک و حکمت داد و او را از هر چیزی که خواهد آموخت»؛ چنانکه او را به اعتبار مباشرتش در تطبیق احکام خداوند «خلیفه‌ای در زمین» نامیده و فرموده است: ﴿يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ﴾[۴]؛ «ای داود! ما تو را خلیفه‌ای در زمین قرار دادیم، پس میان مردم به حق حکم بران و از خواهش پیروی نکن که تو را از راه خداوند گمراه می‌کند» و از اینجا دانسته می‌شود که مباشر در تطبیق احکام خداوند، خلیفه‌ی او در زمین شمرده می‌شود و می‌تواند پیامبر نباشد، هر چند در این صورت لازم است که مانند طالوت، از جانب خداوند و توسّط پیامبرش معرّفی شده باشد و به همین سبب، نمی‌توان او را گواهی بر جدایی دین از سیاست دانست؛ چراکه سیاست او ناشی از دین پیامبر و مقیّد به آن است.

حاصل آنکه خداوند، در میان مردم دو مباشر دارد که موضوعاً می‌توانند متّحد و می‌توانند متغایر باشند: یکی مباشر در تبلیغ احکام او که «نبی» و «رسول» نامیده می‌شود و دیگری مباشر در تطبیق آن در میان آنان که «ملِک»، «امام» و «خلیفه‌ی خدا در زمین» نامیده می‌شود؛ با توجّه به اینکه آنان در دو زمینه به هدایت خداوند نیازمندند: یکی در زمینه‌ی کلّی برای آگاهی از اراده‌ی خداوند که جنبه‌ی نظری دارد و در قالب آگاهی از احکام او تجلّی می‌یابد و دیگری در زمینه‌ی جزئی برای آگاهی از متعلّق اراده‌ی خداوند که جنبه‌ی عملی دارد و در قالب آگاهی از موضوعات احکام او تجلّی می‌یابد و مبنای حکومت الهی است.