● استاد لبخندی زد و گفت: پیش از هر چیز باید حقیقت و ماهیّت مشکلات مردم در بستر تاریخ را با بیشترین دقّت و تعمّقِ ممکن، بررسی کنیم: ما می‌دانیم که مردم در طول تاریخ، نیازهای حقیقیِ متعدّدی داشته‌اند. این نیازها که تحت تأثیر «طبیعت»، «وراثت»، «خود» و «جامعه» شکل گرفته‌اند، در واقع استعدادهای مردم هستند که باید به فعلیّت برسند؛ به نحوی که اگر یکی از نیازهای حقیقی انسان تأمین نشود، می‌توانیم بگوییم که یکی از استعدادهای وجودی او به فعلیت نرسیده است. از این حالت به «محرومیّت» تعبیر می‌کنیم. انسان محروم، انسانی است که نیازهای حقیقی‌اش تأمین نشده و به عبارت دیگر، استعدادهایش به فعلیّت نرسیده است. در برابرِ محرومیت، «عدالت» قرار دارد. عدالت، تأمین همه‌ی نیازهای انسان به نحوی است که تأمین هیچ‌ یک با تأمین دیگری منافات نداشته باشد و به تعبیر دیگر، فعلیّت همه‌ی استعدادهایی است که در فرد فرد مردم به گونه‌ای متفاوت وجود دارد و برای هر فرد آن‌ها، «حق» ایجاد می‌کند؛ حقّی منحصر به فرد که می‌توان آن را «حقِّ شدن» نامید؛ به این معنا که هر فرد، «حق» دارد آن‌چه «می‌تواند»، «بشود».