■ دانشجو در حالی که اشک‌هایش را پاک می‌کرد و می‌کوشید بر احساسات خود مسلّط باشد، گفت: این اگرچه بسیار تلخ است، اما واقعیت دارد. با این حال، مسأله‌ای من را نگران می‌کند و آن این‌که ممکن است حکومت انسان کامل، در دنیای جدید بیش از اندازه آرمان‌گرایانه به نظر آید یا حتی خیال‌پردازانه شمرده شود!

● استاد از روی تأسف سری تکان داد و گفت: البته اگر انسان کامل و شکل حکومت او مطابق با توهّمات پوسیده‌ی رایج و برداشت‌های خرافی موجود باشد، چیزی جز افسانه‌سرایی و خیال‌پردازی نیست، اما اگر انسان کامل و شکلِ حکومت او آن‌گونه باشد که من تعریف کردم، دلیلی وجود ندارد که خیال‌پردازانه شمرده شود. انسان کامل در تعریف من، انسانی طبیعی است که همه‌ی استعدادهای وجودی‌اش در ارتباط با خود، جامعه و وراثت، فعلیّت یافته است و نسبت به طبیعت، هماهنگی کامل دارد و هیچ بُعدی از ابعادش با هیچ بُعدی از ابعاد نظامِ هستی، تعارض نمی‌یابد و در اثرِ صعود به مراتب وجود و ارتباط با خالق هستی، بر همه چیز و همه کس مشرف است. البته منظورم آن نیست که او مانند خداوند، تفصیلاً و بالفعل به همه چیز و همه کس، احاطه دارد؛ زیرا چنین احاطه‌ای برای او، از آن حیث که بشری مانند ماست، نه ممکن و نه لازم است.