حرکت‌های اجتماعی، جنبش‌های آزادی‌بخش و همه‌ی انقلاب‌های مردمیِ جهان در طول تاریخ، دانسته یا نادانسته، تحت تأثیر و انگیزش این نیاز حقیقی و در راستای تأمین و پاسخ‌گویی به آن شکل گرفته‌اند. در واقع مردم برای تأمین این نیاز حقیقی، حکومتی تشکیل دادند، اما هیچ گاه حکومتِ آن‌ها این نیازشان را تأمین نکرد. از این رو، نهایتاً آن را ساقط کردند و حکومتِ دیگری را بر پا ساختند، اما حکومتِ دیگر نیز نیاز حقیقی آن‌ها را که عدالت مطلق بود، تأمین نکرد. از این رو، آن را نیز برانداختند و به حکومت دیگری روی آوردند. تاریخ، صحنه‌ی همین آزمون‌ها و خطاها بوده است که تو آن را «تنوّع‌طلبی سیاسی» نامیدی! ولی باید بدانی که آن‌ها این کار را از سرِ بی‌دردی و تنوّع‌طلبی نکردند؛ بلکه از سر درد و نیاز انجام دادند. انسانِ نگون‌بخت، در جست‌وجوی عدالتِ مطلق، به هر سویی روی آورده و به هر حکومتی سر سپرده است. حکایت او حکایتِ کودکی بوده که در میان جمعیّت گم شده است و به دنبال مادر می‌گردد، اما چون شناخت صحیحی از او ندارد، به دامان هر زنی چنگ می‌زند و او را مادر می‌خواند و وقتی با بی‌مهری آن زن روبه‌رو می‌شود، به اشتباه خود پی می‌برد و او را وامی‌گذارد و به دامانِ دیگری می‌آویزد. این‌ها همه تجربه‌های تلخ او بوده است.