اخیراً در افغانستان، یک مرد ۷۰ ساله با یک دختر ۱۶ ساله ازدواج کرده است! این واقعه در فضای مجازی خیلی بازتاب داده شده است و اکثر مردم این پیرمرد را محکوم کرده‌اند، ولی خود او گفته است که من کار حلالی انجام داده‌ام و از نظر اسلام هیچ مشکلی نیست! پرسش اینجاست که نظر اسلام در مورد چنین ازدواجی چیست؟ اختلاف سنّی میان زوجین تا چه حد اشکالی ندارد؟

هر چند اسلام ظاهراً حدّ معیّنی برای اختلاف سنّی میان زوجین تعیین نکرده است، ولی در این زمینه نکته‌ى بسیار مهمّی وجود دارد که باید به آن توجّه داشت و آن اینکه از نظر اسلام، زوجین مکلّف به تأمین نیاز جنسی یکدیگر و حسن معاشرت با یکدیگر هستند[۱] و این یعنی اختلاف سنّی میان آن دو نباید در حدّی باشد که آن دو را از تأمین نیاز جنسی یکدیگر یا حسن معاشرت با یکدیگر باز دارد. طبیعی است که اگر یکی از زوجین بسیار جوان و دیگری بسیار پیر باشد، نیاز جنسی جوان تأمین نخواهد شد و حسن معاشرت لازم امکان‌پذیر نخواهد بود و این جواز نکاح آن دو را با اشکال مواجه می‌کند. به بیان صریح‌تر، اگر مرد به قدری مسن باشد که نعوظ یا رغبت جنسی نداشته باشد، یا نعوظ و رغبت جنسی‌اش بسیار کم باشد، عملاً نمی‌تواند نیاز جنسی زن جوانش را تأمین کند و این زن جوانش را به فتنه می‌اندازد و در معرض گناه قرار می‌دهد و چه بسا از حسن معاشرت نیز باز می‌دارد؛ خصوصاً با توجّه به اینکه اختلاف سنّی زیاد، غالباً با اختلاف روحیه، سلیقه و حوصله همراه است که مانع از حسن معاشرت می‌شود، بلکه مقتضی تنازع و شقاق است؛ چنانکه شاعر گفته است:

«زن کز برِ مرد بی‌رضا برخیزد ... بس فتنه و جنگ از آن سرا برخیزد

پیری که ز جای خویش نتواند خاست ... الّا به عصا، کی‌اش عصا برخیزد؟!»[۲]

بنابراین، نمی‌توان گفت که در اسلام، هیچ حدّی برای اختلاف سنّی میان زوجین وجود ندارد. بله، عدد مشخّصی برای آن وجود ندارد؛ چراکه توان جسمی افراد متفاوت است و برخی در سنین بالا هم نعوظ و رغبت جنسی کافی دارند و از این رو، نمی‌توان مردی را صرفاً به دلیل داشتن سنّ بالا از ازدواج بازداشت، مگر اینکه اقرار کند یا از طریق دیگری معلوم باشد که فاقد نعوظ و رغبت جنسی کافی است؛ چراکه در این صورت، برای امام جایز است که او را از ازدواج با زن جوان بازدارد؛ خصوصاً با توجّه به اعتبار کفائت در اسلام که بر خلاف تصوّر فقها، می‌تواند شامل سن هم بشود. توضیح آنکه از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است: «انْكِحُوا الْأَكْفَاءَ»[۳]؛ «با کسی ازدواج کنید که کفو شما باشد» و روایت شده است:‌ «لَا تُنْكَحُ النِّسَاءُ إِلَّا مِنَ الْأَكْفَاءِ»[۴]؛ «زنان جز با کفو خود ازدواج نکنند» و «کفو» به معنای همسان و هم‌سطح است که طبعاً و عرفاً شامل هم‌سن، به معنای کسی که اختلاف سنّی فاحشی ندارد نیز می‌شود؛ چنانکه شاعر گفته است:

«فَتَّشْتُ لَمْ أَرَ فِي الزَّوَاجِ كِفَاءَةً ... كَكِفَاءَةِ الْأَزْوَاجِ فِي الْأَعْمَارِ»[۵]

«بررسی کردم و هیچ کفو بودنی را در ازدواج، مهم‌تر از کفو بودن زوجین در سن ندیدم».

بنابراین، کسی که اختلاف سنّی فاحشی دارد، کفو شخص محسوب نمی‌شود و ازدواج با او، ازدواج با غیر کفو است که در اسلام نهی شده و این نظر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی است؛ چنانکه یکی از یارانش ما را خبر داد، گفت:

«سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ شَيْخٍ كَبِيرٍ يَسْتَنْكِحُ جَارِيَةً، فَكَرِهَ ذَلِكَ، وَقَالَ: قَدْ أُمِرَ النَّاسُ بِنِكَاحِ الْأَكْفَاءِ، قُلْتُ: وَمَنْ كُفْؤُ الْجَارِيَةِ؟ قَالَ: مَنْ يَقْضِي حَاجَتَهَا»؛ «از منصور درباره‌ى پیرمردی کهن‌سال پرسیدم که می‌خواهد با دختری جوان ازدواج کند، پس این کار را ناپسند شمرد و فرمود: مردم به ازدواج با کفو خود امر شده‌اند، گفتم: کفو دختر جوان کیست؟ فرمود: کسی که نیاز (جنسی) او را برآورده می‌کند».