دو شنبه ۱۱ مهر (میزان) ۱۴۰۱ هجری شمسی برابر با ۶ ربیع الأوّل ۱۴۴۴ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
 درس جدید: درس‌هایی از آن جناب درباره‌ی اینکه زمین از مردی عالم به همه‌ی دین که خداوند او را در آن خلیفه، امام و راهنمایی به امر خود قرار داده باشد، خالی نمی‌ماند؛ آیاتی از قرآن که بر این دلالت دارند؛ آیه‌ی ۴. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. گفتار جدید: گفتاری از آن جناب درباره‌ی حکم إیلاء (یعنی سوگند مرد به اینکه با همسر خود نزدیکی نکند.) برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نکته‌ی جدید: نکته‌ی « روشنفکران برده» نوشته‌ی «یاسین حسینی» منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید. کتاب جدید: نسخه‌ی دوم کتاب ارزشمند «سبل السّلام؛ مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی» با ویرایش و صفحه‌آرایی جدید منتشر شد. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. نقد جدید: حضرت علی بن موسی الرّضا علیه السلام بین همگان با داستان معروف ضمانت برای جان آهو شناخته می‌شوند. آیا جان ولیّ خداوند باید ضامن جان آهوی ناچیزی شود؟! آیا این داستان در وهله‌ی اول اصلاً واقعیت دارد؟ اگر بله، چرا اماممان حضرت رضا که ولیّ خداوند بودند، تکالیف خود را به کناری انداختند و حاضر شدند که کاری غیر عقلایی برای نجات جان یک آهو انجام دهند؟! برای مطالعه و دریافت بررسی، اینجا را کلیک کنید. پرسش جدید: نظر شما در مورد کار در فست فود با توجه به اینکه غذای فست فود برای بدن مضر است و مکانی برای اختلاط نامحرمان فراهم می‌کند و ممکن است موسیقی حرام در آن پخش شود، چیست؟ برای مطالعه و دریافت پاسخ، اینجا را کلیک کنید. نامه‌ی جدید: فرازی از نامه‌ی آن جناب که در آن درباره‌ی شدّت گرفتن بلا هشدار می‌دهد و علّت آن و راه جلوگیری از آن را تبیین می‌کند. برای مطالعه و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. فیلم جدید: فیلم جدیدی با موضوع «تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی <إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً>» منتشر شد. برای مشاهده و دریافت آن، اینجا را کلیک کنید. برای مطالعه‌ی مهم‌ترین مطالب پایگاه، به صفحه‌ی اصلی مراجعه کنید.
loading
پرسش و پاسخ
 

تفاوت معنایی سه واژه‌ی «طریق»، «سبیل» و «صراط» در آیات قرآن کریم در چیست؟

«طریق»، «سبیل» و «صراط» الفاظ مترادفی به معنای «راه» و «روش» هستند که تفاوت معنایی مهم و قابل ذکری با یکدیگر ندارند، تا حدّی که می‌توان استعمال آن‌ها به جای یکدیگر را جایز دانست، هر چند ممکن است که برخی‌شان در عبارات مختلف فصیح‌تر از برخی دیگر باشند. با این حال، کسانی کوشیده‌اند که تفاوت معنایی ظریفی برای آن‌ها ذکر کنند؛ مانند ابو هلال عسکری (د.۳۹۵ق) در الفروق اللغویّة[۱] که گفته است: «الْفَرْقُ بَيْنَ الصِّرَاطِ وَالطَّرِيقِ [وَ] السَّبِيلِ: أَنَّ الصِّرَاطَ هُوَ الطَّرِيقُ السَّهْلُ قَالَ الشَّاعِرُ: خَشَوْنَا أَرْضَهُمْ بِالْخَيْلِ حَتَّى * تَرَكْنَاهُمْ أَذَلَّ مِنَ الصِّرَاطِ ... وَالطَّرِيقُ لَا يَقْتَضِي السُّهُولَةَ وَالسَّبِيلُ اسْمٌ يَقَعُ عَلَى مَا يَقَعُ عَلَيْهِ الطَّرِيقُ وَعَلَى مَا لَا يَقَعُ عَلَيْهِ الطَّرِيقُ تَقُولُ سَبِيلُ اللَّهِ وَطَرِيقُ اللَّهِ وَتَقُولُ سَبِيلُكُ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا وَلَا تَقُولُ طَرِيقُكَ أَنْ تَفْعَلَ بِهِ ... الْفَرْقُ بَيْنَ السَّبِيلِ وَالطَّرِيقِ: قَدْ يُفْرَقُ بَيْنَهُمَا بِأَنَّ السَّبِيلَ أَغْلَبُ وُقُوعًا فِي الْخَيْرِ وَلَا يَكَادُ اسْمُ الطَّرِيقِ يُرَادُ بِهِ الْخَيْرُ إِلَّا مُقْتَرِنًا بِوَصْفٍ أَوْ إِضَافَةٍ تُخَلِّصَهُ لِذَلِكَ»؛ «فرق میان صراط و طریق و سبیل این است که صراط، طریق هموار است. شاعر می‌گوید: زمینشان را با اسب‌ها در نوردیدیم تا اینکه آنان را هموارتر از صراط وا گذاشتیم ... در حالی که طریق، هموار بودن را اقتضا نمی‌کند و سبیل، اسمی است که هم بر چیزی اطلاق می‌شود که طریق بر آن اطلاق می‌شود و هم بر چیزی اطلاق می‌شود که طریق بر آن اطلاق نمی‌شود، مانند اینکه می‌گویی سبیل الله و طریق الله و می‌گویی سبیل تو این است که چنان کنی، ولی نمی‌گویی طریق تو این است که چنان کنی ... گاهی میان سبیل و طریق این گونه فرق نهاده می‌شود که سبیل غالباً در خیر به کار می‌رود، ولی طریق به ندرت در خیر به کار می‌رود، مگر همراه با وصف یا اضافه‌ای که به آن بازگرداندش».

امّا حق آن است که چنین تفاوت معنایی ظریفی ثابت نیست؛ زیرا صراط، سبیل و طریق هر سه از آن حیث که راه هستند، هموار بودن را اقتضا می‌کنند و اگر گفته نمی‌شود: طریق تو این است که چنان کنی، گفته می‌شود: طریقه‌ی تو این است که چنان کنی؛ چنانکه در سخن خداوند آمده است: ﴿وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَى[۲]؛ «و طریقه‌ی برتر شما را از بین ببرند» و هر سه در معنای مثبت و در معنای منفی به کار می‌روند؛ چنانکه مثلاً طریق در آیه‌ی ﴿يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ وَإِلَى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ[۳]؛ «به سوی حق و به سوی طریقی مستقیم هدایت می‌کند» به معنای مثبت و در آیه‌ی ﴿إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ[۴]؛ «مگر طریق جهنّم» به معنای منفی آمده و سبیل در آیه‌ی ﴿قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ ۚ[۵]؛ «بگو این سبیل من است که به سوی خدا دعوت می‌کنم» به معنای مثبت و در آیه‌ی ﴿إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا[۶]؛ «آن کاری زشت و نفرت‌انگیز و سبیلی بد است» به معنای منفی آمده و صراط در آیه‌ی ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ[۷]؛ «ما را به صراط مستقیم هدایت کن» به معنای مثبت و در آیه‌ی ﴿فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ[۸]؛ «آنان را به صراط دوزخ هدایت کنید» به معنای منفی آمده و این حاکی از آن است که هیچ یک به ذات خود معنای مثبت یا منفی ندارند، بل معنای مثبت یا منفی خود را از چیزی می‌گیرند که به آن وصف یا اضافه می‌شوند.

آری، صراط در قرآن تنها به صورت مفرد آمده است و این می‌تواند مُشعر به آن باشد که بر شاهراه و جادّه‌ی اصلی اطلاق می‌شود، خواه به سوی خیر باشد و خواه به سوی شر؛ هر چند به صورت نکره نیز آمده؛ چنانکه فرموده است: ﴿وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا[۹]؛ «و هرآینه آنان را به صراطی مستقیم هدایت می‌کردیم» و این إشعار آن را می‌کاهد ولی از بین نمی‌برد، در حالی که سبیل و طریقه به صورت جمع نیز آمده‌اند و این می‌تواند مُشعر به آن باشد که بر راه‌های فرعی نیز اطلاق می‌شوند، خواه به سوی خیر باشند و خواه به سوی شر؛ چنانکه خداوند فرموده است: ﴿وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ۚ[۱۰]؛ «و هرآینه این صراط من است که مستقیم است، پس از آن پیروی کنید و از سبیل‌ها پیروی نکنید که شما را از سبیل او پراکنده می‌کند» و این محتمل‌ترین فرقی است که می‌توان برای آن‌ها ذکر کرد.

↑[۱] . الفروق اللغوية للعسكري، ص۳۱۳
↑[۲] . طه/ ۶۳
↑[۳] . الأحقاف/ ۳۰
↑[۴] . النّساء/ ۱۶۹
↑[۵] . یوسف/ ۱۰۸
↑[۶] . النّساء/ ۲۲
↑[۷] . الفاتحة/ ۶
↑[۸] . الصّافّات/ ۲۳
↑[۹] . النّساء/ ۶۸
↑[۱۰] . الأنعام/ ۱۵۳
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.