پنج شنبه ۷ اسفند (حوت) ۱۳۹۹ هجری شمسی برابر با ۱۳ رجب ۱۴۴۲ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۸۷) ای عبد الله! من دنیا را به تو می‌شناسانم. دنیا چون زنی است که کابین او مرگ است یا روسپی بی‌آبرویی است که اجرت او ننگ است. زنهار! او را به همسری نگیر و با او همبستر نشو؛ چرا که این بی‌وفا، شوهرانش را کشته و میراث‌شان را به تاراج برده و عاشقانش را خواب کرده و دارایی‌شان را به سرقت برده است. زنهار! با آرایش خود دلت را نرباید و با عشوه‌هایش تو را نفریبد. [فرازی از نامه‌ی ۲ منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی]
loading
پرسش و پاسخ
 

بعد از مرگ حیوانات، چه اتفاقاتی برایشان پیش می‌آید؟ آیا بهشت و جهنمی دارند؟

نگرش خداوند به حیوانات، با نگرش بیشتر مردم به آن‌ها متفاوت است. بیشتر مردم حیوانات را موجوداتی فاقد شعور و تکلیف تصوّر می‌کنند و می‌پندارند که مرگ، پایان کار آن‌هاست، ولی خداوند در کتاب خود، حیوانات را امّت‌هایی مانند انسان‌ها دانسته و از حشر آن‌ها خبر داده و فرموده است: ﴿وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ ۚ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ[۱]؛ «و هیچ جنبنده‌ای در زمین و پرنده‌ای که با دو بالش پرواز می‌کند نیست مگر اینکه امّت‌هایی مانند شما هستند، در کتاب چیزی را فروگذار نکرده‌ایم، سپس به سوی پروردگارشان محشور می‌شوند» و فرموده است: ﴿وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ[۲]؛ «و هنگامی که حیوانات محشور شوند». ظاهر آن است که این محشور شدن، برای تحقّق عدالت نسبت به آن‌ها و رسیدنشان به جزای اعمالشان است؛ چنانکه در حدیثی از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم رسیده است: «إنَّ الجَمّاءَ لَتُقِصُّ مِنَ الْقَرْناءِ يَوْمَ الْقِيامَةِ»[۳]؛ «در روز قیامت، حیوان بی‌شاخ از حیوان شاخدار تقاص می‌گیرد» و در حدیثی دیگر از آن حضرت رسیده است: «لَتُؤَدَّنَّ الْحُقُوقُ إِلَى أَهْلِها يَوْمَ الْقِيامَةِ حَتّى يُقادَ لِلشّاءِ الْجَلْحاءِ مِنَ الْقَرْناءِ تَنْطَحُها»[۴]؛ «هرآینه در روز قیامت همه‌ی حقوق به صاحبانش باز می‌گردد، تا جایی که برای گوسفند بی‌شاخ از گوسفند شاخداری که او را شاخ زده است انتقام گرفته می‌شود» و در حدیثی دیگر از آن حضرت رسیده است: «يَقْتَصُّ الْخَلْقُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ حَتّى الْجَمّاءُ مِنَ الْقَرْناءِ وَحَتّى الذَّرَّةُ مِنَ الذَّرَّةِ»[۵]؛ «همه‌ی مخلوقات از یکدیگر تقاص خواهند گرفت، حتّی حیوان بی‌شاخ از حیوان شاخدار و حتّی مورچه از مورچه» و در حدیثی از ابو ذر رسیده است: «بَيْنَما نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذِ انْتَطَحَتْ عَنْزانِ، فَقالَ النَّبيُّ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَتَدْرُونَ فِيمَا انْتَطَحَتا؟ قالُوا: لا نَدْرِي، قالَ: لكِنَّ اللّهَ يَدْرِي وَسَيَقْضِي بَيْنَهُما»[۶]؛ «هنگامی که نزد رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نشسته بودیم، ناگاه دو بز به یکدیگر شاخ زدند، پس پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: آیا می‌دانید که برای چه به یکدیگر شاخ زدند؟ گفتند: نمی‌دانیم، فرمود: ولی خداوند می‌داند و میان آن دو قضاوت خواهد کرد». بر این اساس، می‌توان توقّع داشت که میان حیوانات و انسان‌هایی که به آن‌ها ستم کرده‌اند نیز قضاوت شود؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«رَأَی الْمَنْصُورُ رَجُلاً یُؤْذِي كَلْباً، فَقالَ لَهُ: لا تُؤْذِهِ فَإِنَّهُ یُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیامَةِ فَیَقْتَصُّ مِنْكَ»؛ «منصور مردی را دید که سگی را آزار می‌دهد، پس به او فرمود: آزارش نده؛ چراکه آن در روز قیامت محشور می‌شود، پس از تو تقاص می‌گیرد»!

همچنانکه قضاوت میان انسان‌ها و حیواناتی که به آن‌ها ستم کرده‌اند نیز ممکن است و این جای تعجّب و استبعاد ندارد؛ چراکه خداوند در داستان سلیمان علیه السلام از شعور حیوانات و مسؤولیّت آن‌ها خبر داده و به عنوان نمونه، فرموده است: ﴿وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ ۝ لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ ۝ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ[۷]؛ «و سراغ پرندگان را گرفت، پس گفت: چرا هدهد را نمی‌بینم یا اینکه از غایبان است؟ هرآینه او را کیفری سخت خواهم داد یا او را ذبح خواهم کرد یا اینکه برای من دلیلی روشن خواهد آورد. پس (هدهد) به زودی رسید و گفت: من از چیزی آگاهی یافته‌ام که تو از آن آگاهی نیافته‌ای و برای تو از سبأ خبری قطعی آورده‌ام». روشن است که این آیات، بر شعور و مسؤولیت حیوانات دلالت دارد؛ زیرا اگر هدهد شعور و مسؤولیّتی نداشت، پیامبر خدا که حکیم و معصوم است، از غیبت او خشمگین نمی‌شد و مجازات او را جایز نمی‌دانست. بنابراین، تردیدی نیست که حیوانات سطحی از شعور و مسؤولیّت را دارند و به تناسب آن، در روز قیامت مؤاخذه خواهند شد و پاداش یا کیفر خواهند دید، هر چند برخی از صحابه و تابعین عقیده داشتند که این پاداش یا کیفر، موقّت خواهد بود و حیوانات پس از تحقّق عدالت و رسیدن به جزای اعمالشان در روز قیامت، به خاک تبدیل خواهند شد[۸]، ولی انصاف آن است که دلیلی برای این عقیده وجود ندارد و تداوم پاداش و کیفر آن‌ها در آخرت ممکن است؛ همچنانکه در برخی روایات، از وجود حیواناتی در بهشت و دوزخ سخن به میان آمده است.

↑[۱] . الأنعام/ ۳۸
↑[۲] . التّکویر/ ۵
↑[۳] . مسند أحمد، ج۱، ص۷۲
↑[۴] . مسند أحمد، ج۲، ص۳۰۱
↑[۵] . مسند أحمد، ج۲، ص۳۶۳
↑[۶] . تفسير القرآن لعبد الرزاق، ج۲، ص۲۰۶؛ جامع البيان عن تأويل آي القرآن للطبري، ج۷، ص۲۴۸
↑[۷] . النّمل/ ۲۰-۲۲
↑[۸] . نگاه کنید به: تفسير القرآن لعبد الرزاق، ج۳، ص۳۴۴؛ جامع البيان عن تأويل آي القرآن للطبري، ج۳۰، ص۳۳؛ المستدرك على الصحيحين للحاكم، ج۲، ص۳۱۶.
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . از ثبت و ارسال پرسش جدید پیش از دریافت پاسخ پرسش قبلی، خودداری کنید.
۳ . از ثبت و ارسال بیش از یک پرسش در هر نوبت، خودداری کنید.
۴ . اولویّت ما، پاسخگویی به پرسش‌های مرتبط با امام مهدی علیه السلام و زمینه‌سازی برای ظهور اوست؛ چراکه در حال حاضر، از هر چیزی مهم‌تر است.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading