نویسنده‌ی پرسش: محمّد باقر تاریخ پرسش: 1396/8/27

آیا رفتن حائض و جنب به مسجد و زیارت قبور حرام است؟

پاسخ به پرسش شماره: 7 تاریخ پاسخ به پرسش: 1396/9/4

نشستن حائض در مسجد جایز نیست؛ چراکه مسجد به حکم «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ» (جن/ 18) متعلّق به خداوند است و از این رو، مکانی مقدّس محسوب می‌شود که احترام و بزرگداشت آن واجب است (بنگرید به: پرسش و پاسخ 362)؛ خصوصاً با توجّه به اینکه بیم آلودن آن به نجاست حیض می‌رود، در حالی که خداوند به دور کردن نجاست از نماز امر کرده و فرموده است: «وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ ۝ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ۝ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ» (مدّثّر/ 5-3)؛ «و پروردگارت را تکبیر گوی و جامه‌ات را تطهیر کن و از پلیدی دوری جوی» و از این رو، روایات فراوانی در نهی از توقّف حائض در مسجد و نهادن چیزی در آن توسّط او رسیده است (بنگرید به: مصنّف عبد الرزاق، ج1، ص416؛ مصنّف ابن أبی شیبه، ج1، ص172؛ سنن الدارمی، ج1، ص264؛ سنن البیهقی، ج2، ص442؛ کلینی، الکافی، ج3، ص50؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج4، ص10؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص125) و برخی مانند شافعی (کتاب الأم، ج1، ص71) عبور او از آن را نیز مکروه دانسته‌اند؛ همچنانکه داخل شدن جنب به مسجد جایز نیست، مگر برای عبور؛ چنانکه خداوند فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ» (نساء/ 43)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! به نماز نزدیک نشوید در حالی که مست هستید تا آن گاه که بدانید چه می‌گویید و نه در حال جنابت مگر برای عبور از راهی تا آن گاه که غسل کنید»، هر چند برخی مانند ابو حنیفه، مالک و سفیان ثوری آن را برای عبور هم جایز ندانسته‌اند (بنگرید به: المدوّنة الکبری، ج1، ص32؛ ابن قدامه، المغنی، ج1، ص135؛ ابن حزم، المحلّی، ج2، ص185؛ شوکانی، نیل الأوطار، ج1، ص286) و این در خصوص مسجد الحرام و مسجد النبی صلّی الله علیه و آله و سلّم قابل توجیه است؛ چراکه مسجد الحرام قداست خاصّی دارد و خداوند ابراهیم علیه السلام را به تطهیر آن امر کرده و فرموده است: «وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ» (حج/ 26)؛ «و خانه‌ام را برای طواف کنندگان و قیام کنندگان و رکوع کنندگان و سجده کنندگان تطهیر کن» و مشرکان را به سبب نجاست‌شان از نزدیک شدن به آن منع کرده و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا ۚ» (توبه/ 28)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! جز این نیست که مشرکان نجس هستند، پس نباید بعد از این سالشان به مسجد الحرام نزدیک شوند» و مسجد النبی صلّی الله علیه و آله و سلّم نیز مکانی بسیار مقدّس است که روایات متعدّدی در نهی از داخل شدن حائض و جنب به آن -حتّی برای عبور- رسیده (بنگرید به: سنن البیهقی، ج7، ص65؛ کلینی، الکافی، ج3، ص50؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص125)، هر چند حمل آن‌ها بر کراهت شدید ممکن است؛ خصوصاً با توجّه به روایات رسیده از صحابه و همسران پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم حاکی از اینکه در حال جنابت و حیض از آن عبور می‌کردند (بنگرید به: مصنّف ابن أبی شیبه، ج1، ص171؛ مسند أحمد، ج6، ص45؛ سنن الدارمی، ج1، ص248؛ صحیح مسلم، ج1، ص168؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص207؛ سنن أبی داود، ج1، ص65؛ سنن الترمذی، ج1، ص89؛ سنن النسائی، ج1، ص146؛ سنن البیهقی، ج2، ص443).

ولی رفتن حائض و جنب به زیارت قبور اشکالی ندارد؛ چراکه قبرستان جای نماز نیست و مکانی مقدّس محسوب نمی‌شود، مگر قبور خلفاء خداوند که به دلیل در برداشتن اجساد آنان، شایسته‌ی احترام و بزرگداشت‌اند و از این رو، نزدیک شدن آن دو به آن‌ها -تا حدّی که قادر به مشاهده‌ی ضریح باشند- مکروه است؛ خصوصاً با توجّه به روایتی از اهل بیت حاکی از اینکه «لا یَنْبَغِي لِلْجُنُبِ أَنْ یَدْخُلَ بُیُوتَ الْأَنْبِیاءِ وَ الْأَوصِیاءِ» (صفّار، بصائر الدرجات، ص261؛ حمیری، قرب الاسناد، ص43)؛ «برای جنب شایسته نیست که به خانه‌های انبیاء و اوصیاء داخل شود»، هر چند حرام نیست؛ با توجّه به اینکه قبور آنان مسجد یا جای نماز محسوب نمی‌شود و در روایتی از ابو هریره آمده است که در حال جنابت با پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم روبه‌رو شد، پس رفت و غسل کرد و سپس به نزد آن حضرت برگشت. آن حضرت پرسید: «کجا بودی ای ابو هریره؟!» پاسخ داد: «کُنْتُ جُنُباً فَکَرِهْتُ أَنْ أَجْلِسَ إِلَیْكَ وَ أَنا عَلیٰ غَیْرِ طَهارَةٍ»؛ «جنب بودم، پس کراهت داشتم که نزد تو بنشینم در حالی که بر طهارت نیستم»، پس آن حضرت فرمود: «سُبْحانَ اللّهِ! إِنَّ الْمُؤْمِنَ لا یَنْجُسُ»؛ «سبحان الله! مؤمن نجس نمی‌شود» و نظیر این در روایتی از حذیفه نیز آمده است (بنگرید به: مصنّف ابن أبی شیبه، ج1، ص200؛ مسند أحمد، ج2، ص235 و ج5، ص384؛ صحیح البخاری، ج1، ص74؛ صحیح مسلم، ج1، ص194؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص178؛ سنن أبی داود، ج1، ص58؛ سنن الترمذی، ج1، ص79؛ سنن النسائی، ج1، ص145). آری، نشستن حائض و جنب در رواق‌هایی که معمولاً مردم در آن‌ها نماز می‌گزارند، جایز نیست؛ چراکه آن‌ها در حکم مسجدند.