چهار شنبه 24 مهر (میزان) 1398 هجری شمسی برابر با 17 صفر 1441 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* کتاب شریف «سبل السّلام» حاوی مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی به زبان عربی راه‌اندازی شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش و پاسخ

   
موضوع اصلی:

عقاید

شماره‌ی پرسش: 15 کد پرسش: 402
موضوع فرعی:

شناخت خداوند؛ صفات خداوند و افعال او

نویسنده‌ی پرسش: محمد جواد تاریخ پرسش: 1397/6/5

منظور از مشیّت خداوند چیست؟ اختیار انسان چه جایگاهی در این مشیّت دارد؟

پاسخ به پرسش شماره: 15 تاریخ پاسخ به پرسش: 1397/6/11

مشیّت، به معنای خواستن است و خواستن خداوند، اذن تکوینی اوست که برای تحقّق هر چیزی ضروری است و می‌تواند با رضای او که اذن تشریعی اوست، منافات داشته باشد؛ چنانکه فرموده است: «وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكُوا ۗ» (أنعام/ 107)؛ «و اگر خداوند می‌خواست شرک نمی‌ورزیدند» و فرموده است: «وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا» (بقره/ 253)؛ «و اگر خداوند می‌خواست یکدیگر را نمی‌کشتند» و فرموده است: «وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ ۖ» (أنعام/ 112)؛ «و اگر پروردگارت می‌خواست آن کار را نمی‌کردند» و فرموده است: «وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ» (بقره/ 102)؛ «و آنان به احدی زیان رساننده نبودند مگر با اذن خداوند» یعنی از حیث تکوینی، در حالی که فرموده است: «وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعَالَمِينَ» (آل عمران/ 108)؛ «و خداوند ظلمی را برای جهانیان نمی‌خواهد» و فرموده است: «وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ» (بقره/ 205)؛ «و خداوند فساد را دوست نمی‌دارد» و فرموده است: «وَلَا يَرْضَىٰ لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ ۖ» (زمر/ 7)؛ «و برای بندگانش به کفر راضی نیست» و فرموده است: «وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ» (بقره/ 185)؛ «و برای شما سختی را نمی‌خواهد» یعنی از حیث تشریعی.

از اینجا دانسته می‌شود که مشیّت خداوند با اختیار انسان منافاتی ندارد؛ زیرا عدم اذن تشریعی او به کاری که به آن اذن تکوینی داده است، در صورتی معنا دارد که خودداری انسان از آن ممکن باشد؛ وگرنه لغو و بیهوده است و با این وصف، اذن تکوینی او بازتاب اختیار انسان است؛ همچنانکه منشأ آن محسوب می‌شود و این مصداق «هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ» است؛ چراکه از یک سو اختیار انسان ناشی از اذن تکوینی خداوند است؛ چنانکه فرموده است: «وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ۚ» (انسان/ 30)؛ «و نمی‌خواهید مگر اینکه خداوند بخواهد» و از سوی دیگر اذن تکوینی خداوند با اختیار انسان هماهنگی دارد؛ به این صورت که هرگاه انسان خوبی را اختیار کند یا زمینه‌ی آن را فراهم سازد، خداوند به آن اذن تکوینی می‌دهد، پس آن با مشیّت او تحقّق می‌یابد، در حالی که اگر می‌خواست به آن اذن تکوینی نمی‌داد و در نتیجه، تحقّق نمی‌یافت و هرگاه انسان بدی را اختیار کند یا زمینه‌ی آن را فراهم سازد، خداوند به آن اذن تکوینی می‌دهد، پس آن با مشیّت او تحقّق می‌یابد، در حالی که اگر می‌خواست به آن اذن تکوینی نمی‌داد و در نتیجه، تحقّق نمی‌یافت و این معنای سخن اوست که فرموده است: «مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا ۝ وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَىٰ لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَٰئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا ۝ كُلًّا نُمِدُّ هَٰؤُلَاءِ وَهَٰؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ ۚ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا» (إسراء/ 18 تا 20)؛ «هر کس (زندگی) زودگذر را خواسته باشد هر چه بخواهیم را برای او در آن پیش می‌نهیم برای کسی که بخواهیم، سپس جهنّم را برایش قرار می‌دهیم که نکوهیده و خوار به آن می‌رسد و هر کس (زندگی) آخرت را بخواهد و سعیش را برای آن بکند در حالی که مؤمن است، آن‌ها سعیشان پاداش داده می‌شود. هر کدام از این‌ها و آن‌ها را از عطاء پروردگارت امداد می‌کنیم و عطاء پروردگارت بازداشته نیست».

 بنابراین، خوبی و بدی انسان جز با مشیّت خداوند تحقّق نمی‌یابد، ولی مشیّت خداوند نتیجه‌ی اختیار انسان است؛ با توجّه به اینکه خداوند به بندگان ستمکار نیست و خوبی را جز برای اهلش و بدی را جز برای اهلش نمی‌خواهد. این نکته‌ی ظریفی است که بر مشرکان پوشیده بود. از این رو، آنان میان اذن تکوینی و اذن تشریعی خداوند فرقی نمی‌شناختند و مشیّت او را منافی با اختیار خود می‌پنداشتند؛ چنانکه فرموده است: «وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ ۚ» (نحل/ 35)؛ «و کسانی که مشرک شدند گفتند: اگر خداوند می‌خواست ما و پدرانمان چیزی جز او را نمی‌پرستیدیم و به جای او چیزی را حرام نمی‌کردیم» و فرموده است: «وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ» (یس/ 47)؛ «و چون به آنان گفته می‌شود از چیزی که خداوند روزی‌تان کرده است انفاق کنید، کسانی که کافر شدند به کسانی که ایمان آوردند می‌گویند: آیا کسی را اطعام کنیم که اگر خداوند می‌خواست او را اطعام می‌کرد؟! شما جز در گمراهی آشکاری نیستید».

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
تعلیق شماره: 1
نویسنده‌ی تعلیق: مهدی طارمی
تاریخ تعلیق: 1397/6/15

سوال و جواب در موضوع «مشیت» را خواندم. پس اینکه مثلاً می‌گویند: الله مقدّر کرده یا اگر مقدّر کند که فلان کار انجام شود حتماً انجام می‌شود، یعنی چه؟ آیا این مثال‌ها با این جواب شما که همه‌ی کارها را ما انجام می‌دهیم و صرفاً انجام این کارها را الله اذن تکوینی می‌دهد، در تناقض نیست؟

پاسخ به تعلیق: 1 تاریخ پاسخ به تعلیق: 1397/6/18

تناقضی وجود ندارد، بلکه مطابقت وجود دارد؛ چراکه بنا بر جواب فوق، هیچ یک از کارهای ما بدون اذن خداوند ممکن نیست و روشن است که او می‌تواند اذن ندهد تا هیچ یک از کارهای ما انجام نشود و با این وصف، سخن کسی که می‌گوید: «اگر خداوند بخواهد چنین خواهد شد»، کاملاً صحیح است؛ با توجّه به اینکه اگر خداوند نخواهد چنین نخواهد شد، اگرچه انسان بخواهد و تلاش کند. توضیح آنکه گاه انسان با اختیار خود زمینه‌ی بدی را فراهم می‌سازد و سپس اراده‌ی خوبی می‌کند، ولی خداوند به خوبی اذن نمی‌دهد؛ چراکه زمینه‌ی آن توسّط انسان فراهم نشده، بلکه زمینه‌ی بدی فراهم شده است و گاه انسان با اختیار خود زمینه‌ی خوبی را فراهم می‌سازد و سپس اراده‌ی بدی می‌کند، ولی خداوند به بدی اذن نمی‌دهد؛ چراکه زمینه‌ی آن توسّط انسان فراهم نشده، بلکه زمینه‌ی خوبی فراهم شده است. این در حالی است که هیچ انسانی در پیشگاه خداوند بی‌گناه نیست و هر گناهی زمینه‌ی بدی محسوب می‌شود و با این وصف، همواره این احتمال وجود دارد که انسان با وجود اراده و تلاش فراوان، به سبب یکی از گناهانش به خوبی موفق نشود یا به بدی مبتلا شود و این نتیجه‌ی اختیار خودش خواهد بود؛ چنانکه خداوند فرموده است: «وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ» (شوری/ 30)؛ «و هر مصیبتی که به شما می‌رسد به خاطر چیزی است که دستانتان کسب کرده است و از بسیاری چشم می‌پوشد» و در عین حال، فرموده است: «مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ» (تغابن/ 11)؛ «هیچ مصیبتی نمی‌رسد مگر با اذن خداوند» و این گویای آن است که اذن خداوند با اختیار انسان منافاتی ندارد، بلکه نتیجه‌ی مستقیم یا غیر مستقیم اختیار انسان است؛ همچنانکه نشان می‌دهد اختیار انسان برای تحقّق خوبی یا بدی کافی نیست، بلکه اذن خداوند برای آن لازم است.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
* لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. Captcha loading
دانلود مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها
نام کتاب: مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
جلد: یکم؛ مقدّمات/ دوم؛ عقاید/ سوم؛ اخلاق/ چهارم؛ احکام
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: یکم
زمان انتشار: دی (جدی) 1397 هجری شمسی/ اسفند (حوت) 1397 هجری شمسی/ فروردین (حمل) 1398 هجری شمسی/ تیر (سرطان) 1398 هجری شمسی
مکان انتشار: بلخ؛ افغانستان
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟