دو شنبه 25 شهریور (سنبله) 1398 هجری شمسی برابر با 16 محرّم 1441 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* کتاب شریف «سبل السّلام» حاوی مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی به زبان عربی راه‌اندازی شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش و پاسخ

   
موضوع اصلی:

احکام

شماره‌ی پرسش: 2 کد پرسش: 348
موضوع فرعی:

احکام صید و ذبایح

نویسنده‌ی پرسش: رضا راضی تاریخ پرسش: 1396/6/25

آیا گفتن بسم الله برای غذا خوردن هم مانند ذبح واجب است؟

آیا رو به قبله بودن ذبح و آب دادن به آن واجب است؟

آیا در بازارهای کشورهای کفر می‌شود از گوشت حیوانات حلال گوشت خورد؟

پاسخ به پرسش شماره: 2 تاریخ پاسخ به پرسش: 1396/7/1

لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:

1 . گفتن «بسم الله» پیش از خوردن و آشامیدن، کاری بسیار نیکو و پسندیده است، تا حدّی که می‌توان ترک آن را از نشانه‌های غفلت دانست؛ با توجّه به اینکه غذا دهنده و آب دهنده خداوند است؛ چنانکه فرموده است: «وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ ۗ» (أنعام/ 14)؛ «و او غذا می‌دهد و غذا داده نمی‌شود» و فرموده است: «وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ» (شعراء/ 79)؛ «و کسی که او من را غذا می‌دهد و آب می‌نوشاند» و با این وصف، بردن نام او پیش از خوردن و آشامیدن، از اعتقاد و التفات به این حقیقت پرده بر می‌دارد و عادت ذاکران و شاکران است. اما آیا می‌توان آن را کاری واجب دانست؟ بعید نیست؛ چراکه ترک عمدی آن توجیهی ندارد و خداوند فرموده است: «فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآيَاتِهِ مُؤْمِنِينَ» (أنعام/ 121)؛ «پس از چیزی بخورید که نام خداوند بر آن برده شده است اگر به آیات او ایمان دارید»، هر چند ظاهر از آن، گوشت حیوانی است که با نام خداوند ذبح شده است، نه مطلق آب و غذا. آری، قدر مسلّم آن است که ترک این کار به حرمت آب و غذا نمی‌انجامد و هرگاه‌ از روی فراموشی باشد، گناه محسوب نمی‌شود.

2 . روی به قبله کردن حیوان در وقت ذبح واجب نیست، بلکه مستحبّ است و این نظر همه‌ی مذاهب اسلامی به استثنای شیعه است و دلیل شیعه، خبری واحد از اهل بیت است که ترک عمدی آن را حرام و مانع از خوردن گوشت حیوان می‌داند (کلینی، الکافی، ج6، ص233؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص332؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج9، ص59)، در حالی که خبر واحد قادر به اثبات این حکم نیست؛ خصوصاً با توجّه به اینکه با کتاب خداوند مخالفت دارد؛ زیرا کتاب خداوند، خوردن از گوشت حیوانی که نام خداوند بر آن برده شده را جایز دانسته و فرموده است: «وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ» (أنعام/ 119)؛ «و شما را چه می‌شود که از آنچه نام خداوند بر آن برده شده است نمی‌خورید؟!» و با این وصف، نخوردن از گوشت حیوانی که نام خداوند بر آن برده شده، به سبب اینکه روی به قبله ذبح نشده، بر خلاف کتاب خداوند است. از اینجا دانسته می‌شود که آب دادن به حیوان قبل از ذبح نیز واجب نیست، بلکه مستحبّ است؛ همچنانکه کارهای دیگری مانند خواباندن حیوان با ملایمت و ذبح کردن با چاقوی تیز و سرعت در بریدن رگ‌ها و بستن دو دست و یک پا و باز گذاشتن پای دیگر در ذبح گوسفند و بستن هر چهار دست و پا و رها کردن دم در ذبح گاو و رها کردن مرغ پس از بریدن سر و پنهان کردن ذبح از سایر حیوانات و خودداری از ذبح حیوان دست‌پرورده، مستحب محسوب می‌شوند؛ زیرا این قبیل کارها مصداق رحمت و إحسان هستند که نسبت به همه‌ی آفریدگان خداوند پسندیده است؛ چنانکه در حدیثی از پیامبر رحمت صلّی الله علیه و آله و سلّم آمده است: «مَنْ لا یَرْحَمُ لا یُرْحَمُ» (مسند أحمد، ج2، ص228؛ صحیح البخاری، ج7، ص75؛ صحیح مسلم، ج7، ص77؛ سنن أبی داود، ج2، ص522؛ سنن الترمذی، ج3، ص212؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج4، ص380؛ طوسی، الإستبصار، ج1، ص267)؛ «کسی که رحم نمی‌کند رحم نمی‌شود» و در حدیثی دیگر از آن حضرت آمده است: «إِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ كَتَبَ الْإِحْسانَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ فَإِذا قَتَلْتُمْ فَأَحْسِنُوا الْقِتْلَةَ وَ إِذا ذَبَحْتُمْ فَأَحْسِنُوا الذِّبْحَةَ وَلْيُحِدَّ أَحَدُكُمْ شَفْرَتَهُ وَلْيُرِحْ ذَبِيحَتَهُ» (مسند أحمد، ج4، ص124؛ سنن الترمذی، ج2، ص431؛ سنن النسائی، ج7، ص227؛ سنن البیهقی، ج9، ص280)؛ «هرآینه خداوند عزّوجلّ إحسان را بر هر چیزی نوشته است، پس چون می‌کشید به نیکی بکشید و چون ذبح می‌کنید به نیکی ذبح کنید و باید یکی از شما چاقوی خود را تیز کند و باید ذبیحه‌ی خود را راحت گرداند».

3 . خوردن از گوشت حیوانات حلال گوشتی که ذبح نشده‌اند، بلکه از طریق دیگری مانند خفه کردن، ضربه زدن، پرتاب کردن و برق دادن کشته شده‌اند، جایز نیست؛ چنانکه خداوند فرموده است: «حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ۚ ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ» (مائده/ 3)؛ «مردار و خون و گوشت خوک و چیزی که نام غیر خداوند بر آن برده شده و خفه شده و زده شده و پرتاب شده و شاخ زده شده و چیزی که درنده خورده مگر آنچه تذکیه کنید و چیزی که بر بت‌ها ذبح شده و اینکه با تیرها قسمت کنید بر شما حرام شد، آن‌ها فسقند»؛ با توجّه به اینکه «الْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ»؛ «خفه شده و زده شده و پرتاب شده و شاخ زده شده» را از «مَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ»؛ «چیزی که نام غیر خداوند بر آن برده شده» جدا فرموده و این به معنای آن است که کشته شدن حیوانات با این قبیل اسباب، علّتی مستقل برای تحریم آن‌هاست، اگرچه نام غیر خداوند بر آن‌ها برده نشده باشد؛ همچنانکه «تذکیه» در «إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ»؛ «مگر آنچه تذکیه کنید»، ظاهر در ذبح حیوان پیش از مرگ آن است و از اینجا دانسته می‌شود که ذبح حیوان پیش از مرگ آن، برای حلال شدنش ضروری است؛ مگر در مواردی که «صید» محسوب می‌شود و ذبح حیوان پیش از مرگش ممکن نیست.

4 . خوردن از گوشت حیوانات حلال گوشتی که در کشورهای اسلامی تولید شده، بدون تحقیق درباره‌ی چگونگی تولید آن جایز است؛ چراکه غالب در کشورهای اسلامی، کشتار حیوانات به گونه‌ی شرعی است و اصل در عمل مسلمانان، صحّت است، تا آن گاه که خلاف آن معلوم شود و از این رو، خداوند از بدگمانی و تجسّس درباره‌ی اعمال مسلمانان نهی کرده و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا» (حجرات/ 12)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! از بسیاری گمان‌ها اجتناب کنید؛ هرآینه برخی گمان‌ها گناهند و تجسّس نکنید»، ولی خوردن از گوشت حیوانات حلال گوشتی که در کشورهای غیر اسلامی تولید شده است، بدون تحقیق درباره‌ی چگونگی تولید آن جایز نیست؛ چراکه غالب در کشورهای غیر اسلامی، کشتار حیوانات به گونه‌ی غیر شرعی است و اصل در عمل غیر مسلمانان، عدم صحّت است، تا آن گاه که خلاف آن معلوم شود و از این رو، خداوند به تحقیق در خارج سرزمین اسلامی امر کرده و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا» (نساء/ 94)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! هرگاه در راه خداوند سفر می‌کنید، پس تحقیق کنید»!

5 . گوشت حیوانات حلال گوشتی که توسّط اهل کتاب ذبح شده، حلال است؛ چراکه آنان موحّد هستند و حیوانات را برای غیر خداوند ذبح نمی‌کنند؛ چنانکه خداوند فرموده است: «الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۖ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ۖ» (مائده/ 5)؛ «امروز چیزهای پاک برای شما حلال شد و غذای کسانی که پیش از شما کتاب داده شدند برای شما حلال است و غذای شما برای آنان حلال است»، هر چند بنا بر روایاتی از اهل بیت مکروه شمرده می‌شود (بنگرید به: کلینی، الکافی، ج6، ص238؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص330؛ طوسی، الإستبصار، ج4، ص81). با این حال، در کشورهای غیر اسلامی که تولید گوشت حیوانات حلال گوشت، در انحصار مسلمانان، یهودیان و مسیحیان قرار ندارد، بلکه توسّط خداناباوران و پیروان ادیان غیر الهی نیز انجام می‌شود، تحقیق درباره‌ی تولید کننده‌ی آن ضروری است؛ زیرا خوردن از گوشت حیواناتی که با نام خداوند ذبح نشده‌اند، گناهی بزرگ است؛ چنانکه فرموده است: «وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ ۗ» (أنعام/ 121)؛ «و از چیزی که نام خداوند بر آن برده نشده است نخورید و هرآینه آن فسق است» و مراد از آن گوشت حیواناتی است که با نام غیر خداوند ذبح شده‌اند؛ چنانکه فرموده است: «إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ ۖ» (نحل/ 115)؛ «تنها مردار و خون و گوشت خوک و چیزی که نام غیر خداوند بر آن برده شده را بر شما حرام کرده» و این به معنای آن است که خوردن از گوشت حیوانات ذبح شده توسّط موحّدان، جایز است؛ چراکه طبیعتاً آنان نام غیر خداوند را بر آن‌ها نمی‌برند، اگرچه به سبب فراموشی یا جهل به وجوب، نام خداوند را بر آن‌ها نبرند، ولی خوردن از گوشت حیوانات ذبح شده توسّط غیر موحّدان، جایز نیست؛ چراکه طبیعتاً آنان نام خداوند را بر آن‌ها نمی‌برند و ممکن است که نام غیر خداوند را بر آن‌ها ببرند و با این وصف، خوردن از گوشت حیوانات حلال گوشتی که معلوم نیست توسّط موحّدان ذبح شده‌اند یا غیر موحّدان، در کشورهای اسلامی جایز و در کشورهای غیر اسلامی حرام است، تا آن گاه که معلوم شود.

البته پوشیده نیست که هم‌اکنون در بیشتر کشورهای غیر اسلامی، مسلمانانی ساکن هستند و مراکزی را برای تولید و عرضه‌ی گوشت حلال دایر کرده‌اند و با این وصف، غالباً نیازی به خوردن از گوشت تولید شده و عرضه شده توسّط یهودیان و مسیحیان وجود ندارد؛ خصوصاً با توجّه به اینکه خرید کردن از غیر مسلمانان در مواردی که خرید کردن از مسلمانان میسّر است، جایز نیست (در این باره، بنگرید به: پرسش و پاسخ 268).

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
* لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. Captcha loading
دانلود مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها
نام کتاب: مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
جلد: یکم؛ مقدّمات/ دوم؛ عقاید/ سوم؛ اخلاق/ چهارم؛ احکام
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: یکم
زمان انتشار: دی (جدی) 1397 هجری شمسی/ اسفند (حوت) 1397 هجری شمسی/ فروردین (حمل) 1398 هجری شمسی/ تیر (سرطان) 1398 هجری شمسی
مکان انتشار: بلخ؛ افغانستان
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟