چهارشنبه 29 شهریور (سنبله) 1396 هجری شمسی برابر با 29 ذي الحجه 1438 هجری قمری Тоҷикӣ English

منصور هاشمی خراسانی

* پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» راه‌اندازی شد. * ترجمه‌ی کتاب «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» منتشر شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

اخلاق

شماره پرسش: 12 کد پرسش: 336
موضوع فرعی:

اخلاق فردی

نویسنده‌ی پرسش: افسانه تاریخ پرسش: 1396/5/20

حضرت علامه می‌فرمایند: «نماز شب حیاتی برای دل‌های شماست». لطفاً چگونگی خواندن صحیح این نماز را بفرمایید.

پاسخ به پرسش شماره: 12 تاریخ پاسخ به پرسش:

نماز شب از مؤکّدترین مستحبّات در اسلام است که خداوند پیامبر خود را به آن امر کرده و درباره‌اش فرموده است: «وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا» (إسراء/ 79)؛ «و پاسی از شب را به آن بیدار باش نافله‌ای برای تو تا شاید پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند» و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ۝ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا ۝ نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا ۝ أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا ۝ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ۝ إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا ۝ إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا» (مزّمّل/ 7-1)؛ «ای (به بستر خواب) پیچیده شده! شب را برخیز مگر اندکی، نیمی از آن یا اندکی از آن کم کن، یا بر آن بیفزا و قرآن را تلاوت کن، ما بر تو گفتاری گران خواهیم افکند، هرآینه برخاستن شب پابرجاتر و راستگویانه‌تر است، هرآینه تو را در روز گردشی طولانی است» و فرموده است: «إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ ۚ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ۚ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۖ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ۚ» (مزّمّل/ 20)؛ «هرآینه پروردگارت می‌داند که تو نزدیک به دو سوم شب و نیمی از آن و یک سوم آن را بر می‌خیزی و گروهی از کسانی که با تو هستند و خداوند شب و روز را تقدیر می‌کند، دانست که شما آن را احصا نخواهید کرد، پس از شما گذشت، پس هر اندازه از قرآن که میسّر شد را قرائت کنید»؛ همچنانکه فرموده است: «الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» (آل عمران/ 17)؛ «شکیبایان و راستگویان و فرمان‌برداران و انفاق کنندگان و کسانی که در سحرگاهان استغفار می‌کنند» و فرموده است: «وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» (ذاريات/ 18)؛ «و در سحرگاهان آنان استغفار می‌کنند». از این رو، روایات فراوانی از پیامبر، اهل بیت و صحابه رسیده است که به مراقبت بر نماز شب -خصوصاً در سحرگاهان- سفارش می‌کند و از برکات فراوانی برای آن مانند آمرزش گناهان و برآمدن حاجات و گشایش روزی خبر می‌دهد و تبعاً در گفتارهای منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی نیز بر آن تأکید فراوانی شده است؛ چنانکه به عنوان نمونه، در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «نافله‌ی شب را ترک نکن و در سحرگاه به استغفار کوش.» (نامه‌ی 16) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «صَلاةُ اللَّیْلِ حَیاةٌ لِقُلُوبِكُمْ»؛ «نماز شب حیاتی برای دل‌های شماست» (گفتار 101 فقره‌ی 9) و در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «یاران مهدی کسانی نیستند که معصیت خداوند می‌کنند؛ یاران او کسانی هستند که از گناهان کوچک و بزرگ می‌پرهیزند؛ شب‌ها را به نماز بر می‌خیزند و روزها را به تحصیل علم و تعلیم آن به دیگران می‌پردازند.» (نامه‌ی 2) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «نمی‌بینید آنانی را که شب‌ها از بیم مرگ نمی‌خوابند و از واهمه‌ی آتش می‌گریند؟ باور آنان به آخرت چنان است که گویی آن را می‌بینند. اشتیاق‌شان به بهشت اشتیاق کسانی است که میان دشت‌های سرسبز آن گام می‌نهند و در کنار جویباران زیبای آن می‌نشینند و در سایه‌ی درختان پرمیوه‌اش که همواره برقرار است استراحت می‌کنند، در حالی که می‌دانند پس از مرگِ نخستین دیگر نخواهند مرد و در همسایگی خدا جاودان خواهند زیست.» (گفتار 21) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «چه شب‌هایی که خواب به چشمشان نمی‌آید و در گوشه‌ای تاریک و خلوت، زانوی تفکّر به آغوش می‌گیرند. گاهی به نماز برمی‌خیزند و گاهی به سجده می‌روند. گاهی نیز دیدگان اشک‌بار خویش را به آسمان شب می‌دوزند، چنانکه گویی در میان ستارگان آن به دنبال چیزی می‌گردند. اگر پرده از پیش چشمانت کنار رود خواهی دید که فرشتگان بر آن‌ها فرود آمده‌اند و گرد آن‌ها را فراگرفته‌اند و درهای آسمان به رویشان گشوده شده و بهشت‌های پرنعمت برایشان مهیّا گشته است. آه که چه اندازه مشتاق آن‌هایم!» (گفتار 11) و در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «در میان شب‌ها چنان بودند که گویی کندوهای عسل‌اند! در نماز و استغفار و خواندن قرآن صبح می‌کردند و در علم و جهاد و خدمت به مردم شب. نه خسته می‌شدند و نه تردید می‌کردند. خدایشان بیامرزد.» (نامه‌ی 6) همچنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سَمِعْتُ الْمَنْصُورَ یَقُولُ لِأَصْحابِهِ: عَلَیْکُمْ بِصَلاةِ اللَّیْلِ فَإِنَّهُ مَنْ لَمْ یُصَلِّ صَلاةَ اللَّیْلِ فَلَیْسَ مِنِّي، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِداكَ إِنِّي أَعْرِفُ رَجُلاً مِنْ أَصْحابِكَ لا یُصِلّيها وَ هُوَ أَشَدُّ شَيْءٍ مَحَبَّةً لَكَ! قالَ: لا وَاللّهِ إِنَّهُ لا یَسْتَطِیعُ مَعِيَ صَبْراً، فَلَمْ یَلْبَثِ الرَّجُلُ إِلّا قَلِیلاً فَعَرَضَتْ لَهُ شُبْهَةٌ فَذَهَبَ»؛ «شنیدم منصور به یاران خود می‌فرماید: بر شما باد به نماز شب؛ چراکه هر کس نماز شب نمی‌گزارد از من نیست، گفتم: فدایت شوم، من مردی از یاران تو را می‌شناسم که آن را نمی‌گزارد، در حالی که او بیش از هر چیزی تو را دوست می‌دارد! فرمود: نه به خدا سوگند، او نمی‌تواند به همراه من صبر کند، پس مرد جز اندکی درنگ نکرد که شبهه‌ای برایش پیش آمد، پس رفت»!

بی‌گمان این هشدار بسیار مهمّی است و از آن دانسته می‌شود که هر چند نماز شب واجب نیست، ولی بدون مراقبت بر آن نمی‌توان به برخی مقامات والای معنوی نائل شد؛ چنانکه خداوند به این نکته اشاره کرده و فرموده است: «وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا» (إسراء/ 79)؛ «و پاسی از شب را به آن بیدار باش نافله‌ای برای تو تا شاید پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند» و با این وصف، کسی که اهل نماز شب و استغفار سحرگاه نیست نباید توقّع داشته باشد که از خواصّ یاران مهدی علیه السلام و همراهان منصور حفظه الله تعالی بشود؛ چراکه قاعدتاً چنین توفیقی برای او حاصل نخواهد شد.

اما نماز شب در سنّت پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بنا بر روایات متواتری که در منابع اسلامی آمده (مسند الشافعي، ص213؛ مسند أحمد، ج6، ص35؛ سنن الدارمی، ج1، ص337؛ صحیح البخاری، ج2، ص13؛ صحیح مسلم، ج2، ص165؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص432؛ سنن أبی داود، ج1، ص300؛ سنن الترمذی، ج1، ص275)، 11 رکعت است که 10 رکعت آن در قالب 5 نماز 2 رکعتی و 1 رکعت آن به عنوان نماز وتر با کیفیّت معمول گزارده می‌شود و وقت آن از بعد نماز عشاء در ربع شب و ترجیحاً از بعد نصف شب تا قبل طلوع فجر است و هر چه به طلوع فجر نزدیک‌تر باشد افضل است. البته اگر فرصت کافی برای 11 رکعت وجود نداشته باشد، می‌توان به 9 رکعت یا 7 رکعت یا 5 رکعت یا 3 رکعت یا حتّی 1 رکعت بسنده کرد، هر چند در این صورت مستحبّ است که قضاء رکعات فوت شده در روز به جای آورده شود. به علاوه، درباره‌ی دعا و استغفار و استعاذه از آتش برای خود و برادران و خواهران مؤمن در قنوت نماز وتر سفارش بسیاری شده و از جمله رسیده است که در آن گفته شود: «اللّهُمَّ اهْدِنِي فِیمَنْ هَدَیْتَ وَ عافِنِي فِیمَنْ عافَیْتَ وَ تَوَلَّنِي فِیمَنْ تَوَلَّیْتَ وَ بارِكْ لِي فِیما أَعْطَیْتَ وَ قِنِي شَرَّ ما قَضَیْتَ فَإِنَّكَ تَقْضِي وَ لا یُقْضیٰ عَلَیْكَ وَ إِنَّهُ لا یَذِلُّ مَنْ والَیْتَ تَبارَکْتَ رَبَّنا وَ تَعالَیْتَ» (مسند أحمد، ج1، ص199؛ سنن الدارمی، ج1، ص373؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص372؛ سنن أبی داود، ج1، ص321؛ سنن الترمذی، ج1، ص289؛ سنن النسائی، ج3، ص248؛ سنن البیهقی، ج2، ص209؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج1، ص487)؛ «خدایا! من را با کسانی که هدایت کرده‌ای هدایت کن و با کسانی که عافیت داده‌ای عافیت بده و با کسانی که سرپرستی کرده‌ای سرپرستی کن و برایم در چیزی که عطا کرده‌ای برکت بده و من را از شرّ چیزی که آفریده‌ای حفظ کن؛ چراکه تو حکم می‌کنی و بر تو حکم نمی‌شود و کسی که تو دوست بداری ذلیل نمی‌گردد، متبارک هستی ای پروردگار ما و متعالی هستی» و این دعای مشهوری است که با اسناد متعدّد از امام حسن بن علیّ بن ابی طالب از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است (برای این اسناد، بنگرید به: البانی، إرواء الغلیل، ج2، ص172).

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.