دوشنبه 27 آذر (قوس) 1396 هجری شمسی برابر با 30 ربیع الأوّل 1439 هجری قمری Тоҷикӣ English

منصور هاشمی خراسانی

* پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» راه‌اندازی شد. * ترجمه‌ی کتاب «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی «به زبان انگلیسی» منتشر شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 11 کد پرسش: 265
موضوع فرعی:

احکام حجاب، نکاح و روابط جنسی

نویسنده‌ی پرسش: سریر تاریخ پرسش: 1395/10/17

ازدواج با غیر مسلمان چه حکمی دارد؟

پاسخ به پرسش شماره: 11 تاریخ پاسخ به پرسش:

به طور کلّی ازدواج مسلمان با غیر مسلمان در ذیل سه عنوان قابل بررسی است:

1 . ازدواج مسلمان با غیر مسلمانی که اهل کتاب محسوب نمی‌شود.

میان مسلمانان اختلافی نیست که ازدواج مسلمان با غیر مسلمانی که اهل کتاب -یعنی معتقد به یکی از کتاب‌های نازل شده از جانب خداوند مانند تورات و انجیل- محسوب نمی‌شود، جایز نیست؛ زیرا غیر مسلمانی که اهل کتاب محسوب نمی‌شود، قطعاً مشرک یا کافر محسوب می‌شود و خداوند در کتاب خود فرموده است: «وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّىٰ يُؤْمِنَّ ۚ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ ۗ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤْمِنُوا ۚ وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ ۗ أُولَٰئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ۖ» (بقره/ 221)؛ «و زنان مشرک را به زنی نگیرید تا آن گاه که ایمان آورند و هرآینه کنیزی باایمان از زنی مشرک بهتر است اگرچه شما را خوش آمده باشد و به مردان مشرک زن ندهید تا آن گاه که ایمان آورند و هرآینه برده‌ای باایمان از مردی مشرک بهتر است اگرچه شما را خوش آمده باشد، آنان به سوی آتش فرا می‌خوانند» و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ ۖ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ ۖ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ ۖ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ ۖ» (ممتحنه/ 10)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! هرگاه زنان مؤمن با هجرت به نزد شما آمدند آنان را بیازمایید، خداوند به ایمانشان داناتر است، پس اگر آنان را مؤمن دانستید، آنان را به سوی کافران بازنگردانید؛ زیرا نه اینان برای آنان حلالند و نه آنان برای اینان حلالند». بی‌گمان این دو آیه صریح در آنند که ازدواج مرد مسلمان با زن مشرک یا کافر و ازدواج زن مسلمان با مرد مشرک یا کافر، مطلقاً حرام است. به علاوه، از آیه‌ی دوم دانسته می‌شود که زن مسلمان اگر پیش از اسلام آوردن با مرد مشرک یا کافر ازدواج کرده، پس از اسلام آوردن مکلّف است که از او جدا شود؛ همچنانکه مرد مسلمان اگر پیش از اسلام آوردن با زن مشرک یا کافر ازدواج کرده، پس از اسلام آوردن مکلّف است که از او جدا شود؛ چنانکه خداوند فرموده است: «وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ» (ممتحنه/ 10)؛ «و پیوند با زنان کافر را نگاه ندارید».

2 . ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمانی که اهل کتاب محسوب می‌شود.

میان مسلمانان درباره‌ی ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمانی که اهل کتاب محسوب می‌شود، اختلاف نظر است؛ به این ترتیب که اهل سنّت و جماعت به استثنای ابن عمر (صحیح البخاری، ج6، ص172)، زهری و قتاده بنا بر روایت عبد الرزاق (المصنّف، ج7، ص175 و 179؛ تفسیر القرآن، ج1، ص89) معتقد به جواز آن هستند، ولی بیشتر اهل تشیّع آن را حرام می‌پندارند، مگر در خصوص ازدواج موقّت که آن را جایز می‌شمارند، در حالی که این نظر عجیبی است؛ چراکه خداوند در کتاب خود صریحاً فرموده است: «الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۖ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ۖ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ» (مائده/ 5)؛ «امروز چیزهای پاکیزه برایتان حلال شد و طعام کسانی که کتاب داده شدند برایتان حلال است و طعام شما برای آنان حلال است و زنان خویشتن‌دار از مؤمنان و زنان خویشتن‌دار از کسانی که پیش از شما کتاب داده شدند» و این جایی برای بحث درباره‌ی حلال بودن ازدواج با زنان اهل کتاب مانند ازدواج با زنان مؤمن باقی نمی‌گذارد و با این وصف، نظر مشهور شیعه مصداق حرام کردن چیزی است که خداوند حلال کرده و درباره‌ی آن فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ» (مائده/ 87)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! چیزهای پاکیزه‌ای که خداوند برایتان حلال کرده است را حرام نکنید»، اگرچه مستند به برخی روایات اهل بیت باشد؛ زیرا بارها گفته‌ایم که از یک سو اهل بیت -بنا بر حدیث متواتر ثقلین- هیچ گاه از کتاب خداوند جدا نمی‌شوند و از سوی دیگر روایات -هر چند متعدّد باشند- نمی‌توانند کتاب خداوند را نسخ یا تخصیص کنند، بل حدّ اکثر می‌توانند کراهت چیزی را اثبات کنند که در آن حلال شمرده شده است (در این باره، بنگرید به: بازگشت به اسلام، ص194 تا 197)؛ خصوصاً با توجّه به اینکه نوعاً قابل حمل بر کراهت، بلکه ظاهر در آن هستند؛ مانند روایت زرارة بن أعین از ابو جعفر باقر که در آن آمده است: «لا یَنْبَغِي نِکاحُ أَهْلِ الْکِتابِ» (کلینی، الکافی، ج5، ص358؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج7، ص297)؛ «ازدواج با اهل کتاب شایسته نیست» و روایت محمّد بن مسلم از او که در آن آمده است: «لا یَنْبَغِي لِلْمُسْلِمِ أَن یَتَزَوَّجَ الْیَهُودِیَّةَ وَ لَا النَّصْرانِیَّةَ وَ هُوَ یَجِدُ مُسْلِمَةً حُرَّةً أَوْ أَمَةً» (کلینی، الکافی، ج5، ص358؛ طوسی، الإستبصار، ج3، ص180)؛ «برای مرد مسلمان زیبنده نیست که با زن یهودی یا مسیحی ازدواج کند در حالی که زن مسلمان آزاد یا کنیزی می‌یابد» و روایت عبد الله بن سنان از جعفر بن محمّد صادق که در آن آمده است: «ما أُحِبُّ لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ أَن یَتَزَوَّجَ الْیَهُودِیَّةَ وَ النَّصْرانِیَّةَ مَخافَةَ أَن یَتَهَوَّدَ وَلَدُهُ أَوْ یَتَنَصَّرَ» (کلینی، الکافی، ج5، ص351)؛ «برای مرد مسلمان دوست نمی‌دارم که زن یهودی و مسیحی بگیرد از بیم آنکه مبادا فرزندش یهودی یا مسیحی شود» و این قول عمر بن خطاب از صحابه است (عبد الرزاق، المصنّف، ج6، ص78؛ سعید بن منصور، سنن، ج1، ص193؛ طبری، جامع البیان، ج2، ص514؛ بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص172) که عطاء (ابن أبی شیبه، المصنّف، ج3، ص296) و شافعی (کتاب الأم، ج5، ص7) از اهل سنّت آن را پذیرفته‌اند و با این وصف، قول به حرمت از اهل بیت ثابت نیست، بل قول ثابت از آنان کراهت است که از کتاب خداوند نیز استنباط می‌شود؛ چراکه در آن ازدواج با زنان مؤمن پیش از ازدواج با زنان اهل کتاب یاد شده و این مشعر به تقدّم اوّلی بر دومی است؛ چنانکه روایات صحیح و صریحی از اهل بیت در این باره رسیده؛ مانند صحیحه‌ی معاویة بن وهب از جعفر بن محمّد صادق که در آن آمده است: «سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ الْمُؤْمِنِ يَتَزَوَّجُ النَّصْرانِيَّةَ وَ الْيَهُودِيَّةَ؟ فَقالَ: إِذا أَصابَ الْمُسْلِمَةَ فَما يَصْنَعُ بِالْيَهُودِيَّةِ وَ النَّصْرانِيَّةِ؟! قُلْتُ: يَكُونُ لَهُ فِيهَا الْهَوىٰ، فَقالَ: إِنْ فَعَلَ فَلْيَمْنَعْها مِنْ شُرْبِ الْخَمْرِ وَ أَكْلِ لَحْمِ الْخِنْزِيرِ وَ اعْلَمْ أَنَّ عَلَيْهِ فِي دِينِهِ غَضاضَةً» (أشعری قمی، النوادر، ص119؛ کلینی، الکافی، ج5، ص356؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص407؛ طوسی، الإستبصار، ج3، ص179)؛ «از آن حضرت درباره‌ی مرد مؤمن پرسیدم که با زن مسیحی و یهودی ازدواج می‌کند؟ فرمود: هرگاه زن مسلمان می‌یابد با زن مسیحی و یهودی چه کار دارد؟! گفتم: به او علاقه‌مند است! فرمود: اگر این کار را می‌کند باید او را از نوشیدن شراب و خوردن گوشت خوک باز دارد و بدان که این مرد را در دینش ضعفی هست»!

آری، برخی عالمان شیعه با استناد به روایتی واحد در کتاب الکافی (ج5، ص358) مدّعی شده‌اند که آیه‌ی سوره‌ی مائده به وسیله‌ی آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه نسخ شده است، در حالی که چنین چیزی ممکن نیست؛ زیرا سوره‌ی مائده مسلّماً پس از سوره‌ی بقره و ممتحنه نازل شده و نسخ سوره‌ی پسین به وسیله‌ی سوره‌ی پیشین محال است! با این وصف، اگر یکی از آن دو ناسخ دیگری باشد، لاجرم آیه‌ی سوره‌ی مائده است. هر چند به نظر می‌رسد که مراد خداوند از «الْمُشْرِكَاتِ» و «الْكَوَافِرِ» در آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه، زنان مشرک و کافری مانند زنان مشرک و کافر مکّه هستند که در زمان نزول آن دو اهل کتاب نبودند؛ خصوصاً با توجّه به اینکه اهل کتاب در کتاب خداوند با مشرکان و کافران مغایرت دارند؛ چنانکه به عنوان نمونه، فرموده است: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَىٰ وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۚ» (حج/ 17)؛ «هرآینه کسانی که ایمان آوردند و یهودیان و صابئان و مسیحیان و زرتشتیان و کسانی که مشرک هستند، هرآینه خداوند در روز قیامت میانشان جدایی می‌اندازد» و فرموده است: «لَيْسُوا سَوَاءً ۗ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ ۝ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَأُولَٰئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ» (آل عمران/ 113 و 114)؛ «یکسان نیستند، از اهل کتاب گروهی بر پا هستند که آیات خداوند را در ساعات شب می‌خوانند در حالی که سجده می‌کنند، به خداوند و روز واپسین ایمان دارند و به معروف امر و از منکر نهی می‌نمایند و در خیرات پیشی می‌گیرند و آنان از نیکوکارانند» و فرموده است: «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ» (آل عمران/ 64)؛ «بگو ای اهل کتاب! بیایید به سوی کلمه‌ای یکسان میان ما و شما و آن اینکه جز خداوند را نپرستیم و چیزی را شریک او نسازیم و برخی‌مان برخی دیگر را خداوندگارانی جز خداوند نگیرند، پس اگر روی گرفتند بگویید گواه باشید که ما مسلمانیم». با این وصف، بعید نیست که تحریم ازدواج با «الْمُشْرِكَاتِ» و «الْكَوَافِرِ» در سوره‌ی بقره و ممتحنه، شامل زنان اهل کتاب نباشد تا تحلیل آن در سوره‌ی مائده، تخصیص آن باشد و این قول سعید بن جبیر (بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص171)، قتاده (عبد الرزاق، تفسیر القرآن، ج1، ص89) و طبری (جامع البیان، ج2، ص512) است، ولی واقع آن است که کفر و شرک در کتاب خداوند دارای مراتب مختلفی است و قطعاً مرتبه‌ی پایین‌تری از آن شامل اهل کتاب -خصوصاً مسیحیان- می‌شود و آن به سبب عدم اعتقادشان به اسلام و اعتقادشان به تثلیث و خداوندگارانی جز خداوند است؛ چنانکه فرموده است: «لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۚ» (مائده/ 17)؛ «هرآینه کسانی که گفتند خداوند همانا مسیح پسر مریم است کافر شدند» و فرموده است: «لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ ۘ» (مائده/ 73)؛ «هرآینه کسانی که گفتند خداوند یکی از سه است کافر شدند» و فرموده است: «اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ» (توبه/ 31)؛ «عالمان و راهبانشان را خداوندگارانی جز خداوند گرفتند و نیز مسیح پسر مریم را در حالی که امر نشدند مگر به اینکه خدایی یگانه را بپرستند، خدایی جز او نیست، او از چیزی که شریک می‌گیرند منزّه است» و فرموده است: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ أُولَٰئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ» (بیّنه/ 6)؛ «هرآینه کسانی از اهل کتاب که کافر شدند و مشرکان در آتش جهنّم هستند و جاودان در آن می‌مانند، آنان بدترین مخلوقات‌اند»، بلکه فرموده است: «قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّىٰ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ» (توبه/ 29)؛ «بجنگید با کسانی که به خداوند و به روز واپسین ایمان نمی‌آورند و چیزی که خداوند و پیامبرش حرام کرده‌اند را حرام نمی‌کنند و به دین حق متدیّن نمی‌شوند از کسانی که کتاب داده شدند تا آن گاه که جزیه را با دست خود بپردازند در حالی که حقیر هستند» و با این وصف، حق آن است که عموم «الْمُشْرِكَاتِ» و «الْكَوَافِرِ» شامل آنان و شامل هر غیر مسلمان دیگری از ملّت‌های گوناگون می‌شود، اگرچه به سبب بت‌پرستان عرب نازل شده باشد؛ زیرا ملاک در این قبیل قضایا که حقیقیّه به نظر می‌رسند عموم لفظ است، نه خصوص سبب و با این وصف، قول به تخصیص آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه به وسیله‌ی آیه‌ی سوره‌ی مائده، موافق با قاعده است و آن قول ابن عبّاس (طبری، جامع البیان، ج2، ص511؛ بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص171)، عکرمه، حسن بصری، ربیع بن أنس (طبری، جامع البیان، ج2، ص512)، مکحول، ضحّاک، زید بن أسلم (ابن أبی حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ج2، ص397) و مجاهد (تفسیر مجاهد، ج1، ص106) است، بلکه ابن حجر (فتح الباری، ج9، ص367) آن را قول اکثر دانسته و به علیّ بن ابی طالب نیز نسبت داده شده است (بنگرید به: حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج20، ص538؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج90، ص28؛ بحرانی، البرهان في تفسیر القرآن، ج1، ص81)؛ خصوصاً با توجّه به عبارت «الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ»؛ «امروز برای شما حلال شد» در آغاز آن که به مخصّص بودنش إشعار دارد، هر چند در ادامه پیش از حلال بودن زنان اهل کتاب از حلال بودن زنان مؤمن سخن گفته و این إشعار آن را کاسته است.

به هر حال، تردیدی نیست که ازدواج مرد مسلمان با زن اهل کتاب -هرگاه عفیفه باشد- مطلقاً حلال است، جز آنکه در غیر موارد ضرورت کراهت دارد؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ نِکاحِ الْیَهُودِیّاتِ وَ النَّصْرانِیّاتِ، فَقالَ: لا بَأسَ بِهِ إِنْ کُنَّ مُحْصَناتٍ! قُلْتُ: وَ مَا الْمُحْصَناتُ؟ قالَ: غَیْرُ مُسافِحاتٍ وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ! قُلْتُ: إِنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّ الْمُحْصَناتِ الْحَرائِرُ! قالَ: ذٰلِكَ لِأَنَّهُ کانَ یُقالُ لا تَزْنِي الْحُرَّةُ! ثُمَّ قال: إِیّاکُمْ وَ النَّصْرانِیّاتِ فَإِنَّ أَکْثَرَهُنَّ الْفَواجِرُ»؛ «از منصور درباره‌ی ازدواج با زنان یهودی و مسیحی پرسیدم، پس فرمود: اگر محصنات باشند اشکالی ندارد! گفتم: محصنات کیانند؟ فرمود: زنانی که زناکار نیستند و دوستان (پسر) نمی‌گیرند! گفتم: اینان می‌گویند که محصنات زنان آزاد هستند! فرمود: این برای آن است که گفته می‌شد زن آزاد زنا نمی‌کند! سپس فرمود: از زنان مسیحی بپرهیزید؛ چراکه بیشترشان فاجرند»!

3 . ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمانی که اهل کتاب محسوب می‌شود.

میان مسلمانان اختلافی نیست که ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان -اگرچه اهل کتاب باشد- جایز نیست و این در صورتی که آیه‌ی سوره‌ی مائده را ناسخ آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه بدانیم واضح است؛ چراکه عموم آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه، ازدواج مردان و زنان مسلمان با زنان و مردان اهل کتاب را شامل می‌شود و خصوص آیه‌ی سوره‌ی مائده، تنها ازدواج مردان مسلمان با زنان اهل کتاب را از آن خارج می‌کند و با این وصف، ازدواج زنان مسلمان با مردان اهل کتاب در آن باقی می‌ماند و در صورتی که آیه‌ی سوره‌ی مائده را ناسخ آیات سوره‌ی بقره و ممتحنه ندانیم هم پوشیده نیست؛ چراکه خداوند در کتاب خود از یک سو مردان را قیّم بر زنان دانسته و فرموده است: «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ» (نساء/ 34)؛ «مردان قیّم بر زنان هستند» و از سوی دیگر هیچ قیمومیتی برای کافران بر مسلمانان را به رسمیّت نشناخته و فرموده است: «وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا» (نساء/ 141)؛ «و هرگز خداوند هیچ راهی برای کافران بر مؤمنان قرار نداده است» و مرادش از «کافران» در اینجا -بنا بر عموم لفظ و به قرینه‌ی تقابل- همه‌ی «غیر مؤمنان» است که قطعاً شامل اهل کتاب هم می‌شود؛ همچنانکه «عزّت» به معنای آقایی را تنها شایسته‌ی خداوند، پیامبر و مؤمنان دانسته و فرموده است: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ» (منافقون/ 8)؛ «و عزّت برای خداوند و برای پیامبرش و برای مؤمنان است» و اراده نموده که کافران زیردست و مسلمانان بالادست باشند و فرموده است: «وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا ۗ» (توبه/ 40)؛ «و سخن کسانی که کافر شدند را فروتر قرار داد و سخن خداوند آن بالاتر است» و با این وصف، ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان -اگرچه اهل کتاب باشد- بر خلاف اصول، اهداف و سیاسات اسلام است و مشروعیّت ندارد؛ خصوصاً با توجّه به اینکه از یک سو فرزندان حاصل از آن بنا بر آیه‌ی «ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ» (أحزاب/ 5)؛ «آنان را برای پدرانشان بخوانید» -ولو عرفاً- به مرد غیر مسلمان ملحق می‌شوند و تحت ولایت او قرار می‌گیرند و این مستلزم افزایش و غلبه‌ی کافران است و از سوی دیگر خداوند در سوره‌ی مائده، زنان اهل کتاب را برای مردان مسلمان حلال دانسته، ولی مردان اهل کتاب را برای زنان مسلمان حلال ندانسته، در حالی که در سوره‌ی بقره و ممتحنه، زنان مشرک و کافر را برای مردان مسلمان و مردان مشرک و کافر را برای زنان مسلمان -به تفصیل- حرام دانسته و این -حتّی اگر تخصیص نباشد- مشعر به آن است که مردان اهل کتاب برای زنان مسلمان حلال نیستند. افزون بر آنکه بنا بر مشاهده و تجربه، نوع مردان بر نوع زنان خود تأثیر و غلبه دارند و می‌توانند عقاید و اعمال آنان را دگرگون سازند و با این وصف، ازدواج زنان مسلمان با مردان اهل کتاب، مصداق پیروی‌شان از گام‌های شیطان و انداختن خود در معرض هلاکت معنوی است که خداوند از آن نهی کرده و فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ۚ» (نور/ 21)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! از گام‌های شیطان پیروی نکنید و هر کس از گام‌های شیطان پیروی کند، همانا او به زشتی و بدی امر می‌کند» و فرموده است: «وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ» (بقره/ 195)؛ «و خودتان را با دستانتان به معرض هلاکت نیندازید» و از این رو، گروهی از صحابه مانند جابر بن عبد الله (عبد الرزاق، المصنّف، ج7، ص174 و 176؛ بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص172)، عبد الله بن عباس (ابن أبی حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ج6، ص1786؛ بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص172) و عمر بن خطاب (عبد الرزاق، المصنّف، ج7، ص176؛ طبری، جامع البیان، ج2، ص514؛ بیهقی، السنن الکبری، ج7، ص172) به این حکم تصریح کرده‌اند و مخالفتی با آن از ائمّه‌ی اهل بیت نرسیده؛ بلکه در روایتی از جعفر بن محمّد صادق رسیده است: «أَتَتِ الْمَوَالِي أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَیْهِ السَّلامُ فَقَالُوا نَشْكُو إِلَيْكَ هَؤُلَاءِ الْعَرَبَ إِنَّ رَسُولَ اللَّه صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَانَ يُعْطِينَا مَعَهُمُ الْعَطَايَا بِالسَّوِيَّةِ و زَوَّجَ سَلْمَانَ و بِلَالاً وصُهَيْباً و أَبَوْا عَلَيْنَا هَؤُلَاءِ و قَالُوا لَا نَفْعَلُ فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَیْهِ السَّلامُ فَكَلَّمَهُمْ فِيهِمْ فَصَاحَ الأَعَارِيبُ: أَبَيْنَا ذَلِكَ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَبَيْنَا ذَلِكَ فَخَرَجَ و هُوَ مُغْضَبٌ يُجَرُّ رِدَاؤُه و هُوَ يَقُولُ: يَا مَعْشَرَ الْمَوَالِي! إِنَّ هَؤُلَاءِ قَدْ صَيَّرُوكُمْ بِمَنْزِلَةِ الْيَهُودِ و النَّصَارَى يَتَزَوَّجُونَ إِلَيْكُمْ و لَا يُزَوِّجُونَكُمْ و لَا يُعْطُونَكُمْ مِثْلَ مَا يَأْخُذُونَ فَاتَّجِرُوا بَارَكَ اللَّه لَكُمْ فَإِنِّي قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّه صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ يَقُولُ: الرِّزْقُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةُ أَجْزَاءٍ فِي التِّجَارَةِ و وَاحِدَةٌ فِي غَيْرِهَا» (کلینی، الکافی، ج5، ص318)؛ «موالی (یعنی مسلمانان غیر عرب) به نزد امیر المؤمنین علیه السّلام آمدند و گفتند: ما از این عرب‌ها به تو شکایت می‌کنیم، رسول خدا صلّی الله علیه و آله ما را به همراه آنان عطایای یکسان می‌داد و سلمان (فارسی) و بلال (حبشی) و صهیب (رومی) را زن داد، ولی این‌ها از ما دریغ می‌ورزند! پس آن حضرت به نزد آنان رفت و در این باره با آنان گفت‌وگو کرد، پس عرب‌ها فریاد برآوردند: این کار را نمی‌کنیم ای ابا الحسن این کار را نمی‌کنیم! پس آن حضرت بیرون آمد در حالی که خشمگین بود و ردایش کشیده می‌شد و می‌فرمود: ای گروه موالی! این‌ها شما را به منزله‌ی یهودیان و مسیحیان قرار داده‌اند، از شما زن می‌گیرند و به شما زن نمی‌دهند و به شما چیزی که می‌گیرند را عطا نمی‌کنند، پس تجارت کنید که خداوند به شما برکت دهد؛ زیرا من از رسول خدا صلّی الله علیه و آله شنیده‌ام که می‌فرمود: روزی ده جزء دارد که نه جزء آن در تجارت و یک جزء آن در کارهای دیگر است» و این حاکی از امضا و تقریر رویّه‌ی مسلمانان در «زن ندادن به یهودیان و مسیحیان» توسّط ائمّه‌ی اهل بیت است، تا حدّی که بعید نیست عدم تصریحشان به آن ناشی از فرط وضاحتش بوده باشد؛ خصوصاً با توجّه به کراهت‌شان از ازدواج مردان مسلمان با زنان اهل کتاب که پیشتر تبیین شد و نهی‌شان از ازدواج زنان مؤمن با مردان مسلمان گمراه (أشعری قمی، النوادر، ص128؛ کلینی، الکافی، ج5، ص349؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص408؛ طوسی، الإستبصار، ج3، ص184) و با این وصف، می‌توان حرمت ازدواج زنان مسلمان با مردان اهل کتاب را از مسلّمات مسلمانان در ادوار اسلامی دانست.

از اینجا دانسته می‌شود سخن برخی روشنفکرنمایان غیر متعمّق درباره‌ی اینکه اصل بر جواز ازدواج با هر کسی است و دلیلی برای حرمت ازدواج زنان مسلمان با مردان اهل کتاب نرسیده است، مانند سخنشان درباره‌ی اینکه قیمومیت مرد بر زن در زمان ما وجهی ندارد یا از عموم سخن خداوند در آیه‌ی «نفی سبیل» مستثنا است، چیزی جز بی‌پروایی و وسوسه نیست که به پیروی از اهواء نفسانی برخی و به منظور جلب رضایت برخی دیگر گفته می‌شود، در حالی که در جهان‌بینی توحیدی انسان باید تابع خداوند باشد و نباید خداوند را تابع خود پندارد، بر خلاف جهان‌بینی انسان‌محوران که با خودپرستی‌شان به جای خداپرستی، جهان را به فساد کشیده‌اند (درباره‌ی آنان، بنگرید به: بازگشت به اسلام، ص19).

حاصل آنکه اجماع مسلمانان از همه‌ی مذاهب در همه‌ی ادوار اسلامی بر حرمت ازدواج زنان مسلمان با مردان اهل کتاب، بدون دلیل نبوده، بلکه مبتنی بر ظواهر و عمومات کتاب خداوند و موافق با عقل سلیم و مصلحت امّت بوده است و با این وصف، زنان مسلمانی که اخیراً در بلاد کفر به ازدواج با مردان یهودی و مسیحی تن می‌دهند، مطابق با اسلام عمل نمی‌کنند و آمیزش آنان در صورت علمشان به حرمت، «زنا» و در صورت جهلشان، «آمیزش به شبهه» محسوب می‌شود.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.