سه شنبه 16 آذر (قوس) 1395 هجری شمسی برابر با 7 ربیع الأوّل 1438 هجری قمری Тоҷикӣ

منصور هاشمی خراسانی

* بخش «آشنایی» حاوی توضیحات کافی درباره‌ی علامه منصور هاشمی خراسانی، آثار و پایگاه ایشان راه‌اندازی شد. * مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب شریف «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * «بسته‌های معرفتی هدایت» حاوی نامه‌ها، گفتارها، شرح‌ها، نقدها و بررسی‌ها و پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط درباره‌ی موضوعات مهمّ اسلامی منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد. * کانال اطلاع‌رسانی «نهضت بازگشت به اسلام» در شبکه‌ی تلگرام راه‌اندازی شد. * صفحه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی بر روی شبکه‌ی اجتماعی فیسبوک و گوگل پلاس راه‌اندازی شد. * نسخه‌ی تاجیکی پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی راه‌اندازی شد.

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 10 کد پرسش: 231
موضوع فرعی:

احکام نماز

نویسنده‌ی پرسش: رضا راضی تاریخ پرسش: 1395/6/14

آیا جمع صلاتین در شرایط عادی جایز است؟ اگر نماز عصر را به ظهر بچسبانیم فضیلتش از بین می‌رود؟

پاسخ به پرسش شماره: 10 تاریخ پاسخ به پرسش:

میان مسلمانان اختلافی نیست در اینکه نمازهای فریضه در پنج وقت صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشاء اقامه می‌شود و این مبتنی بر کتاب خداوند است که فرموده است: «أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ۖ» (إسراء/ 78)؛ «نماز را به هنگام زوال آفتاب تا اوج تاریکی شب اقامه کن و قرآن فجر را»، با توجّه به اینکه بر اقامه‌ی نماز به هنگام زوال آفتاب و پیش از نیمه‌شب و به هنگام طلوع فجر دلالت دارد و آن نماز ظهر، عشاء و صبح است و فرموده است: «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ ۚ» (هود/ 114)؛ «و نماز را در دو سر روز و آغازی از شب اقامه کن»، با توجّه به اینکه بر اقامه‌ی نماز در اوایل روز و اواخر آن و در اوایل شب دلالت دارد و آن نماز صبح، عصر و مغرب است و فرموده است: «وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ۖ وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ» (طه/ 130)؛ «و به ستایش پروردگارت تسبیح گوی پیش از طلوع آفتاب و پیش از غروب آن و در پاسی از شب تسبیح گوی و در اطراف روز تا شاید خشنود شوی»، با توجّه به اینکه بر اقامه‌ی نماز پیش از طلوع آفتاب و پیش از غروب آن و پاسی از شب و اطرافی از روز دلالت دارد و آن نماز صبح، عصر، عشاء، مغرب و ظهر است و با این وصف، گزاردن نماز در این اوقات پنج‌گانه بنا بر کتاب خداوند واجب است و این فی الجمله مورد اتّفاق مذاهب اسلامی است، مگر شیعه که با استناد به روایات رسیده از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت او، آن را مستحبّ دانسته و معتقد است که جمع میان نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشاء در حضر و بدون ضرورت اشکالی ندارد، در حالی که بنا بر مبنای علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در کتاب شریف «بازگشت به اسلام» (ص194 و 195)، روایات نمی‌توانند کتاب خداوند را نسخ کنند یا تخصیص زنند؛ چراکه نسخ یا تخصیص کتاب خداوند تنها با کتاب خداوند معقول است.

آری، به نظر می‌رسد که این سخن خداوند: «أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ» (إسراء/ 78)؛ «نماز را به هنگام زوال آفتاب تا اوج تاریکی شب اقامه کن»، بر جواز جمع میان نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشاء دلالت دارد؛ چراکه وقت نماز عصر را از وقت نماز ظهر و وقت نماز مغرب را از وقت نماز عشاء تفکیک نکرده و این دلیل بر وجود وقت مشترک برای هر یک از آن دو است؛ خصوصاً با توجّه به لفظ «إِلَىٰ» که دلالت بر امتداد دارد، ولی عدم تفکیک میان نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشاء در امر به اقامه‌ی نماز «به هنگام زوال آفتاب تا اوج تاریکی شب»، دلالت آن را با اشکال مواجه می‌کند؛ زیرا ظاهراً بر امتداد وقت هر چهار نماز تا نیمه‌شب دلالت دارد که قابل التزام نیست؛ مگر اینکه گفته شود دلالت آن بر امتداد وقت هر چهار نماز تا نیمه‌شب، از باب اجمال است و سایر سخنان خداوند از باب تفصیل، امتداد وقت نماز ظهر و عصر را به «پیش از غروب» و امتداد وقت نماز مغرب و عشاء را به «اوج تاریکی شب» محدود می‌کند و با این وصف، امر به اقامه‌ی نماز «به هنگام زوال آفتاب» و «آغازی از شب»، حمل بر استحباب اقامه‌ی نماز ظهر و مغرب در این دو وقت و جواز تأخیر آن دو تا «پیش از غروب» و «اوج تاریکی شب» می‌شود و این چیزی است که روایات رسیده از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت او آن را تأیید می‌کند؛ زیرا این روایات حاکی از آن است که رویّه‌ی رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و اهل بیت او اقامه‌ی نمازها به صورت جداگانه و در پنج وقت مذکور بوده است، ولی گاهی در سفر یا حضر و با ضرورت یا بی ضرورت، میان نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء جمع می‌فرمودند (نگاه کنید به: مسند الشافعی، ص29؛ مسند أحمد، ج1، ص217، 244، 251، 346 و 360؛ سنن الدارمي، ج1، ص356؛ صحیح البخاري، ج2، ص39؛ صحیح مسلم، ج2، ص150؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص340؛ سنن أبی داود، ج1، ص270؛ کلینی، الکافی، ج3، ص286؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج1، ص447)؛ همچنانکه در کتاب خداوند به اقامه‌ی نماز عشاء در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم به صورت جداگانه و پیش از خفتن اشارتی رفته و آمده است: «مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ۚ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ ۚ» (نور/ 58)؛ «پیش از نماز صبح و هنگامی از ظهر که رخت خود را می‌نهید و پس از نماز عشاء (که به بستر می‌روید)، سه وقت خلوت برای شماست» و این به معنای آن است که اقامه‌ی نمازها به صورت جداگانه و در پنج وقت مذکور، سنّت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و سیره‌ی مسلمانان بوده است، ولی جمع میان نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء خصوصاً در سفر و با ضرورت، اشکالی ندارد؛ هر چند در این صورت، تأخیر نمازهای ظهر و مغرب بهتر از تعجیل نمازهای عصر و عشاء برای جمع میان آن دو است؛ چراکه دلالت کتاب خداوند بر جواز تأخیر نمازهای ظهر و مغرب، ظاهرتر از دلالت آن بر جواز تعجیل نمازهای عصر و عشاء است و روایات بیشتری در تأیید آن رسیده است؛ همچنانکه آیاتی مانند «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ» (بقره/ 185)؛ «خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما سختی نمی‌خواهد» و «مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ» (مائده/ 6)؛ «خداوند نمی‌خواهد که بر شما تنگنایی قرار دهد»، با عموم خود بر جواز جمع میان نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء در سفر و با ضرورت دلالت می‌کند و با این وصف، بهتر آن است که میان نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء جز در سفر و با ضرورت جمع نشود.

از اینجا دانسته می‌شود که عادت اهل تشیّع به جمع میان نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشاء در حضر و بدون ضرورت، بر خلاف عادت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و عادت اهل بیت اوست و شایسته است که تغییر کند؛ خصوصاً با توجّه به تفاوت آن با سیره‌ی سایر مسلمانان که سبب افزایش اختلاف و بدبینی میان آنان شده است.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.

لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.