یکشنبه 21 آذر (قوس) 1395 هجری شمسی برابر با 12 ربیع الأوّل 1438 هجری قمری Тоҷикӣ

منصور هاشمی خراسانی

* بخش «آشنایی» حاوی توضیحات کافی درباره‌ی علامه منصور هاشمی خراسانی، آثار و پایگاه ایشان راه‌اندازی شد. * مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب شریف «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * «بسته‌های معرفتی هدایت» حاوی نامه‌ها، گفتارها، شرح‌ها، نقدها و بررسی‌ها و پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط درباره‌ی موضوعات مهمّ اسلامی منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد. * کانال اطلاع‌رسانی «نهضت بازگشت به اسلام» در شبکه‌ی تلگرام راه‌اندازی شد. * صفحه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی بر روی شبکه‌ی اجتماعی فیسبوک و گوگل پلاس راه‌اندازی شد. * نسخه‌ی تاجیکی پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی راه‌اندازی شد.

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 9 کد پرسش: 217
موضوع فرعی:

احکام نماز

نویسنده‌ی پرسش: رضا راضی تاریخ پرسش: 1395/5/3

آیا عدالت در امام جماعت شرط است؟ شرط عدالت چطور بررسی شود؟ آیا تفحّص لازم است؟

پاسخ به پرسش شماره: 9 تاریخ پاسخ به پرسش:

درباره‌ی شرط بودن عدالت در امام جماعت، میان مسلمانان دو قول است، ولی قول صحیح‌تر شرط بودن آن است؛ چراکه اقتدا به ظالم و تبعیّت از او در نماز، گونه‌ای گراییدن به او محسوب می‌شود، در حالی که خداوند از هر گونه گراییدن به او نهی کرده و فرموده است: «وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ» (هود/ 113)؛ «و به سوی کسانی که ظلم کردند نگرایید که شما را آتش می‌گیرد و برای شما جز خداوند سرپرستانی نیست و سپس یاری نمی‌شوید»؛ همچنانکه اقتدا به ظالم و تبعیّت از او در نماز، می‌تواند از یک سو به موافقت اجمالی با عقاید و اعمال او إشعار داشته باشد و از سوی دیگر به إقبال مردم به او و رونق عقاید و اعمالش یاری رساند، در حالی که خداوند از چنین کاری نهی کرده و فرموده است: «وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» (مائده/ 2)؛ «و به یکدیگر در گناه و تعدّی یاری نرسانید و از خداوند بترسید که خداوند سخت‌کیفر است». فارغ از آنکه نماز ظالم در پیشگاه خداوند پذیرفته نیست؛ چنانکه فرموده است: «إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ» (مائده/ 27)؛ «خداوند تنها از پرهیزکاران می‌پذیرد» و با این وصف، اعتداد به آن وجهی ندارد؛ بلکه چه بسا نهی از اقتدا به ظالمان و تبعیّت از آنان مطلق است و شامل اقتدا به آنان و تبعیّت از آنان در نماز نیز می‌شود. حاصل آنکه اقتدا به ظالم و تبعیّت از او در نماز، جایز نیست و کسی که با اقتدا به او و تبعیّت از او نماز گزارده، مکلّف است که نمازش را اعاده کند.

اما عدالت امام به معنای حُسن اعتقاد و عمل او در حوزه‌ای است که عادتاً برای مردم قابل درک است، به این صورت که از او اعتقادی مخالف با مبانی اعتقادی اسلام نشنوند و عملی مخالف با مبانی عملی اسلام نبینند؛ با توجّه به اینکه اصل، عدالت مسلمان است تا اینکه خلاف آن معلوم شود، بی‌آنکه تجسّس برای معلوم شدنِ خلاف آن جایز باشد؛ چنانکه خداوند فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا» (حجرات/ 12)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! از بسیاری گمان‌ها بپرهیزید! هرآینه برخی گمان‌ها گناهند و تجسّس نکنید»، مگر در زمان و مکانی که غالب بر مسلمانان عدم عدالت است؛ چراکه در چنین زمان و مکانی، اصل عدم عدالت مسلمان است تا اینکه خلاف آن معلوم شود؛ با توجّه به اینکه اصل در این قبیل امور به معنای حالت سابقه نیست، بل به معنای ارتکاز ناشی از غلبه است که با انقلاب غلبه منقلب می‌شود؛ مانند امامان جماعت در ایران که غالباً حُسن اعتقاد ندارند و تبعاً عادل محسوب نمی‌شوند و با این وصف، تحقیق درباره‌ی آنان واجب است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا» (نساء/ 94)؛ «ای کسانی که ایمان آوردید! هرگاه در راه خداوند (به سرزمینی که غالب بر اهل آن عقیده‌ی حق نیست) رهسپار می‌شوید تحقیق کنید»! بنابراین، در چنین زمان و مکانی، اقتدا به کسی که حُسن اعتقاد و عمل او معلوم نیست -اگرچه خلاف آن هم معلوم نباشد- جایز نیست و کسی که با اقتدا به او نماز گزارده، مکلّف است که نمازش را اعاده کند.

آری، نماز گزاردن پشت سر ظالم یا مجهول العداله در حالت تقیّه جایز است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ۗ» (آل عمران/ 28)؛ «مؤمنان کافران را سرپرستانی به جای مؤمنان نگیرند و هر کس این کار را انجام دهد از خداوند در چیزی نیست مگر اینکه با تقیّه از آنان بپرهیزید» و آن به صورت فرادا انجام می‌شود، هر چند بنا بر برخی روایات ثواب جماعت را دارد.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
تعلیق شماره: 1
نویسنده‌ی تعلیق: علی
تاریخ تعلیق: 1395/5/5

به نظر آقاي خراساني آيا مي‌توان پشت سر كساني كه به ولايت مطلقه‌ی غير معصوم معتقدند نماز خواند؟ به چه دلايلي؟

پاسخ به تعلیق: 1 تاریخ پاسخ به تعلیق: 1395/5/5

درباره‌ی شرط بودن عدالت در امام جماعت، میان مسلمانان دو قول است، ولی قول علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی شرط بودن آن است که قول اهل بیت پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و موافق با احتیاط است و روشن است که عدالت، عقیده و عمل را در بر می‌گیرد و تنها مختصّ به عمل نیست؛ چنانکه خداوند «شرک» را با آنکه مقوله‌ای اعتقادی است، «ظلم» دانسته و فرموده است: «إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ» (لقمان/ 13)؛ «هرآینه شرک ظلمی عظیم است» و «نفاق» را با آنکه مقوله‌ای اعتقادی است، «فسق» دانسته و فرموده است: «إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ» (توبه/ 67)؛ «منافقان همانا فاسق هستند»، بل اعلام کرده است که عقیده‌ی باطل عمل را نیز باطل می‌کند؛ چنانکه فرموده است: «أُولَٰئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَلِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا» (کهف/ 105)؛ «آنان کسانی هستند که به آیات پروردگارشان و دیدار او کافر شدند، پس اعمالشان نابود شد و در روز قیامت برایشان وزنی نمی‌گذاریم» و فرموده است: «أُولَٰئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا» (أحزاب/ 19)؛ «آنان ایمان نیاوردند پس خداوند اعمالشان را نابود کرد و آن بر خداوند آسان بود» و فرموده است: «وَقَدِمْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا» (فرقان/ 23)؛ «و به سراغ هر عملی که انجام دادند می‌آییم و آن را ریزگردی پراکنده می‌گردانیم»! بنابراین، اقتدا به کسی که معتقد به ولایت مطلقه‌ی غیر خلیفه‌ی خداوند است، صحیح نیست؛ چراکه چنین کسی از حیث اعتقادی عادل محسوب نمی‌شود و تبعاً از حیث عملی در حکم فاسق است و این چیزی است که در طول تاریخ برای پیروان اهل بیت پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم مسلّم و مفروغٌ‌عنه بوده و تنها در دهه‌های اخیر مورد اختلاف قرار گرفته است.

آری، نماز پشت سر چنین کسی از باب تقیّه اشکالی ندارد، بلکه بنا بر روایات مشهور، ثواب بیشتری دارد، مشروط به اینکه با قرائت فاتحه همراه باشد؛ زیرا نماز پشت سر چنین کسی مانند نماز پشت سر هیچ کس است که فرادا محسوب می‌شود؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«سُئِلَ ٱلْمَنْصُورُ عَنِ ٱلصَّلاةِ خَلْفَ ٱلْقائِلینَ بِٱلْوِلایَةِ ٱلْمُطْلَقَةِ لِغَیْرِ ٱلْمَهْدِيِّ، فَقالَ: ما هُمْ عِنْدِي إِلّا بِمَنْزِلَةِ ٱلْجُدُرِ! ثُمَّ قالَ: لَوْ زَنیٰ رَجُلٌ أَوْ سَرَقَ خَیْرٌ مِنْ أَن یُبایِعَ رَجُلاً لَمْ یَأمُرِ ٱللّهُ بِمُبایَعَتِهِ!»؛ «از جناب منصور درباره‌ی نماز گزاردن پشت سر قائلان به ولایت مطلقه برای غیر مهدی پرسیده شد، پس فرمود: آنان نزد من جز به منزله‌ی دیوارها نیستند! سپس فرمود: اگر کسی زنا کند یا مرتکب سرقت شود بهتر از آن است که با کسی بیعت کند که خداوند به بیعت کردن با او امر نکرده است»!

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
تعلیق شماره: 2
نویسنده‌ی تعلیق: علی
تاریخ تعلیق: 1395/5/5

برخی مراجع عظام تقلید مانند آیت الله العظمی ... در این باره با جناب علامه موافق نیستند و معتقدند که هر چند قائلان به ولایت مطلقه‌ی غیر معصوم در خطای بزرگی هستند، ولی بسیاری از آنان در اثر اجتهاد و تأویل و به قول معروف از روی جهل به چنین خطای بزرگی دچار شده‌اند و به همین خاطر، فاسق محسوب نمی‌شوند و نماز خواندن پشت سر آن‌ها اشکالی ندارد.

پاسخ به تعلیق: 2 تاریخ پاسخ به تعلیق: 1395/5/6

در صورتی که اعتقاد به ولایت مطلقه‌ی غیر معصوم را از سنخ «اعمال» و مصداق «معصیت» بدانیم، ممکن است اجتهاد و تأویل درباره‌ی آن مانع از تحقّق فسق بشود؛ چراکه از قبیل جهل به حکم است و جهل به حکم در صورتی که تقصیری نباشد، عذر شمرده می‌شود، هر چند در صورتی که تقصیری باشد، عذر شمرده نمی‌شود و در خصوص این مورد، تقصیری بودن آن بعید نیست؛ چراکه ادلّه‌ی نافی ولایت مطلقه‌ی غیر معصوم در اسلام، از حدّ احصا بیرون است و جهل به آن از علم به آن سخت‌تر به نظر می‌رسد؛ بلکه بعید نیست عدم امکان ولایت مطلقه‌‌ی غیر معصوم، از بدیهیّات باشد که تصوّر آن برای تصدیق آن کافی است، ولی در صورتی که اعتقاد به ولایت مطلقه‌ی غیر معصوم را از سنخ «عقاید» و مصداق «ضلالت» بدانیم، ممکن نیست اجتهاد و تأویل درباره‌ی آن مانع از تحقّق فسق بشود، مگر بنا بر مبنای «مصوّبه» که به تعبیر حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در کتاب شریف «بازگشت به اسلام» (ص19) به سفسطه باز می‌گردد و نظیر قول عامّه‌ی مردم درباره‌ی صحابه است.

حاصل آنکه عادل بودن بسیاری از معتقدان به ولایت مطلقه‌ی غیر معصوم، بعید است و با این وصف، احوط ترک اقتدا به آنان در نماز جز از باب تقیّه است.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.

لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.