دوشنبه 15 آذر (قوس) 1395 هجری شمسی برابر با 6 ربیع الأوّل 1438 هجری قمری Тоҷикӣ

منصور هاشمی خراسانی

* بخش «آشنایی» حاوی توضیحات کافی درباره‌ی علامه منصور هاشمی خراسانی، آثار و پایگاه ایشان راه‌اندازی شد. * مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب شریف «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * «بسته‌های معرفتی هدایت» حاوی نامه‌ها، گفتارها، شرح‌ها، نقدها و بررسی‌ها و پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط درباره‌ی موضوعات مهمّ اسلامی منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد. * کانال اطلاع‌رسانی «نهضت بازگشت به اسلام» در شبکه‌ی تلگرام راه‌اندازی شد. * صفحه رسمی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی بر روی شبکه‌ی اجتماعی فیسبوک و گوگل پلاس راه‌اندازی شد. * نسخه‌ی تاجیکی پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی راه‌اندازی شد.

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 8 کد پرسش: 213
موضوع فرعی:

احکام زکات، خمس، صدقه، هبه، قرض، وقف و عاریه

نویسنده‌ی پرسش: رضا راضی تاریخ پرسش: 1395/4/14

افراد واجب النفقه چه کسانی هستند؟

پاسخ به پرسش شماره: 8 تاریخ پاسخ به پرسش:

افراد واجب النّفقه سه دسته‌اند که ذیلاً درباره‌ی آنان توضیح داده می‌شود:

1 . نفقه‌ی زوجه اگرچه بی‌نیاز باشد بر عهده‌ی مرد است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ» (نساء/ 34)؛ «مردان قیّم بر زنان هستند به سبب فضیلتی که خداوند برخی از آنان را بر برخی دیگر داده است و به سبب نفقه‌ای که از اموال خود می‌پردازند» و آن عبارت از خوراک، پوشاک و مسکن در حدّ توانایی است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ۚ» (بقره/ 233)؛ «و خوراک آنان و پوشاک آنان به صورت متعارف بر عهده‌ی مردی است که فرزند برای او متولّد شده است، کسی جز به اندازه‌ی توانش تکلیف نمی‌شود» و فرموده است: «أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ ۚ» (طلاق/ 6)؛ «آنان را هر جا که خودتان در حدّ توانتان سکونت کرده‌اید ساکن کنید و به آنان زیان نرسانید تا آنان را در تنگنا قرار دهید» و فرموده است: «لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ۚ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا ۚ» (طلاق/ 7)؛ «هر کس گشایشی دارد باید از گشایش خود نفقه دهد و هر کس تنگدست است باید از چیزی که خداوند روزی‌اش کرده است نفقه دهد، خداوند کسی را جز به اندازه‌ی چیزی که به او داده است تکلیف نمی‌کند». با این وصف، شوهری که به زن خود نفقه نمی‌پردازد، به پرداخت نفقه یا دادن طلاق او ملزم می‌شود؛ چنانکه خداوند فرموده است: «فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ۗ» (بقره/ 229)؛ «پس یا به شایستگی نگاه دارید و یا به نیکی طلاق دهید»، هر چند نفقه‌ی زن پس از طلاق نیز تا هنگامی که در عدّه قرار دارد بر عهده‌ی شوهر است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ۚ» (طلاق/ 1)؛ «(زنان مطلّقه را در زمان عدّه) از خانه‌هاشان بیرون نکنید و خودشان نیز بیرون نروند مگر آنکه مرتکب کار زشت آشکاری شده باشند» و فرموده است: «وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ۚ» (طلاق/ 6)؛ «و اگر باردار هستند به آنان نفقه دهید تا هنگامی که وضع حمل کنند».

2 . نفقه‌ی فرزند تا هنگامی که صغیر است و نفقه‌ی پدر و مادر و سایر ورثه در صورتی که خود قادر به تأمین نفقه‌ی‌شان نباشند و نفقه‌ی هر مسلمان بی‌چاره‌ای که نفقه دهنده‌ای برای او نیست، بر عهده‌ی مرد است؛ چنانکه خداوند فرموده است: «يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ ۖ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۗ» (بقره/ 215)؛ «از تو می‌پرسند که چه چیزی نفقه دهند، بگو هر خیری که نفقه می‌دهید برای پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و مسکینان و در راه ماندگان است» و با این وصف، فرقی میان نفقه‌ی زوجه و نفقه‌ی فرزند و پدر و مادر و نفقه‌ی سایر ورثه و نفقه‌ی بی‌چارگان مسلمان نیست، جز اینکه نفقه‌ی زوجه در هر صورت واجب است و نفقه‌ی فرزند و پدر و مادر در صورتی واجب است که خود قادر به تأمین نفقه‌ی‌شان نباشند و نفقه‌ی سایر ورثه در صورتی واجب است که خود قادر به تأمین نفقه‌ی‌شان نباشند و وارث نزدیک‌تری نداشته باشند که نفقه‌ی آنان را تأمین کند یا وارث نزدیک‌ترشان نفقه‌ی آنان را تأمین نکند و الزام او به تأمین نفقه‌ی آنان ممکن نباشد و نفقه‌ی بی‌چارگان مسلمان در صورتی واجب است که خود قادر به تأمین نفقه‌ی‌شان نباشند و ورثه‌ای نداشته باشند که نفقه‌ی آنان را تأمین کنند یا ورثه‌ی‌شان نفقه‌ی آنان را تأمین نکنند و الزامشان به تأمین نفقه‌ی آنان ممکن نباشد، با توجّه به سخن خداوند که فرموده است: «وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ ۗ» (بقره/ 233)؛ «و مانند آن بر عهده‌ی وارث است» و با توجّه به اینکه مؤمنان برادران و اولیاء یکدیگرند؛ چنانکه خداوند فرموده است: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (حجرات/ 10)؛ «جز این نیست که مؤمنان برادران یکدیگرند» و فرموده است: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ» (توبه/ 71)؛ «و مردان مؤمن و زنان مؤمن برخی ولیّ برخی دیگرند».

3 . نفقه‌ی حیوانات و گیاهان بر عهده‌ی مالک آن‌ها است و با این وصف، کسی که به حیوانات و گیاهان خود رسیدگی نمی‌کند، گناه‌کار است و به رسیدگی به آن‌ها یا فروششان یا مصرف‌شان در صورتی که قابل مصرف هستند ملزم می‌شود؛ چنانکه خداوند فرموده است: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ» (نحل/ 90)؛ «هرآینه خداوند به عدالت و إحسان و پرداختن به نزدیکان امر می‌کند» و فرموده است: «وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعَالَمِينَ» (آل عمران/ 108)؛ «و خداوند هیچ ظلمی را برای جهانیان نمی‌خواهد».

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.

لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.