پنجشنبه 8 تیر (سرطان) 1396 هجری شمسی برابر با 5 شوال 1438 هجری قمری Тоҷикӣ

منصور هاشمی خراسانی

* نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب شریف «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * «بسته‌های معرفتی هدایت» حاوی نامه‌ها، گفتارها، شرح‌ها، نقدها و بررسی‌ها و پرسش‌ها و پاسخ‌های مرتبط درباره‌ی موضوعات مهمّ اسلامی منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع اصلی:

احکام

شماره پرسش: 2 کد پرسش: 150
موضوع فرعی:

احکام پوشیدنی‌ها و آراستنی‌ها

نویسنده‌ی پرسش: رضا راضی تاریخ پرسش: 1394/11/11

لباس روحانیت از چه زمانی باب شد؟ آیا ریشه‌ی دینی دارد؟

پاسخ به پرسش شماره: 2 تاریخ پاسخ به پرسش:

در اسلام لباس مخصوصی برای عالمان مسلمان پیشبینی نشده، بل از پوشیدن لباس شهرت که سبب تمایز مسلمانی از مسلمانان دیگر می‌شود، نهی شده و با این وصف، پوشیدن چنین لباسی برای عالمان مسلمان به قصد شهرت و تمایز، مکروه است؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«کُنّا مَعَ ٱلْمَنْصُورِ ٱلْهاشِمِيِّ ٱلْخُراسانِيِّ فِي مَسْجِدٍ فَأَقْبَلَ عَلَیْنا وَ قالَ: لا تَلْبِسُوا لِباسَ ٱلشُّهْرَةِ فَیَأْخُذُکُمُ ٱلْخُیَلاءُ فَیُحْبِطُ أَعْمالَکُمْ! فَما لَبِثَ أَنْ دَخَلَ رَجُلٌ عَلَیْهِ ٱلْعادَةُ، فَقالَ: هٰذا مِنْ لِباسِ ٱلشُّهْرَة»؛ «به همراه جناب منصور هاشمی خراسانی در مسجدی بودیم، پس روی به ما کرد و فرمود: لباس شهرت نپوشید که شما را خودبزرگ‌بینی می‌گیرد، پس اعمالتان را نابود می‌کند! پس چیزی نگذشت که مردی با لباس روحانیّت وارد شد، پس آن جناب فرمود: این از لباس شهرت است»!

وانگهی «عمامه» که مهم‌ترین جزء «لباس روحانیّت» است، توسّط اسلام سنّت نشده و مشخّصه‌ی پیامبر، صحابه و اهل بیت او نبوده، بلکه از قبل اسلام در میان اعراب رواج داشته و یک پوشش عرفی به شمار می‌رفته است؛ همچنانکه اکنون در مناطقی از جهان مانند خاور میانه، شمال آفریقا و جنوب آسیا و کشورهایی مانند هندوستان میان عامّه‌ی مردم و حتّی سیک‌ها و هندوها متعارف است و با این وصف، استفاده از آن در این سرزمین‌ها سبب شهرت و تمایز نمی‌شود و تبعاً اشکالی ندارد، ولی استفاده از آن در سرزمین‌هایی که عامّه‌ی مردم از آن استفاده نمی‌کنند و تبعاً سبب شهرت و تمایز می‌شود، بر خلاف اخلاق اسلامی است و کاری تکلّف‌آمیز و خودبزرگ‌بینانه محسوب می‌شود. به همین دلیل، حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی، با آنکه از عالمان بزرگ اسلام، بلکه بزرگ‌ترین عالم مسلمان بدون منازع است، اهتمامی به استفاده از «عمامه» یا لباس موسوم به «لباس روحانیّت» ندارد؛ چنانکه یکی از یارانمان ما را خبر داد، گفت:

«کانَ ٱلْمَنْصُورُ یَلْبِسُ أَکْثَرَ ما یَلْبِسُ قَمِیصاً أَبْیَضَ وَ قَلَنْسُوَةً سَوْداءَ أَوْ بَیْضاءَ وَ لا یَلْبِسُ لِباسَ ٱلْعادَةِ فَخَرَجْتُ یَوْماً مِنْ عِنْدِهِ وَ مَعِيَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحابِنا، فَوَجَدْتُهُ ساخِطاً، فَقُلْتُ لَهُ: ما لَکَ؟! فَقالَ: هٰذا سَیِّدُ ٱلْعُلَماءِ وَ رَئِیسُ ٱلْمُجْتَهِدِینَ وَ لا یَلْبِسُ لِباسَهُمْ!! قُلْتُ: وَیْحَکَ! لا یُقَلِّدُهُمْ وَ مِنْ خُشُوعِهِ لا یَلْبِسُ وَ تَواضُعِهِ! قالَ: لا وَاللّهِ لا یُحْسِنُ وَ لا یُجْمِلُ! قُلْتُ: وَجْهِي مِنْ وَجْهِکَ حَرامٌ حَتّیٰ أُخْبِرَهُ بِما قُلْتَ! فَرَجَعْتُ إِلَی ٱلْمَنْصُورِ فَأَخْبَرْتُهُ بِقَوْلِهِ، فَقالَ: أَخْبِرْهُ بِأَنَّهُ فِتْنَةٌ لِلنّاسِ <وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ ۚ ذَٰلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ>»؛ «جناب منصور در بیشتر مواقع پیراهنی سپید و عرق‌چینی سیاه یا سپید می‌پوشید و لباس روحانیّت بر تن نمی‌کرد، پس روزی از محضر آن جناب بیرون آمدم در حالی که مردی از یارانمان به همراه من بود، پس او را خشمگین یافتم، پس به او گفتم: تو را چه می‌شود؟! گفت: این سیّد عالمان و رئیس مجتهدان است و لباس آنان را بر تن نمی‌کند!! گفتم: وای بر تو! از آنان تقلید نمی‌کند و از خشوع و تواضع اوست که آن را بر تن نمی‌کند! گفت: نه به خدا قسم، کار خوب و زیبایی انجام نمی‌دهد! گفتم: دیدار من و تو با هم حرام است تا آن گاه که سخن تو را به اطّلاع او برسانم! پس به نزد آن جناب بازگشتم و سخن او را به اطّلاع آن جناب رساندم، پس فرمود: او را خبر بده که آن فتنه‌ای برای مردم است <و لباس تقوا آن بهتر است، آن از آیات خداوند است باشد که آنان متذکّر شوند> (أعراف/ 26)»!

آری، بی‌گمان لباسی که مسلمانان را به دو دسته تقسیم کرده و یکی را بنده‌ی دیگری ساخته و به سوی سرسپردگی و تقلید کورکورانه از آن سوق داده، فتنه‌ای برای آنان است. لباسی که به بتی برای مسلمانان تبدیل شده و پوششی برای فریب و ابزاری برای استضعاف آنان است، جز فتنه‌ای برای آنان نیست. امّا لباس منصور هاشمی خراسانی، از جنسی دیگر است؛ لباس او، لباس تقواست؛ لباسی که از تار علم و پود عمل بافته شده و از چرک ریا و چروک خودبزرگ‌بینی پاکیزه است؛ لباسی که زیبایی‌اش را از مال و سلاح و شمار او نگرفته؛ چراکه او را مال و سلاح و شماری نیست، بلکه از تجلّی ملکوت و انعکاس دین خالص در راه و روش و آرمان او گرفته و به قدری باصفا و مشعشع است که در پس هزاران حجاب دروغ و تهمت و توهین دشمنانش، نمایان و خیره‌کننده است؛ مانند شعله‌ای فروزان در چراغی تابان که در شیشه‌ای شفّاف قرار دارد و شیشه‌ی شفّاف گویی ستاره‌ای درخشان است که از درخت مبارک زیتون که نه شرقی و نه غربی است مایه گرفته، تا حدّی که نزدیک است روغن آن شعله‌ور شود بدون اینکه آتشی آن را لمس کند؛ «نُورٌ عَلَىٰ نُورٍ ۗ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ» (نور/ 35).

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
تعلیق شماره: 1
نویسنده‌ی تعلیق: مهدی
تاریخ تعلیق: 1395/10/14

ما در جامعه در مواقع لزوم برای مراجعه به افراد نیازمند شناسایی آن‌ها از طریق پوشش هستیم، مثلاً زمانی که از ما سرقت می‌شود با توجه به لباس مأمورین انتظامی فوراً به آن‌ها رجوع کرده و اعلام سرقت می‌کنیم. حال اگر سوال شرعی داشتیم چگونه افرادی که تحصیلات حوزوی داشته و در این امور متخصص هستند را شناسایی کنیم؟ البته صرفاً من باب پرسش نه تقلید؛ چون علامه فرمودند لباس روحانیت لباس شهرت است و اینکه آیا تفکیک لباس پزشکان، پرستاران و نیروی خدماتی هم لباس شهرت است؟

پاسخ به تعلیق: 1 تاریخ پاسخ به تعلیق: 1395/10/17

لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:

1 . قیاس لباس عالمان به دین با لباس پلیس‌ها، پزشک‌ها، پرستارها و نیروهای خدماتی، قیاسی مع الفارق است که از قیاس علم به عقاید و احکام دین با علم به موضوعات عرفی و عادی برخاسته است، در حالی که علم به عقاید و احکام دین -بر خلاف علم به موضوعات عرفی و عادی- بر هر مسلمانی واجب است و انحصار آن در یک طبقه‌ی خاص جایز نیست تا نیازی به تمایز داشته باشد (در این باره بنگرید به: پرسش و پاسخ 32).

2 . مراجعه به هر کسی که لباس روحانیّت بر تن دارد، مصداق سفاهت است؛ زیرا هر کسی که لباس روحانیّت بر تن دارد، لزوماً عالم به دین نیست، بلکه بیشتر آنان یا طلبه‌های کم‌سواد و روضه‌خوان‌های دوره‌گرد هستند و یا شیاطین اغواگری که حمایت از طواغیت را تکلیف نخست و رسالت اصلی خود در جامعه می‌پندارند و از هر فرصتی برای فریفتن مردم و بازداشتنشان از راه خداوند استفاده می‌کنند؛ فارغ از آنکه عموماً بر مبنای تقلید از مراجع مختلف پاسخ می‌دهند و دلایلی کافی برای چیزی که می‌گویند به همراه ندارند. با این وصف، کسی که پرسشی درباره‌ی عقاید و احکام دین دارد، باید به عالمی شناخته شده به اجتهاد، تقوا و استقلال از حاکمان مراجعه کند و از او بخواهد که پاسخ او را با دلایل کافی از کتاب خداوند و سنّت متواتر و عقل سلیم بدهد و چنین عالمی با لباس روحانیّت شناخته نمی‌شود، بلکه با آثار و مجالس علمی در بیت یا مدرسه‌اش شناخته می‌شود و نیازی به لباس روحانیّت ندارد.

3 . همه‌ی کارهایی که به دین پیوند می‌یابند، باید از دین برخاسته باشند و لباس عالمان به دین -از آن حیث که عالمان به دین هستند- به دین پیوند می‌یابد، در حالی که از آن برنخاسته است؛ چراکه آن علم به دین را بر عهده‌ی همه‌ی مسلمانان دانسته و لباس ویژه‌ای برای اهل آن تعریف نکرده و از لباس شهرت بازداشته است و با این وصف، اتّخاذ چنین لباسی «بدعت» محسوب می‌شود؛ خصوصاً با توجّه به اینکه پیامبر و اهل بیت او و بسیاری از صحابه و تابعین و اتباع تابعین، عالمان به دین بودند، ولی هیچ یک لباس ویژه‌ای برای تمایز از دیگران اتّخاذ نکردند (بنگرید به: گفتار 81، فقره‌ی سوم)، تا جایی که روایت شده است گاهی کسی به مجلس پیامبر وارد می‌شد، ولی او را از دیگران بازنمی‌شناخت، تا اینکه می‌پرسید: «أَیُّکُمْ مُحَمَّدٌ»؛ «کدام یک از شما محمّد است؟!» (بنگرید به: مسند أحمد، ج3، ص168؛ همان، ج5، ص64؛ صحیح البخاری، ج1، ص23؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص449؛ سنن أبی داود، ج1، ص117؛ سنن النسائی، ج4، ص122؛ سنن البیهقی، ج2، ص444؛ ابن الأثیر، أسد الغابة، ج2، ص63؛ واقدی، فتوح الشام، ج1، ص287؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج6، ص353؛ مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة النبیّ الأعظم، ج28، ص209)، در حالی که اگر تمایز عالمان به دین از دیگران با لباسی ویژه ضرورت داشت، قطعاً آن حضرت به آن سزاوارتر بود و از آن فروگذار نمی‌کرد.

4 . پوشیدن لباسی که سبب تمایز مسلمانی از مسلمانان دیگر می‌شود -مانند هر کار ناپسندی- در موارد ضرورت اشکالی ندارد، مانند لباس اهل رزم و لباس کسانی که کارهای سخت و خطرناک انجام می‌دهند و به لباس مناسبی نیاز دارند؛ به دلیل عموم سخن خداوند که فرموده است: «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ» (بقره/ 185)؛ «خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما سختی نمی‌خواهد» و فرموده است: «مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ» (مائده/ 6)؛ «خداوند نمی‌خواهد که برای شما در دین تنگنایی قرار دهد»، بل در موارد مصلحت که تمایز مسلمانی از مسلمانان دیگر به آنان منفعتی عقلایی و مشروع می‌رساند نیز بخشوده است؛ مانند لباس پلیس‌ها، پزشک‌ها و پرستارها؛ به دلیل عموم سخن خداوند که فرموده است: «مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (توبه/ 91)؛ «بر نیکوکاران راهی (به مؤاخذه) نیست و خداوند آمرزنده‌ای مهربان است»، ولی در موارد دیگر که ضرورت یا مصلحتی ندارد، جایز نیست، مانند لباس عالمان به دین که عدم ضرورت و مصلحت آن، بلکه زیانبار بودنش تبیین شد؛ خصوصاً با توجّه به اینکه کارهای عرفی و عادی -بر خلاف علم به دین- از سویی در پیوند با دین انجام نمی‌شوند و از سوی دیگر بر همه‌ی مسلمانان واجب نیستند و با این وصف، می‌توانند به هر نحوی که متعارف است انجام شوند.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
نوشتن پرسش

کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.

توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. بارگذاری مجدد کد امنیتی captcha loading
هر گونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.