یک شنبه 24 آذر (قوس) 1398 هجری شمسی برابر با 18 ربیع الثانی 1441 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* امکان مطالعه‌ی آنلاین با قابلیت جستجو در متن و عکس‌برداری از صفحات، به بخش «کتاب‌ها» افزوده شد. * کتاب شریف «سبل السّلام» حاوی مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش و پاسخ

   
موضوع اصلی:

احکام

شماره‌ی پرسش: 10 کد پرسش: 470
موضوع فرعی:

احکام حجاب، نکاح و روابط جنسی

نویسنده‌ی پرسش: پناهی تاریخ پرسش: 1398/8/16

سلام بر بندگان مخلص خداوند که همواره با مستدل‌ترین پاسخ‌ها راهنمایی بودید برای مسلمانانی که عقل‌ها را به کار می‌بندند و اما بعد..

سؤالی داشتم که ممنون می‌شوم پاسخ آن را بدهید. برخی می‌گویند که زن و شوهر پس از مرگ به یکدیگر حرام می‌شوند. خواستم حکم اسلام در این خصوص را برایمان توضیح دهید. با تشکر از زحمات شما

پاسخ به پرسش شماره: 10 تاریخ پاسخ به پرسش: 1398/8/24

سلام بر شما و بر همه‌ی بندگان صالح خداوند و اما بعد..

مسلّم است که مرد می‌تواند پس از مرگ زنش، با خواهر او ازدواج کند یا اگر زن چهارم او بوده است، زنی دیگر بگیرد؛ همچنانکه زن باید پس از مرگ شوهرش عدّه‌ی وفات نگاه دارد و این‌ها همه به معنای زوال زوجیّت میان آن دو است و روشن است که پس از زوال زوجیّت، علّتی برای بقاء محرمیّت نیست. بنابراین، حق آن است که مرگ، محرمیّت زوجین را از بین می‌برد و با این وصف، آن دو نمی‌توانند یکدیگر را غسل دهند، مگر در حال ضرورت و از روی لباس و این قول ابو حنیفه، ثوری، أوزاعی، أبو یوسف و یکی از دو روایت رسیده از احمد و روایت صحیح‌تر از اهل بیت است؛ چنانکه در روایت أبو بصیر آمده است: «قالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلامُ: يُغَسِّلُ الزَّوْجُ امْرَأَتَهُ فِي السَّفَرِ وَالْمَرْأَةُ زَوْجَها فِي السَّفَرِ إِذا لَمْ يَكُنْ مَعَهُمْ رَجُلٌ» (طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص439 و 440)؛ «امام صادق علیه السلام فرمود: شوهر در سفر زنش را غسل می‌دهد و زن در سفر شوهرش را غسل می‌دهد هرگاه به همراهشان مردی نباشد» و در صحیحه‌ی منصور بن حازم آمده است: «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّه عَلَيْهِ السَّلامُ عَنِ الرَّجُلِ يَخْرُجُ فِي السَّفَرِ ومَعَهُ امْرَأَتُه يُغَسِّلُهَا؟ قَالَ: نَعَمْ وأُمَّهُ وأُخْتَهُ ونَحْوَ هَذَا يُلْقِي عَلَى عَوْرَتِهَا خِرْقَةً» (کلینی، الکافی، ج3، ص158؛ ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج1، ص155؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص439)؛ «از امام صادق علیه السلام درباره‌ی مردی پرسیدم که به سفر می‌رود و زنش به همراه اوست، آیا زنش را غسل بدهد؟ فرمود: آری و همین طور مادرش و خواهرش و مانند آن‌ها را، بر روی عورتشان پارچه‌ای می‌اندازد» و در صحیحه‌ی حلبی از امام صادق علیه السلام آمده است: «أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَمُوتُ ولَيْسَ عِنْدَهُ مَنْ يُغَسِّلُهُ إِلَّا النِّسَاءُ، فَقَالَ: تُغَسِّلُهُ امْرَأَتُهُ أَوْ ذَاتُ قَرَابَةٍ إِنْ كَانَتْ لَهُ وتَصُبُّ النِّسَاءُ عَلَيْهِ الْمَاءَ صَبّاً وفِي الْمَرْأَةِ إِذَا مَاتَتْ يُدْخِلُ زَوْجُهَا يَدَهُ تَحْتَ قَمِيصِهَا فَيُغَسِّلُهَا» (کلینی، الکافی، ج3، ص157؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص437)؛ «از او درباره‌ی مردی پرسیده شد که از دنیا می‌رود، در حالی که جز زن‌ها کسی به همراهش نیست تا غسلش دهد، فرمود: اگر زنش یا یکی از زن‌های نزدیکش هست او را غسل می‌دهد و زن‌ها بر او آب می‌ریزند و زن هرگاه بمیرد، شوهرش دست خود را به زیر پیراهنش داخل می‌کند و او را غسل می‌دهد» و در روایت عبد الرحمن بن أبی عبد الله آمده است: «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّه عَلَيْهِ السَّلامُ عَنِ الرَّجُلِ يَمُوتُ ولَيْسَ عِنْدَهُ مَنْ يُغَسِّلُهُ إِلَّا النِّسَاءُ هَلْ تُغَسِّلُهُ النِّسَاءُ؟ فَقَالَ: تُغَسِّلُهُ امْرَأَتُهُ أَوْ ذَاتُ مَحْرَمِهِ وتَصُبُّ عَلَيْهِ النِّسَاءُ الْمَاءَ صَبّاً مِنْ فَوْقِ الثِّيَابِ» (کلینی، الکافی، ج3، ص157؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص439)؛ «از امام صادق علیه السلام درباره‌ی مردی پرسیدم که می‌میرد و به همراهش جز زن‌ها کسی نیست که غسلش دهد، آیا زن‌ها غسلش بدهند؟ فرمود: زنش یا یکی از محارمش او را غسل می‌دهد و زن‌ها بر او آب می‌ریزند از روی لباس» و در صحیحه‌ی عبد الله بن سنان آمده است: «سَمِعْتُ أَبا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلامُ يَقُولُ: إِذا ماتَ الرَّجُلُ مَعَ النِّساءِ غَسَّلَتْهُ امْرَأَتُهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنِ امْرَأَتُهُ مَعَهُ غَسَّلَتْهُ أَوْلاهُنَّ بِهِ وتَلَفُّ عَلَى يَدَيْها خِرْقَةً» (طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص444)؛ «شنیدم امام صادق علیه السلام می‌فرماید: هرگاه مرد به همراه زن‌ها بمیرد، زنش او را غسل می‌دهد، پس اگر زنش به همراهش نبود نزدیک‌ترین آن‌ها به او غسلش می‌دهد و به دستان خود پارچه‌ای می‌پیچد» و در صحیحه‌ی محمّد بن مسلم آمده است: «سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُغَسِّلُ امْرَأَتَهُ؟ قَالَ: نَعَمْ مِنْ وَرَاءِ الثَّوْبِ» (کلینی، الکافی، ج3، ص157؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص438)؛ «از او درباره‌ی مرد پرسیدم که آیا زنش را غسل می‌دهد؟ فرمود: آری، از روی لباس» و در صحیحه‌ی سماعه آمده است: «سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا مَاتَتْ فَقَالَ: يُدْخِلُ زَوْجُهَا يَدَهُ تَحْتَ قَمِيصِهَا ويُغَسِّلُها إِلَى الْمَرَافِقِ» (کلینی، الکافی، ج3، ص158؛ طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص438)؛ «از او درباره‌ی زن پرسیدم که از دنیا برود، پس فرمود: شوهرش دست خود را به زیر پیراهنش داخل می‌کند و او را تا مرافق (یعنی تا آرنج‌ها یا تا عورت) غسل می‌دهد». هر چند روایتی نیز رسیده است حاکی از اینکه غسل دادن زن توسّط شوهرش مطلقاً جایز است، ولی آن خبری واحد و مخالف با سایر روایات است و از این رو، بر غسل دادن در حال ضرورت و از روی لباس حمل می‌شود؛ چنانکه غسل دادن فاطمه علیها السلام توسّط علی علیه السلام در حال ضرورت و از روی لباس بوده، بلکه با کمک أسماء بنت عمیس انجام شده، بلکه در روایتی آمده است: «أَنَّ عَلِيًّا عَلَيْهِ السَّلامُ أَمَرَ أَسْماءَ فَغَسَّلَتْ فاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلامُ وأَمَرَ الْحَسَنَ والْحُسَيْنَ عَلَیْهِمَا السَّلامُ يُدْخِلانِ الْماءَ» (إربلی، کشف الغمة، ج2، ص122)؛ «علی علیه السلام أسماء را امر کرد که فاطمه علیها السلام را غسل بدهد و حسن و حسین علیهما السلام را امر کرد که آب بیاورند»؛ صرف نظر از روایت مشهوری که در آن آمده است فاطمه علیها السلام پیش از وفات، خود غسل کرد و لباس نو پوشید و روی به قبله خوابید و فرمود: «إِنِّي مَقْبُوضَةٌ الْآنَ وَقَدْ تَطَهَّرْتُ فَلا يَكْشِفُنِي أَحَدٌ» (مسند أحمد، ج6، ص462؛ دولابی، الذریّة الطاهرة النبویّة، ص155؛ ابن شاهین، ناسخ الحدیث ومنسوخه، ص587؛ ابن شبه، تاریخ المدینة، ج1، ص109؛ ابن أثیر، أسد الغابة، ج5، ص590؛ طوسی، الأمالی، ص400)؛ «من هم‌اکنون از دنیا می‌روم و غسلم را کرده‌ام، پس کسی لباسم را کنار نزند». روایاتی نیز رسیده است حاکی از اینکه غسل دادن شوهر توسّط زن مطلقاً جایز است؛ چراکه زن پس از مرگ شوهر نمی‌تواند ازدواج کند تا آن گاه که عدّه‌اش سپری شود؛ چنانکه در صحیحه‌ی زراره از امام صادق علیه السلام آمده است: «فِي الرَّجُلِ يَمُوتُ ولَيْسَ مَعَهُ إِلَّا النِّساءَ قالَ: تُغَسِّلُهُ امْرَأَتُهُ لِأَنَّها مِنْهُ فِي عِدَّةٍ وإِذا ماتَتْ لَمْ يُغَسِّلْها لِأَنَّهُ لَيْسَ مِنْها فِي عِدَّةٍ» (طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص437)؛ «درباره‌ی مردی که می‌میرد و به همراهش جز زن‌ها نیستند، فرمود: زنش او را غسل می‌دهد؛ چراکه نسبت به او در عدّه است و اگر زن بمیرد، شوهرش او را غسل نمی‌دهد؛ چراکه نسبت به او در عدّه نیست» و در روایتی دیگر آمده است: «سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يُغَسِّلُ امْرَأَتَهُ؟ قالَ: نَعَمْ مِنْ وَراءِ الثَّوْبِ لا يَنْظُرُ إِلَى شَعْرِها ولا إِلَى شَيْءٍ مِنْها، والْمَرْأَةُ تُغَسِّلُ زَوْجَها لِأَنَّها إِذا ماتَ كانَتْ فِي عِدَّةٍ مِنْهُ وَإِذا ماتَتْ هِيَ فَقَدِ انْقَضَتْ عِدَّتُها» (طوسی، تهذیب الأحکام، ج1، ص440 و 441)؛ «از او درباره‌ی مرد پرسیده شد که آیا زنش را غسل می‌دهد؟ فرمود: آری، از روی لباس و به موی او و به چیزی از بدنش نگاه نمی‌کند و زن شوهرش را غسل می‌دهد؛ چراکه او پس از مرگ شوهرش در عدّه است، در حالی که پس از مرگ زن عدّه‌اش منتفی می‌شود». با این حال، احتیاط آن است که زن هم از غسل دادن شوهرش جز در حال ضرورت و از روی لباس خودداری کند؛ خصوصاً با توجّه به اینکه عدّه‌ی وفات مانند عدّه‌ی طلاق رجعی نیست، بلکه مانند عدّه‌ی طلاق باین است. هر چند همواره در این زمینه تسامحی میان مسلمانان وجود داشته که می‌توانسته است ناشی از عدم وجود ریبه در رابطه با اموات باشد؛ همچنانکه نظیر آن در مورد نگاه کردن و دست زدن به بدن زنان و مردان سالخورده وجود داشته است.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
* لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. Captcha loading
دانلود مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها
نام کتاب: مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
جلد: یکم؛ مقدّمات/ دوم؛ عقاید/ سوم؛ اخلاق/ چهارم؛ احکام
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: یکم
زمان انتشار: دی (جدی) 1397 هجری شمسی/ اسفند (حوت) 1397 هجری شمسی/ فروردین (حمل) 1398 هجری شمسی/ تیر (سرطان) 1398 هجری شمسی
مکان انتشار: بلخ؛ افغانستان
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟