دو شنبه 25 آذر (قوس) 1398 هجری شمسی برابر با 19 ربیع الثانی 1441 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* امکان مطالعه‌ی آنلاین با قابلیت جستجو در متن و عکس‌برداری از صفحات، به بخش «کتاب‌ها» افزوده شد. * کتاب شریف «سبل السّلام» حاوی مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن پرسش و پاسخ

   
موضوع اصلی:

عقاید

شماره‌ی پرسش: 25 کد پرسش: 461
موضوع فرعی:

شناخت کتاب خداوند؛ تفسیر برخی آیات قرآن

نویسنده‌ی پرسش: اسماعیل تاریخ پرسش: 1398/6/14

منظور از «شجره ملعونه» در این آیه چیست؟ «وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ ۚ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ۚ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا» (اسراء/ 60) [«و هنگامی که به تو گفتیم پروردگارت به مردم احاطه دارد و رؤیایی که نشانت دادیم را جز فتنه‌ای برای مردم و شجره‌ی ملعونه در قرآن قرار ندادیم و آنان را می‌ترسانیم، ولی جز طغیانی بزرگ چیزی بر آنان نمی‌افزاید».]

پاسخ به پرسش شماره: 25 تاریخ پاسخ به پرسش: 1398/6/19

قول مشهور میان مفسّران این است که مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» درخت زقّوم است که در قرآن از آن یاد شده و درباره‌اش آمده است: «أَذَٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ ۝ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ ۝ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ۝ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ» (صافّات/ 62 تا 65)؛ «آیا آن (بهشت) بهتر است یا درخت زقّوم؟! ما آن را فتنه‌ای برای ظالمان قرار دادیم. آن درختی است که در کف دوزخ می‌روید. شکوفه‌اش گویا سرهای شیاطین است»، ولی این قول -با وجود شهرتش- خالی از اشکال نیست؛ چراکه درخت زقّوم در قرآن لعنت نشده و روایتی حاکی از اینکه پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آن را در خواب دیده، نرسیده است و توجیه قائلان به این قول مبنی بر اینکه مراد از ملعونه در قرآن، منفور برای دوزخیان است و مراد از رؤیا، معراج پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است، ناتمام است؛ چراکه ظاهر از ملعونه در قرآن، لعنت شده در آیات آن و ظاهر از رؤیا، دیدن در خواب است.

قول دیگر این است که مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» بنی امیّه و آل حکم بن أبی العاص هستند که مدّتی پس از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم حکومت را در دست گرفتند و مسلمانان را از نور به تاریکی بیرون آوردند؛ زیرا شماری از صحابه مانند سهل بن سعد، ابن عمر، یعلی بن مرّه، ابن عباس، حسین بن علی، ابو هریره و عایشه روایت کرده‌اند که پیامبر در رؤیا آنان را دید که مانند میمون از منبرش بالا و پایین می‌روند و این او را اندوهگین ساخت. پس آیه بر او نازل شد و به او خبر داد که آنان فتنه‌ای برای مردم و خاندان لعنت شده در قرآن هستند (بنگرید به: طبری، جامع البیان، ج15، ص141؛ ابن أبی حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ج7، ص2336؛ ثعلبی، الکشف و البیان، ج6، ص111؛ حاکم، المستدرک علی الصحیحین، ج4، ص480؛ سیوطی، الدرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور، ج4، ص191؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج8، ص275) و این با ظاهر آیه سازگار است؛ چراکه اطلاق شجره بر خاندان شایع است و لعن بر شاخ و برگ وجهی ندارد، بل تنها بر موجودی مختار و مکلّف جایز است که صفت انسان محسوب می‌شود (بنگرید به: پرسش و پاسخ 285) و با این وصف، ملعون دانستن شجره، به انسان بودن آن إشعار دارد؛ مانند بنی امیّه و آل حکم که تحت عنوان کافران در زمان نزول آیه و تحت عنوان ظالمان پس از رسیدن به حکومت، لعنت شده‌اند و تبعاً می‌توانند مراد از «شجره‌ی ملعونه در قرآن» باشند؛ چنانکه به عنوان نمونه فرموده است: «فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ ۝ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَىٰ أَبْصَارَهُمْ» (محمّد/ 22 و 23)؛ «پس آیا ممکن است که چون به حکومت دست یابید در زمین فساد انگیزید و پیوندهاتان را قطع کنید؟! آنان کسانی هستند که خداوند لعنت‌شان کرده، پس کرشان ساخته و دیدگانشان را کور نموده است».

بر این اساس، مراد از «فتنه‌ای برای مردم» رؤیای پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم نیست، بل تأویل آن است که حکومت بنی أمیّه و آل مروان است. آری، در این قول اشکال شده که آیه مکّی است، در حالی که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در مکّه منبری نداشته است تا در خواب ببیند که میمون‌ها از آن بالا و پایین می‌روند، ولی این اشکال وارد نیست؛ چراکه سخن درباره‌ی خواب است نه بیداری و دیدن منبر در خواب ممکن است، اگرچه در بیداری منبری وجود نداشته باشد؛ همان طور که مثلاً کسی در خواب می‌بیند که سوار بر اسب است، در حالی که در بیداری اسبی ندارد یا خود را صاحب خانه یا باغی می‌بیند که در بیداری مالک آن نیست؛ خصوصاً با توجّه به اینکه خواب پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم از سنخ وحی بوده و خبر از آینده داده است.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش پاسخگویی به پرسش‌ها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
نوشتن پرسش
کاربر گرامی! شما می‌توانید پرسش‌های خود درباره‌ی آثار و اندیشه‌های علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش پاسخ داده شود.
توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی پرسش در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است به پرسش شما در پایگاه پاسخ داده شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن پرسش خود، پرسش‌های مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای پاسخگویی به هر پرسش، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن پرسش‌های متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین پرسش‌هایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول پاسخ داده می‌شوند.
* لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. Captcha loading
دانلود مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها
نام کتاب: مجموعه‌ی پرسش‌ها و پاسخ‌ها منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
جلد: یکم؛ مقدّمات/ دوم؛ عقاید/ سوم؛ اخلاق/ چهارم؛ احکام
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: یکم
زمان انتشار: دی (جدی) 1397 هجری شمسی/ اسفند (حوت) 1397 هجری شمسی/ فروردین (حمل) 1398 هجری شمسی/ تیر (سرطان) 1398 هجری شمسی
مکان انتشار: بلخ؛ افغانستان
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟