پنج شنبه 1 فروردین (حمل) 1398 هجری شمسی برابر با 14 رجب 1440 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی به زبان عربی راه‌اندازی شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن نقد و بررسی

     
شماره‌ی نقد: 9 کد نقد: 81
موضوع نقد:

معیار و موانع شناخت؛ موانع شناخت؛ جهل و تقلید

نویسنده‌ی نقد: فرهاد گلستان تاریخ نقد: 1397/10/1

نه در آیه‌ی «لا تقف ما لیس لک به علم» و نه در حدیث وجوب علم، صحبتی از موضوع علم نشده است. با اشاره به توضیحات صفحه‌ی 48 کتاب «بازگشت به اسلام»، چطور می‌شود آن را صرفاً برای علم دین دانست و علوم طبیعی (مانند طبابت و بنایی) را از آن جدا کرد؟ به عبارت دیگر، اگر برای ردّ تقلید به این آیه استناد شود، ممکن است این سوال پیش آید که تقلید و اطاعت بیمار از پزشک هم با این آیه زیر سوال خواهد رفت که منطقی نیست. تخصیص آیه یا حدیث به «صرفاً» علم دین چطور اثبات می‌شود؟

پاسخ به نقد شماره: 9 تاریخ پاسخ به نقد: 1397/10/4

لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:

1 . عدم حجّیّت ظن، عقلی است و با این وصف، همه‌ی موضوعات را در بر می‌گیرد، ولی عقلا درباره‌ی موضوعات عرفی تسامحی به خرج می‌دهند که درباره‌ی موضوعات شرعی روا نیست؛ چراکه موضوعات عرفی، جنبه‌ی دنیوی دارند و ضرر محتمل در آن‌ها قابل إغماض یا تحمّل است، ولی موضوعات شرعی، جنبه‌ی اخروی دارند و ضرر محتمل در آن‌ها قابل إغماض یا تحمّل نیست. از این رو، تحصیل علم درباره‌ی موضوعات شرعی بر خلاف تحصیل علم درباره‌ی موضوعات عرفی، ضروری است.

2 . هر چند به نظر می‌رسد که نصوص شرع درباره‌ی عدم حجّیّت ظن، مطلق است و همه‌ی موضوعات را در بر می‌گیرد، ولی شرع شأنیت تعیین تکلیف برای موضوعاتی را دارد که به شرع مربوط می‌شوند و این به منزله‌ی قرینه‌ای است که مانع از اطلاق نصوص آن می‌شود. به عبارت دیگر، نصوص شرع به موضوعات شرعی انصراف دارد و در مقام تعیین تکلیف برای موضوعات عرفی از قبیل طبابت و بنایی نیست.

3 . واژه‌ی «علم» در شرع برای علوم تجربی و طبیعی مانند طبابت و بنایی به کار نرفته، بلکه برای علم به شارع و شرع به کار رفته و این حقیقتی است که از تدبّر در کتاب خداوند دانسته می‌شود؛ چنانکه به عنوان نمونه، فرموده است: «وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ۗ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ» (آل عمران/ 7)؛ «و تأویل آن را جز خداوند و راسخان در علم نمی‌دانند» و فرموده است: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ ۚ» (آل عمران/ 18)؛ «خداوند و فرشتگان و صاحبان علم که قیام کننده به عدالت هستند گواهی می‌دهند که جز او خدایی نیست» و فرموده است: «إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا» (إسراء/ 107)؛ «هرآینه کسانی که پیش از آن علم داده شدند، هنگامی که برایشان خوانده می‌شود سجده کنان بر روی می‌افتند» و فرموده است: «بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ ۚ» (عنکبوت/ 49)؛ «بل آن آیات روشنی در سینه‌های کسانی است که علم داده شدند» و فرموده است: «إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ۗ» (فاطر/ 28)؛ «از بندگان خداوند تنها عالمان از او می‌ترسند» و فرموده است: «وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ ۖ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ» (عنکبوت/ 43)؛ «و این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم، در حالی که جز عالمان آن‌ها را در نمی‌یابند» و درباره‌ی طالوت فرموده است: «وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ» (بقره/ 247)؛ «و او را در علم و جسم فزونی داد» و درباره‌ی یعقوب فرموده است: «وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ» (یوسف/ 68)؛ «و او به سبب تعلیمی که به او دادیم دارای علم بود» و درباره‌ی خضر فرموده است: «وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا» (کهف/ 65)؛ «و به او از نزد خود علمی آموختیم» و روشن است که مراد از علم در همه‌ی این موارد، علم به شارع و شرع است، نه علم طبیعی و تجربی مانند طبابت و بنایی.

4 . هر چند آیه‌ی «وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ۚ» (إسراء/ 36)؛ «و از چیزی که به آن علمی نداری پیروی نکن» مطلق است، ولی ادامه‌ی آن: «إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا» (إسراء/ 36)، علّت حکم را مسؤول بودن گوش و چشم و دل در پیشگاه خداوند دانسته است که در موضوعات شرعی مصداق دارد، نه در موضوعات غیر شرعی مانند طبابت و بنایی. به علاوه، این آیه توسّط آیات دیگری که از نسبت دادن چیزی به خداوند بدون علم نهی کرده‌اند، تبیین شده یا تخصیص خورده است؛ مانند آیه‌ای که فرموده است: «قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ» (أعراف/ 33)؛ «بگو جز این نیست که پروردگارم کارهای زشت را حرام کرده است چه آشکار باشند و چه پنهان و گناه و ستم به ناحق را و اینکه با خداوند چیزی را شریک سازید که برای آن حجّتی نازل نکرده است و اینکه به خداوند چیزی را نسبت دهید که به آن علمی ندارید» و آیه‌ای که فرموده است: «أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ» (أعراف/ 28)؛ «آیا به خداوند چیزی را نسبت می‌دهید که به آن علمی ندارید؟!». همچنین، حدیث «طَلَبُ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلیٰ کُلِّ مُسْلِمٍ»، تحصیل علم را بر «هر مسلمانی» واجب دانسته و این سبب انصراف آن به علم به اسلام است؛ چراکه از یک سو قید «هر مسلمانی» با علم به اسلام مناسبت دارد، نه علم به طبابت و بنایی که به اسلام مربوط نیست و از سوی دیگر علم به همه‌ی علوم برای هر مسلمانی نه ممکن است و نه ضروری.

حاصل آنکه وجوب تحصیل علم بر همه‌ی مسلمانان به چیزی جز عقاید و احکام اسلام ثابت نیست.

دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی؛ بخش بررسی نقدها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
گوگل پلاس
نوشتن نقد
کاربر گرامی! شما می‌توانید نقدهای علمی خود بر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش به بررسی علمی گرفته شود.
توجّه: ممکن است نام شما به عنوان نویسنده‌ی نقد در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
توجّه: لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
1 . ممکن است نقد شما در پایگاه بررسی شده باشد. از این رو، بهتر است پیش از نوشتن نقد خود، نقدهای مرتبط را مرور یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
2 . مدّت معمول برای بررسی هر نقد، 3 تا 10 روز است.
3 . بهتر است از نوشتن نقدهای متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت خودداری کنید؛ چراکه چنین نقدهایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول بررسی می‌شوند.
* لطفاً کد امنیتی را وارد کنید. Captcha loading
دانلود مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌ها
نام کتاب: مجموعه‌ی نقدها و بررسی‌های کتاب «بازگشت به اسلام» اثر علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: دوم (از 1393/10/16 تا 1396/1/22)
زمان انتشار: اردیبهشت (ثور) 1396 هجری شمسی
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟