سه شنبه 23 مهر (میزان) 1398 هجری شمسی برابر با 16 صفر 1441 هجری قمری
     
منصور هاشمی خراسانی
* کتاب شریف «سبل السّلام» حاوی مجموعه‌ی نامه‌ها و گفتارهای فارسی حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «هندسه‌ی عدالت» اثری ارزشمند از علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی به زبان عربی راه‌اندازی شد. * نرم‌افزار «نسیم رحمت» حاوی نسخه‌ی آفلاین پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی منتشر شد. * کتاب شریف «مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم» حاوی مجموعه‌ی گفتارهای نورانی علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در ابواب «مقدّمات»، «عقاید»، «اخلاق» و «احکام» منتشر شد. * کتاب شریف «الکلم الطّیّب» حاوی نامه‌های حکمت‌آموز حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی منتشر شد.
loading

خواندن گفتار

   
شماره: 11 کد: 140
موضوع:

پنج گفتار از آن جناب درباره‌ی فضیلت نماز نافله و احکام آن

١ . أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْقاسِمِ الطِّهْرانِيُّ، قالَ: ذُکِرَ عِنْدَ الْمَنْصُورِ رَجُلٌ مِنْ أَصْحابِنا، فَقُلْتُ: إِنَّهُ کَسْلانُ، فَقالَ: ما هُوَ بِکَسْلانَ وَلٰکِنَّ الْکَسْلانَ مَنْ یَتْرُكُ النّافِلَةَ!

ترجمه‌ی گفتار:

حسن بن قاسم طهرانی ما را خبر داد، گفت: مردی از یارانمان نزد منصور یاد شد، پس گفتم: او تنبل است، پس فرمود: او تنبل نیست، بل تنبل کسی است که نافله را ترک می‌کند!

٢ . أَخْبَرَنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمٰنِ الطّالِقانِيُّ، قالَ: کُنْتُ جالِساً عِنْدَ الْمَنْصُورِ، فَأَقْبَلَ عَلَيَّ فَقالَ: إِنِّي لَأُحِبُّكَ یا أَحْمَدُ! قُلْتُ: الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي حَبَّبَنِي إِلیٰ وَلِیِّهِ وَلٰکِنْ لِماذا؟! قالَ: لِأَنَّكَ تَقْضِي ما فاتَكَ مِنَ النَّوافِلِ وَ لا یَقْضِیهِ إِلّا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ!

ترجمه‌ی گفتار:

احمد بن عبد الرّحمن طالقانی ما را خبر داد، گفت: نزد منصور نشسته بودم، پس به من روی نمود و فرمود: هرآینه من تو را دوست می‌دارم ای احمد! گفتم: ستایش خداوند را که من را نزد ولیّش محبوب کرد، ولی برای چه؟! فرمود: برای اینکه تو نوافلی که از تو فوت می‌شود را قضا می‌کنی و آن‌ها را قضا نمی‌کند مگر صاحب بهره‌ای بزرگ!

٣ . أَخْبَرَنا عِیسَی بْنُ عَبْدِ الْحَمِیدِ الْجُوزَجانِيُّ، قالَ: سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنْ نَوافِلِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ، فَقالَ: ثَمانٌ إِذا زالَتِ الشَّمْسُ وَ ثَمانٌ بَعْدَ الظُّهْرِ وَ أَرْبَعٌ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَ رَکْعَتانِ بَعْدَ الْعِشاءِ وَ ثَمانٌ صَلاةُ اللَّیْلِ وَ ثَلاثٌ صَلاةُ الْوَتْرِ وَ رَکْعَتانِ قَبْلَ صَلاةِ الْفَجْرِ، قُلْتُ: إِنِّي رُبَّما أَشْتَغِلُ فَلا أُطِیقُ ذٰلِكَ، فَقالَ: مَهْما تَرَکْتَ مِنْها فَلا تَتْرُكْ أَرْبَعاً قَبْلَ الظُّهْرِ وَ رَکْعَتَیْنِ بَعْدَهُ وَ رَکْعَتَیْنِ قَبْلَ الْعَصْرِ وَ رَکْعَتَیْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَ صَلاةَ اللَّیْلِ وَ رَکْعَتَيِ الْفَجْرِ وَ لَیْسَ عَلَیْكَ جُناحٌ أَنْ تُقَدِّمَ بَعْضَ نَوافِلِ الظُّهْرِ فَتُصَلِّیَها قَبْلَ الزَّوالِ فَإِنِّي رُبَّما أَفْعَلُ ذٰلِكَ، قُلْتُ: کَیْفَ تُقَدِّمُها عَلَی الْوَقْتِ؟! قالَ: لا أَریٰ بِذٰلِكَ بَأْساً أَما قالَ اللهُ: «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ۚ»؟!

ترجمه‌ی گفتار:

عیسی بن عبد الحمید جوزجانی ما را خبر داد، گفت: از منصور درباره‌ی نوافل شب و روز پرسیدم، پس فرمود: هشت رکعت بعد از زوال آفتاب و هشت رکعت بعد از نماز ظهر و چهار رکعت بعد از نماز مغرب و دو رکعت بعد از نماز عشاء و هشت رکعت نماز شب و سه رکعت نماز وتر و دو رکعت قبل از نماز صبح، گفتم: من گاهی مشغول می‌شوم و توان آن را ندارم، پس فرمود: هر چه از آن را ترک کردی، پس چهار رکعت قبل از نماز ظهر و دو رکعت بعد از آن و دو رکعت قبل از نماز عصر و دو رکعت بعد از نماز مغرب و نماز شب و دو رکعت (نافله‌ی) صبح را ترک نکن و بر تو گناهی نیست که برخی از نوافل ظهر را پیش بیندازی، پس پیش از زوال به جای آوری؛ چراکه من گاهی این کار را انجام می‌دهم، گفتم: چطور آن را بر وقت پیش می‌اندازی؟! فرمود: اشکالی در آن نمی‌بینم، آیا خداوند نفرموده است: «در خیرات پیشی بگیرید» (بقره/ 148)؟!

٤ . أَخْبَرَنا هاشِمُ بْنُ عُبَیْدٍ الْخُجَنْدِيُّ، قالَ: سَأَلْتُ الْمَنْصُورَ عَنِ السُّنَنِ الرَّواتِبِ، فَقالَ: مَهْما تَرَكْتَ مِنْ شيءٍ فَلا تَتْرُكْ أَرْبَعَ رَكَعاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَ رَكْعَتَیْنِ بَعْدَها وَ رَكْعَتَیْنِ قَبْلَ الْعَصْرِ وَ رَكْعَتَیْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَ رَكْعَتَیْنِ قَبْلَ صَلاةِ الصُّبْحِ وَ لا تَتْرُكْ صَلاةَ الْوَتْرِ وَ لَئِنْ صَلَّیتَ بَعْدَ الْعِشاءِ رَكْعَتَیْنِ لَكانَ خَیْراً لَكَ، قُلْتُ: مِنْهُمْ مَنْ یُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ ثَمانَ رَكَعاتٍ، فَقالَ: لا یُصَلِّیها إِلاّ ذُو حَظٍّ عَظیمٍ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّواتِبِ فِي السَّفرِ، فَقالَ: لا تَتْرُكْ راتِبَةَ الْفَجْرِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لا تَتْرُكْ صَلاةَ الْوَتْرِ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ صَلاةِ اللَّیْلِ، فَقالَ: كانَ رَسُولُ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ یُصَلِّي مِنَ اللَّیْلِ إِحْدیٰ عَشْرَةَ رَكْعَةً یُوتِرُ مِنْها بِواحِدَةٍ فَإِذا فَرِغَ مِنْهَا اضْطَجَعَ عَلیٰ شِقِّهِ الْأَیْمَنِ حَتّیٰ یَأْتِیَهُ الْمُؤَذِّنُ فَیُصَلِّي رَكْعَتَیْنِ خَفِیفَتَیْنِ، قُلْتُ: فَالْإِضْطِجاعُ عَلَی الشِّقِّ الْأَیْمَنِ سُنَّةٌ؟ قالَ: نَعَمْ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ صَلاةِ الضُّحیٰ، فَقالَ: ما صَلّاها رَسُولُ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ، قُلْتُ: أَلَمْ یُصَلِّها یَوْمَ الْفَتْحِ؟! قالَ: ما یُدْرِیكَ لَعَلَّها کانَتْ صَلاةَ الشُّكْرِ وَ لا بَأْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ یُصَلِّيَ مَتیٰ شاءَ إِذا لَمْ یَتَّخِذْهُ سُنَّةً.

ترجمه‌ی گفتار:

هاشم بن عُبید خُجندی ما را خبر داد، گفت: از منصور درباره‌ی سنّت‌های مقرّر پرسیدم، پس فرمود: هر چیزی را ترک کردی، چهار رکعت قبل از (نماز) ظهر و دو رکعت بعد از آن و دو رکعت قبل از (نماز) عصر و دو رکعت بعد از (نماز) مغرب و دو رکعت قبل از نماز صبح را ترک نکن و نماز وتر را ترک نکن و اگر بعد از (نماز) عشاء دو رکعت بگزاری برایت بهتر است، گفتم: از آنان کسی است که قبل از (نماز) ظهر هشت رکعت می‌گزارد، پس فرمود: آن را جز صاحب بهره‌ای سترگ نمی‌گزارد و از او درباره‌ی سنّت‌های مقرّر در سفر پرسیدم، پس فرمود: سنّت مقرّر فجر و مغرب را ترک نکن و نماز وتر را ترک نکن و از او درباره‌ی نماز شب پرسیدم، پس فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم از شب یازده رکعت می‌گزارد که آن را با یک رکعت وتر (یعنی فرد) می‌نمود، پس چون از آن فراغت می‌یافت بر پهلوی راستش می‌خسبید تا آن گاه که مؤذّن به نزدش بیاید، پس آن گاه دو رکعتِ سبک می‌گزارد، گفتم: پس خسبیدن بر پهلوی راست سنّت است؟ فرمود: آری و از او درباره‌ی نماز ضُحی (یعنی چاشت و بعد از طلوع آفتاب) پرسیدم، پس فرمود: رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم آن را نگزارد، گفتم: مگر در روز فتح (مکّه) آن را نگزارد؟! فرمود: چه می‌دانی؟ شاید آن نماز شکر بود و اشکالی ندارد که انسان هر وقت می‌خواهد نماز بگزارد هرگاه آن را سنّتی نگیرد.

٥ . أَخْبَرَنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ عَبْدِ الْقَیُّومِ الْبَلْخِيُّ، قالَ: سَمِعْتُ الْمَنْصُورَ یَقُولُ لِأَصْحابِهِ: عَلَیْکُمْ بِصَلاةِ اللَّیْلِ فَإِنَّهُ مَنْ لَمْ یُصَلِّ صَلاةَ اللَّیْلِ فَلَیْسَ مِنِّي، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِداكَ إِنِّي أَعْرِفُ رَجُلاً مِنْ أَصْحابِكَ لا یُصِلّيها وَ هُوَ أَشَدُّ شَيْءٍ مَحَبَّةً لَكَ! قالَ: لا وَاللّهِ إِنَّهُ لا یَسْتَطِیعُ مَعِيَ صَبْراً، فَلَمْ یَلْبَثِ الرَّجُلُ إِلّا قَلِیلاً فَعَرَضَتْ لَهُ شُبْهَةٌ فَذَهَبَ!

ترجمه‌ی گفتار:

عبد السّلام بن عبد القیّوم بلخی ما را خبر داد، گفت: شنیدم منصور به یاران خود می‌فرماید: بر شما باد به نماز شب؛ چراکه هر کس نماز شب نمی‌گزارد از من نیست، گفتم: فدایت شوم، من مردی از یاران تو را می‌شناسم که آن را نمی‌گزارد، در حالی که او بیش از هر چیزی تو را دوست می‌دارد! فرمود: نه به خدا سوگند، او نمی‌تواند به همراه من صبر کند، پس مرد جز اندکی درنگ نکرد که شبهه‌ای برایش پیش آمد، پس رفت!

شرح گفتار:

به نماز غیر واجب از آن حیث که افزون بر نماز واجب است، «نافله» گفته می‌شود و آن بر دو گونه است: نماز غیر واجبی که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بر آن مراقبت داشته و از این حیث، «سنّت» محسوب می‌شود و نماز غیر واجبی که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بر آن مراقبت نداشته و از این حیث، سنّت محسوب نمی‌شود، ولی با توجّه به عمومات سخن خداوند درباره‌ی افزودن بر کارهای خیر، «مستحبّ» محسوب می‌شود، مشروط به اینکه جنبه‌ی تشریع و بدعت پیدا نکند؛ به این معنا که کیفیّتی اختراعی نداشته باشد یا به منزله‌ی سنّت گرفته نشود.

بی‌گمان بهترین نوافل، نوافلی است که پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بر آن‌ها مراقبت داشته و از این حیث، سنّت محسوب می‌شوند؛ زیرا آن حضرت چیزی از خیر را باقی نگذاشته مگر اینکه انجام داده و اسوه‌ی حسنه‌ای برای مسلمانان است. از این رو، سفارش‌های فراوانی از اهل بیت و صحابه درباره‌ی مراقبت بر این نوافل رسیده، بلکه مراقبت بر آن‌ها از دیرباز سیره‌ی صالحان بوده و ترک آن‌ها قبیح و نشانه‌ی سستی در دین شمرده شده است.

اما بی‌گمان مهم‌ترین این نوافل، نافله‌ی شب است که روشنی چشم شب‌زنده‌داران است و خداوند پیامبر خود را به آن امر کرده و درباره‌اش فرموده است: «وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا» (إسراء/ 79)؛ «و پاسی از شب را به آن بیدار باش نافله‌ای برای تو تا شاید پروردگارت تو را به مقامی ستوده برساند»؛ همچنانکه فرموده است: «الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» (آل عمران/ 17)؛ «شکیبایان و راستگویان و فرمان‌برداران و انفاق کنندگان و کسانی که در سحرگاهان استغفار می‌کنند» و فرموده است: «وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» (ذاريات/ 18)؛ «و در سحرگاهان آنان استغفار می‌کنند». از این رو، روایات فراوانی از پیامبر، اهل بیت و صحابه رسیده است که به مراقبت بر نماز شب -خصوصاً در سحرگاهان- سفارش می‌کند و از برکات فراوانی برای آن مانند آمرزش گناهان و برآمدن حاجات و گشایش روزی خبر می‌دهد و تبعاً در گفتارهای منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی نیز بر آن تأکید فراوانی شده است؛ چنانکه افزون بر گفتارهای فوق، در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «نافله‌ی شب را ترک نکن و در سحرگاه به استغفار کوش.» (نامه‌ی 16) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «صَلاةُ اللَّیْلِ حَیاةٌ لِقُلُوبِكُمْ»؛ «نماز شب حیاتی برای دل‌های شماست» (گفتار 101 فقره‌ی 9) و در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «یاران مهدی کسانی نیستند که معصیت خداوند می‌کنند؛ یاران او کسانی هستند که از گناهان کوچک و بزرگ می‌پرهیزند؛ شب‌ها را به نماز بر می‌خیزند و روزها را به تحصیل علم و تعلیم آن به دیگران می‌پردازند.» (نامه‌ی 2) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «نمی‌بینید آنانی را که شب‌ها از بیم مرگ نمی‌خوابند و از واهمه‌ی آتش می‌گریند؟ باور آنان به آخرت چنان است که گویی آن را می‌بینند. اشتیاق‌شان به بهشت اشتیاق کسانی است که میان دشت‌های سرسبز آن گام می‌نهند و در کنار جویباران زیبای آن می‌نشینند و در سایه‌ی درختان پرمیوه‌اش که همواره برقرار است استراحت می‌کنند، در حالی که می‌دانند پس از مرگِ نخستین دیگر نخواهند مرد و در همسایگی خدا جاودان خواهند زیست.» (گفتار 21) و در گفتاری از آن جناب آمده است: «چه شب‌هایی که خواب به چشمشان نمی‌آید و در گوشه‌ای تاریک و خلوت، زانوی تفکّر به آغوش می‌گیرند. گاهی به نماز برمی‌خیزند و گاهی به سجده می‌روند. گاهی نیز دیدگان اشک‌بار خویش را به آسمان شب می‌دوزند، چنانکه گویی در میان ستارگان آن به دنبال چیزی می‌گردند. اگر پرده از پیش چشمانت کنار رود خواهی دید که فرشتگان بر آن‌ها فرود آمده‌اند و گرد آن‌ها را فراگرفته‌اند و درهای آسمان به رویشان گشوده شده و بهشت‌های پرنعمت برایشان مهیّا گشته است. آه که چه اندازه مشتاق آن‌هایم!» (گفتار 11) و در نامه‌ای از آن جناب آمده است: «در میان شب‌ها چنان بودند که گویی کندوهای عسل‌اند! در نماز و استغفار و خواندن قرآن صبح می‌کردند و در علم و جهاد و خدمت به مردم شب. نه خسته می‌شدند و نه تردید می‌کردند. خدایشان بیامرزد.» (نامه‌ی 6)

برای خواندن توضیحات بیشتری در این باره، به پرسش و پاسخ 339 و 336 مراجعه کنید.

هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
دانلود مجموعه‌ی گفتارهای حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نام کتاب: مناهج الرّسول صلّی الله علیه و آله و سلّم؛ مجموعه‌ی گفتارهای حضرت علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
ناشر: دفتر حفظ و نشر آثار منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی
نسخه: ششم
زمان انتشار: مهر (میزان) 1398 هجری شمسی
مکان انتشار: بلخ؛ افغانستان
هرگونه استفاده و برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع بلامانع است.
×
آیا مایلید در خبرنامه‌ی پایگاه عضو شوید؟