سه شنبه ۳۰ شهریور (سنبله) ۱۴۰۰ هجری شمسی برابر با ۱۴ صفر ۱۴۴۳ هجری قمری
منصور هاشمی خراسانی
(۱۲۰) هنگامی که مردم به دنیا مشغول شده‌اند، شما به آخرت مشغول شوید تا از آن‌ها امتیاز یابید. غصّه‌ی دنیا را نخورید؛ چراکه دنیا غصّه‌ی شما را نمی‌خورد. آن را واگذارید تا چراگاه کسانی باشد که به آیت‌های خداوند ایمان نمی‌آورند و میان انسانیّت و بهیمیّت فرقی نمی‌گذارند. آن‌ها برای آنند و آن برای آن‌هاست. مثل آن‌ها مثل کودکی است که در ساحل دریا بازی می‌کند و برای خود از ماسه بناها می‌سازد و می‌پندارد که باقی خواهند ماند، ولی ناگاه موجی می‌رسد و همه را خراب می‌کند؛ پس کودک افسوس می‌خورد و با حسرت به ماسه‌ها می‌نگرد که چه اندازه رنج بیهوده کشیده است! [فرازی از نامه‌ی ۶ منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی]
loading
نقد و بررسی
 

در رابطه با کتاب «هندسه عدالت» دو سوال داشتم:

۱ . یکی از ویژگی های چهارگانه‌ی حکومت عدل جهانی، «توان جابه‌جایی هر کس و هر چیز» دانسته شده است. منظور از «توان» چیست؟

۲ . در ادامه‌ی کتاب گفته شده است که خداوند به طور مستقیم و بدون واسطه بر زمین حکمرانی نمی‌کند؛ چراکه محدودیّت‌ها و قوانین مادّه، چنین اجازه‌ای نمی‌دهد. سؤال اینجاست که آیا خداوند در روز قیامت مستقیماً و بدون واسطه حکمرانی نمی‌کند؟ اگر آری، مسلّماً در روز قیامت نیز محدودیّت‌ها و قوانین مادّه وجود دارد. پس حکمرانی خداوند در آن روز چگونه ممکن است؟

لطفاً به نکات زیر توجّه کنید:

۱ . روشن است که برای جابه‌جا کردن اشخاص و اشیاء در راستای عدالت جهانی، تنها «علم» به جای آن‌ها کافی نیست، بلکه «قدرت» بر جابه‌جا کردن آن‌ها نیز لازم است؛ زیرا چه بسیار کسانی که می‌دانند چه باید کرد، ولی توان آن را ندارند و توان آن، امکانات لازم برای آن است که در خصوص خلیفه‌ی خداوند در زمین، «نفر، مال و سلاح کافی» است؛ با توجّه به اینکه بدون آن‌ها، جابه‌جا کردن اشخاص و اشیاء در راستای عدالت جهانی، «مقدور» نیست و از همین رو، امام مهدی علیه السلام، با وجود برخورداری از علم لازم به جای اشخاص و اشیاء، هنوز موفّق به جابه‌جا کردن آن‌ها در راستای عدالت جهانی نشده؛ چراکه متأسفانه به دلیل عدم اقبال و حمایت مردم، هنوز توان لازم، یعنی نفر، مال و سلاح کافی برای این کار را پیدا نکرده است. هر چند «توان» در کلام علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی مطلق است و شامل «توان عقلی و بدنی کافی» برای جابه‌جا کردن اشخاص و اشیاء نیز می‌شود که مانند «علم» به جای آن‌ها، از شرایط لازم برای خلیفه‌ی خداوند در زمین است؛ چنانکه خداوند در کتاب خود به آن اشاره کرده و از باب مثال، در وصف طالوت فرموده است: ﴿وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ[۱]؛ «و او را در علم و توان جسمی وسعت بخشیده است»، ولی مسلّماً این توان برای امام مهدی علیه السلام وجود دارد و توانی که برای او وجود ندارد و فقدانش مانع حکومت او و در نتیجه، تحقّق عدالت جهانی شده، «نفر، مال و سلاح کافی» است که از اقبال و حمایت کافی مردم حاصل می‌شود و با این وصف، ناتوانی او عیبی برای او نیست، بل عیبی برای مردم است که نفر، مال و سلاح کافی را به جای او، در اختیار دیگران قرار داده‌اند[۲].

۲ . علامه منصور هاشمی خراسانی حفظه الله تعالی در کتاب «هندسه‌ی عدالت» فرموده است: «حاکمیّت خداوند با معنایی که مورد نظر ماست، نمی‌تواند به طور مستقیم و بدون واسطه بر جهان مادّی جریان یابد؛ چراکه محدودیّت‌ها و قوانین مادّه چنین اجازه‌ای نمی‌دهد و طبیعت، ظرفیّت آن را ذاتاً فاقد است»[۳] و این سخن دقیق و صحیحی است که با حاکمیّت خداوند در روز قیامت نقض نمی‌شود؛ چراکه از یک سو، حاکمیّت خداوند در روز قیامت، حاکمیّت «با معنایی که مورد نظر ماست» نیست؛ با توجّه به اینکه حاکمیّت با معنای مورد نظر ما، حاکمیّت سیاسی در راستای اداره‌ی امور دنیاست، نه آخرت و از سوی دیگر، روز قیامت جزء آخرت است که از «جهان مادّی» و «طبیعت» محسوب نمی‌شود و بسیاری از «محدودیّت‌ها و قوانین مادّه» در آن جریان ندارد و نمونه‌اش عدم وجود مرگ در آن است که از بارزترین «محدودیّت‌ها و قوانین مادّه» در دنیاست. هر چند در روز قیامت نیز کارهای خداوند نوعاً «به طور مستقیم و بدون واسطه» انجام نمی‌شود، بلکه به واسطه‌ی فرشتگان، شهداء و شفعاء انجام می‌شود و از این جهت، چه بسا می‌توان قاعده‌ی مذکور را در آخرت نیز جاری دانست.

↑[۱] . البقرة/ ۲۴۷
↑[۲] . برای آگاهی بیشتر در این باره، بنگرید به: کتاب «بازگشت به اسلام»، ص۲۴۰ تا ۲۴۹.
پایگاه اطّلاع‌رسانی دفتر منصور هاشمی خراسانی بخش بررسی نقدها
هم‌رسانی
این مطلب را با دوستان خود به اشتراک گذارید.
رایانامه
تلگرام
فیسبوک
توییتر
اگر با زبان دیگری آشنایی دارید، می‌توانید این مطلب را به آن ترجمه کنید. [فرم ترجمه]
×
فرم ترجمه
لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید.
Captcha
نوشتن نقد
کاربر گرامی! شما می‌توانید نقدهای علمی خود بر آثار علامه منصور هاشمی خراسانی را در فرم زیر بنویسید و برای ما ارسال کنید تا در این بخش به بررسی علمی گرفته شود.
توجّه: ممکن است که نام شما به عنوان نویسنده‌ی نقد، در پایگاه نمایش داده شود.
توجّه: از آنجا که پاسخ ما به پست الکترونیک شما ارسال می‌شود و لزوماً بر روی پایگاه قرار نمی‌گیرد، لازم است که آدرس خود را به درستی وارد کنید.
لطفاً به نکات زیر توجّه فرمایید:
۱ . ممکن است که نقد شما، در پایگاه بررسی شده باشد. از این رو، بهتر است که پیش از نوشتن نقد خود، نقدهای مرتبط را مرور، یا از امکان جستجو در پایگاه استفاده کنید.
۲ . مدّت معمول برای بررسی هر نقد، ۳ تا ۱۰ روز است.
۳ . بهتر است که از نوشتن نقدهای متعدّد و غیر مرتبط با هم در هر نوبت، خودداری کنید؛ چراکه چنین نقدهایی در پایگاه به تفکیک و أحیاناً در مدّتی بیش از مدّت معمول بررسی می‌شوند.
* لطفاً حروف و اعداد نوشته شده در تصویر را وارد کنید. Captcha loading